خانه روشنان

2010-09-10T23:30:00.001+04:30

هیچ

2010-04-02T07:04:00.001+04:30

هیچ کجاش هیچ چیزی نیست

خون تن از شیشه و شاخ بر کشیدن

2009-10-12T00:26:00.001+03:30

چند وقتی بود به سرم افتاده بود. نشده بود. یعنی مثل خیلی چیز ها چند روزی به تاخیر می اقتاد، بعد دیر به دیر به یاد می آمد و آخر سر که فصلش می گذشت، دیگر موضوعیتی نداشت.
اما امسال شد. رفتیم و نشستیم و بادکش کردیم. چاهار زانو. رو به دیوار. و بعد تیغ جراحی بود و پوست کمر بین دو کتف و ده یا دوازده خطی که "حجامی" پشت هم کشید و دو باره باد کش کرد تا به تجویز زکریای رازی در الحاوی و بو علی در قانون و ... حجامت کرده باشیم. همین طور، الکی.
می گویند بهترین فصل برای حجانت بهار و پاییز است. وقت خوب بود. نه باید به تعویق می افتاد، که اگر کشف کلینیک طب سنتی، آن هم به برکت سرک کشیدن جهت رفع حاجت نبود، حتما به تعویق می افتاد.
دو تایی رفتیم. کنار هم نشستیم با بالاتنه ی لخت. رو به دیوار. "حجامی" آمد. اما هیچ شباهتی به آن حجامی هزاردستان نداشت. به جای آن شاخ گاو و بادکشی با دهن و تیغی که روی آتش داغ می شد، لیوان پلاستیکی یک بار مصرف بود و تیغ استریل جراحی. زیاد راحت نبودم. کمی ترسیده بودم. شاید چون کمر رفیقم را می دیدم که چه طود بادکش شده بود و بعد از تیغ زنی چه طور خون تیره توی لیوانی که به کمرش چسبیده بود جمع می شد.
چند توصیه هم بود برای بعد از حجامت. برای کسی که می خواهد برنامه ریزی کند مهم است. اول این که تا 24 ساعت حمام نروی و این که به جای تیغ ها عسل بمالی و تا یک روز سردی نخوری و تا 48 ساعت نزدیکی نکنی!

آیا ادامه می یابد؟ گفت و گویی پس ازروزهای پیروزی بر دیکتاتوری به روایت کلیما

2009-09-24T12:01:00.002+03:30

"دلم می خواهد از تو بچه داشته باشم ،آلیس"
"خیلی دیره، پاول"
" فکر می کردم_آخرین باری که همدیگر را در آن تظاهرات بزرگ دیدیم، و با هم به آن بار کوچک رفتیم و تلویزیون روشن بود...را یادته؟"
"معلومه که یادمه."
"ناگهان مرا بوسیدی، و به نظر آمد...به نظر آمد که به اندازه آن سال ها با هم صمیمی ایم."
"باعث آن لحظه، آن موقع بود پاول. در آن روزها همه مان با هم نزدیک و صمیمی بودیم."
"حالا آن زمان تمام شده و رفته؟"
"زمانی مثل آن نمی تواند مدتی طولانی بپاید."

ایوان کلیما، در انتظار تاریکی در انتظار روشنایی، ترجمه ی فروغ پوریاوری، نشر آگه

ظل الله

2009-08-25T18:17:00.004+04:30

پیش از این به بهانه ای و مقدمه ای، این شعرهای "ظل الله" براهنی را نقل کرده بودم. کتاب را گم کرده ام-شاید هم دست رفیقی باشد-برای همین دوباره همان شعر ها را می نویسم، بی هیچ مقدمه ای. جز این که این شعر ها را باید با صدای بلند خواند:

شعر تجاوز

وقتی که

مامورگردن کلفتی بر گردن آدم سوار

شده

وشلوار زندان تا زانوهایش پایین

کشیده شده

وقتی که

دوامیر تجاوز کون آدم را به یکدیگر تعارف

می کنند

آدم

به یاد مورچه های بلندی نمی افتد که

یک پایشان شکسته پای دیگرشان

یارای کشیدن مورچه را

ندار

دو یاد حرف مادر بزرگ مرحومش نمی افتد که

می گفت پشتکار را از مورچه یادبگیر که

بی محابا پیش می تازد و پیش می رود

- حتی اگر سرش یا کونش را هم بریده

باشند -

آدم به یاد مظفرالدین شاه که از بواسیر

مرد و رضا شاه که از سیفلیس مرد

نمی افتد

آدمبه یاد زن موبوری که

شاه جدیدا شکمش را بالا آورده نمی افتد

آدم به یاد عمه مسلولش هم نمی افتد

آدم اصلا به یاد هیچ چیزنمی افتد

بلکه

می بیند حیوانی درشت تر از خودش

در اعماق استخوانهایش فرو می رود

و طلسم تحقیر بر سوراخ خونین مقعدش کوبیده

می شود

انگاربا میخی در ماتحتش حکم

مرده یا زنده اش را خواهانیم، می کوبند

و بعد آدم در مغزش خطاب به مادرش

می گوید

چرا

مرا همانطور که بیرون دادی بالا نمی کشی چرا؟

رژه جلادان

حسین زاده می گید : من جلاد سازمان امنیت هستم

منوچهری می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم

رسولی می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم

شادی می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم

رضوان می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم

پرویزخان می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم

حسینی می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم

وگاهی هم می گویند:

من جلاد شاهنشاه آریامهر هستم

جلادان دیگر نمی گویند، اما هستند

زدن یا نزدن

بلند می شود به ناگهان زنی درون بند

و جیغ می زند:

نزن!نزن!نزن!

اسیرهای بند

بلند می شوند یک به یک

و جیغ می زنند مرد و زن:

نزن!نزن!نزن!

و در اتاق های تمشیت

زدن شروع می شود

نزن!نزن!نزن!

برای شجریان

2009-08-15T23:31:00.002+04:30

شعری از منصور اوجی برای شجریان سال های پنجاه، سال هایی که سیاوش بود...

صدای همیشه
برای سیاوش شجریان و صدایش

دهان مناجات!
صدایت مرا می برد تا ته عمر.
چه جوهر در این حنجره است، آی
که می درد از هم تن و روح ما را.
بگردید دیباچه ها را بگردید-
تمامی اسفار و آیات و آیات!

دهان مناجات!
صدایت مرا می برد تا ته عمر.
صدایت مرا می برد تا ته کوچه پس کوچه های نشابور
به آن عصر پاییز
که می ساخت،می ساخت
و می خواند و می زد کمانچه زن کور کوری
همه گوشه های نوا را
و می خواند و می زد
و می ساخت...

به من گفته بودند
شبی مرغی از سوی مشرق در آمد
وبر بام ایوان نشست و چنان خواند
که مرغان پر و بالشان سوخت
پروبالشان ریخت...

نه پرواز مرغی
نه برگی، نه باغی
و پاییز بود و همیشه...
دگر بر نشد شعله ای از چراغی

چه خواند او مگر، آه-
بجز داستان سیاوش؟

دهان مناجات!
صدایت مرا می برد تا ته عمر.
صدایت مرا می برد تا صدای همیشه.
به عریانی من تماشا گران را تماشا کن اینجا!
به عریانی من تو می خوانی امشب
همه گوشه های نوا را:-

"چه سرد است این خاک، این گوشه خاک!...

از کتاب صدای همیشه،1357

ای آن که غم گنی و سزاواری

2009-08-02T01:49:00.001+04:30

بین این همه گیر و دار و داد و بی داد ، باید تسلیت بگوییم به دوستانمان نیما نامداری و نسرین افضلی برای خاک سپاری عزیزشان . خاک سپاری بعد از پنجاه روز. پنجاه روز بی خبری، پنجاه روز در به دری از دادستانی به بیمارستان ها، کلانتری ها، بازداشت گاه ها... و حالا پزشکی قانونی.
بهزاد مهاجر. آخرین بار با مادرش صحبت می کند. تلفنی. همان دوشنبه ی بزرگ 25 خرداد و با مادر از دریای مردم و سکوت می گوید. بی خبر از آن که دقایقی بعد، وقتی که به آزادی برسد، هدف همان تیری خواهد شد که بر سینه ی سهراب نشست. و از آن روز تا امروز خانواده ی داغ دارش نگران و مضطرب.
این جور وقت ها تسلیت گفتن سخت است. اصلا حرف زدن سخت است. زیاد نباید گفت. شهادتش را تسلیت می گوییم، به مادرش ، خانواده اش، به نیما و نسرین و به یک دیگر. این بار تعارف نیست. همه در این مصیبت شریکیم.

روزهای خوب

2009-07-03T03:00:00.003+04:30

این چند روز، مخصوصا روز های دور و بر انتخابات، دیدن مردم ایران لذت بخش بود. همه می دانیم که در این مدت ملت ایران محترم شده اند. به ما احترام می گزارند، نه این که چون مظلومان سوژه ی دل سوزی باشیم، اگر چه مظلوم بودیم. نه این که چون داغ دیده گان، مستحق هم دردی باشیم، اگر چه داغ دیده ایم. به ما احترام می گزارند چون محترمیم.
باید افتخار کنیم، نه به خاطر تخت جمشید و کورش و گذشتگانی که از پادشهان باج می گرفتند، به خاطر آن چه همین حالا می کنیم. به خاطر آن چه همین حالا هستیم. به خاطر این که محتریم.
این چند روز با احترام تمام برای تغییر تلاش کردیم. با احترام همه را به رای دادن تشویق کردیم. با احترام با حریف مواجه شدیم. با احترام رای دادیم. با احترام اعتراض کردیم. و با احترام با هم زندگی کردیم.
همه به هم احترام گذاشتیم. در این چند روز از همیشه با اخلاق تر بودیم. همه هوای هم را داشتیم. همه با هم مهربان بودیم. همه برای هم صبر کردیم، گذشت کردیم. پیران و کودکان را مقدم داشتیم. به هم کمک کردیم.
با اخلاق بودیم. شعار های ما هم اخلاقی بود. از دروغ بیزار بودیم، از ریا، از نفاق، از بد گویی و درشت گویی و بی ادبی. آن چه می خواستیم رعایت اخلاق بود، صداقت بود، ادای امانت بود. همه ی آن چه می خواهیم. ما ملتی اخلاقی بودیم، دولت اخلاقی هم می خواهیم. دولتی که مثل ما همه جای جهان محترم باشد.
خیلی ها می گفتند، این ملت پیش از این صادق بود، سالم بود و من باور نمی کردم. فکر می کردم که رفتار ملت - رفتاری که از آن بیزار بودم - ذاتی این مردم است و دلیل هم کم نبود. این همه دلایل تاریخی و دینی و نژادی و حتی ژنتیک. گمان می کردم در ذات ما است که نظرتنگ باشیم، در ذات مااست که پشت هم بزنیم، دروغ بگوییم، هزار رنگ باشیم، خودخواه باشیم و کلکسیونی از رذایل اخلاقی را در عین ادعای دینی و تاریخی اخلاقی به عمل در آوریم.
(همهیشه هم می گفتیم که این ملت چنین اند و چنان، درست همان وقتی که جدای از این ملت نبودیم .عیب گویی جمعی و بیزاری از مردم، آن هم از زبان همه ی مردم. خویشتن بیزاری عمومی و جمعی.)خیلی ها می گفتند مردم در اثر حاکمیت چنین شده اند و من باور نمی کردم.
اما حالا، بعد از این روزها باور می کنم که ما خوب بودیم. در این چند روز اخلاقی بودیم. مدنی بودیم. پس می توانیم همیشه خوب باشیم. و می دانم که آن ها مارا خوب نمی خواهند.
آن ها ما را گرگ هم می خواهند.آن ها مارا دروغ گو می خواهند. پشت هم انداز، آن ها مارا نامرد و بی معرفت و خود خواه می خواهند. آن ها خوب می دانند که جامعه ی بی اخلاق، جامعه ای که مردمانش دشمنان خاموش یک دیگرند، جامعه ای که همه منتظر فرصتند تا از هم انتقام بگیرند، جامعه ی دروغ گو، ریاورز و منافق، بهترین میدان و هم وارترین زمین برای مرکب خودکامه گی و استبداد بوده و هست. بی خود نیست که هر جا که استبداد هست، اخلاق نیست.
آن ها ، ما را چنین می خواهند که گرگ باشیم برای دریدن یک دیگر. آن ها ما را بی احترام می خواهند.
در این چند وقت ما محترم بودیم. باید محترم بمانیم. باید اخلاقی بمانیم . اتحاد تنها شایسته ی انسان های محترم است. شایسته ی انسان های اخلاقی. انسان های بی اخلاق نمی توانند کنار هم بمانند، نمی توانند با هم کار کنند نمی توانند هم بسته باشند. تفرقه هم زاد مردمان بی اخلاق است.
محترم می مانیم. این تلاشی مدنی است. تلاشی اخلاقی. شعار ما صداقت بود، بی زاری از دروغ و ریا بود و هست. باید راست گو بمانیم و دعوت به صداقت کنیم. اخلاقی بمانیم و دعوت به اخلاق کنیم. به سوی جنبشی اخلاقی. جنبشی که هر چه اخلاقی تر باشد، سیاسی تر است.

محمد علی شاه مخلوع

2009-06-26T01:15:00.002+04:30

صاحب جمع
ان شاءالله سلامت هستید. حقیقه جای شما خالی است. از آن شخص هم هنوز جواب نرسیده است.
از حال من بخاهید حال سگ. عجب اوضاعی برای من پیش آمده. دو ماه گرفتار درد پا بودم تازه چند روز است که دردپا رفع شده. از دیروز رماتیسم دارم. الان الکتریک داده و مشغول خوردن "سالیسیلاد" شده ام.
منتظرم که کار قسط چه شود. لن شاءالله تا پانزدهم ژولیه به اویان خواهم رفت که مشغول معالجه بشوم.
بیشتر از این حالت نوشتن ندارن. صحت و سلامت برای شما خواهانم.
25

ژوئن

1924

نقل از :

محمد علی میرزا ولیعهد و محمد علی شاه مخلوع به کوشش ایرج افشار، نشر آبی

برای تاریخ نویس سال های بعد

2009-06-14T00:25:00.000+04:30

نیت کرده بودم از چند روز پیش که هر شب بنویسم. در باره ی انتخابات. فرصت نمی شد. حالا بعد از این مدت، چه می شود نوشت؟ چه طور می شود نوشت؟
سال های سال بعد تاریخ نویسی این روز ها را بار دیگر خواهد نوشت. لابد از زمام داری که روزگاری چه بزرگ بود. کسی را جرات نبود در مقابلش چیزی بگوید جز تعریف و تمجید. برایش شعار می دادند" مخالف هاشمی دشمن پیغمبر است". بعد ها یکی از جمع مدیرانش که او نیز زبان جز به مدحش نمی گشود، شروع کرد به گردن افرازی و درشت گویی. بخت یارش شد و بر جای گاه او تکیه زد و زمام ملک به دست گرفت. همه کار کرد. همه چیز گفت. همه جا رفت و همه ...
سال های سال بعد چیز هایی از این جنس برای تاریخ نویس جذاب خواهد بود. شرح فراز و فرود و عزت و ذلت اهالی قدرت. اما نمی دانم سال های سال بعد کسی چیزی از یاسی خواهد خواند که امروز در چشم و چهره و رفتار جوانانی بود که این همه امید کاشته بودند و جز باد نا امیدی درو نکردند؟
این همه شور و شوق را که می دیدم با خودم فکر می کردم، روزی این جوانان سبز پوش هم پشیمان می شوند و نا امید. مثل همان بلایی که سر امید ها و آرمان های ما آمد. وقتی روزنامه های توقیفی به سرعت و شدت زیاد شدند ، امید ما هم تحلیل رفت تا تیری که از پشت بر سر عزت ابراهیم نژاد نشست، تیر خلاص امید ما هم باشد. اما روزگار گذشت. دیگران آمدند تا بدانیم که نه. همه می میرند، اما امید و آرمانشان زنده می ماند . شاید تغییر رنگ و شکل دهد،شاید آن قدر نحیف و کم جان شود که به کما رود، اما زنده می ماند. مثل نسل ما که دوباره امیدش سبز شد.
فکر می کردم که این جوانان هم نا امید می شوند مثل ما و این وظیفه ی مااست که برایشان از تجربه ی نسلمان بگوییم. از پیشرفتی که هیچ وقت و هیچ جا یک شبه به دست نیامده. از صبری که لازم است، از امیدی که همیشه زنده است. فکر روز نا امیدی جوانان سبز بودم. اما این طور؟ به این زودی؟ این قدر مهیب؟
اصلا کسی به این حجم نا امیدی ، به این حس فراگیر خسران و شکست فکر می کند؟ تاریخ نویس سال های بعد این ها را چه طور خواهد نوشت؟

وقتی همه خواب بودیم

2009-05-12T22:59:00.002+04:30

"وقتی همه خواب بودیم" را دیدم. همین امشب.
کاری به نقد و تحلیل مخالفان و مدح و تجلیل موافقان ندارم. در باره اش باید مفصل تر نوشت. در باره ی زبان و بیان بیضایی. و البته کارگردان بی اراده ای که مجبور است با بازی گرانی فیلم بسازد که بازی گری نمی فهمند. من آن کارگردان بی اراده را درک می کنم. با آن اسم عجیب و غریب "نیمن نیستانی". اسمی که انگار برای روی جلد ساخته شده. درست مثل "بهرام بیضایی". بیضایی را هم می شود درک کرد.
اما اواسط فیلم صحنه ای دیدم که تا آخر فیلم درگیرش بودم. مردی با موی و ریش بلند که قلیان می کشید. فقط نیمی از صورتش پیدا بودو دوربین هم به سرعت از آن نیم چهره گذشت. می شناختمش.آخرین بار کجا دیدمش؟ تئاتر شهر بود. یادم آمد. همان جا بود که گفت از جلوی دوربین بیضایی رد شده. آخر فیلم هم دوباره پیدایش شد. این بار واضح تر. به نقش ول گردی حوالی سینمای سوخته. توی تیتراژ پایانی هم نامش بود. نریمان مصطفوی. دانش جوی زندانی. شنیدم که همین یکی دو روز اخیر آزاد شده. خوش حال شدم. نمی دانم هنوز همان موی و ریش بلند صورتش را پوشانده یا نه؟ تا مثل همان شب برایش بخوانم:
خورشید رخ مپوشان در ابر زلف یارا
چون شب سیه مگردان روز سپید مارا

دستی به پای کوبی آبی ها

2009-04-28T23:32:00.001+04:30

" خدا رو شکر، به لطف خدا آقا امام زمان...خدا رو شکر.."
این جملات را امیر قلعه نوعی با داد و فریاد می گفت تا همه صدای قهرماتی استقلال را بشنوند. قهرمانی بر رفقای استقلالی مبارک است. اما چند نکته :
یکم : استقلال جام را برد، اما به لطف جوان مردی فولاد اهواز. استقلال مدیون فوتبال پاک است. فوتبالی که بسیار به آن بده کار است. قبل از هر بازی شروع می شد. اول اخبار تماس با این بازی کن و آن دروازه بان. بعد آقای سرپرست تکذیب می کرد. بعد معلوم می شد سه روز پیش مشغول صرف فالوده بوده اند. شایعات دور و بر اسلقلال زیاد بود و هست. شایعاتی که پیوندشان با واقعیت چندان بعید نیست. از جواد زرینچه بپرسید.
دوم : استقلال جام را برد، اما خیلی چیز ها را باخت. استقلال بزرگی را باخت. استقلال قهرمان است، اما نه قهرمانی بزرگ. تیمی که پیش کسوتانش از قهرمان شدنش شاکی باشند، دیگر بزرگ نیست. تیمی که در جنگ فهرمانی، متهم به تبانی شود، دیگر بزرگ نیست. تیمی که کاپیتان های پیش کسوتش این چنین به بحرانش می کشند ، آن هم در آستانه ی قهرمانی، دیگر بزرگ نیست. تیمی که کاپیتان ها و بزرگانش ، کوچک وحقیر باشند، دیگر بزرگ نیست. اختلاف در تیم های بزرگ، آن هم در آستانه ی قهدمانی، برای چند هفته فراموش می شود تا آرامش تیم از هم نپاشد. درست برعکس آن چه در استقلال اتفاق افتاد. حیف است برای تیمی با این همه شر و شور. حیف است برای تیمی با این همه تماشاچی. حیف است برای تیمی که بزرگ بود. حیف است که دست و پا بسته ی کوتوله ها باشد.
سوم : استقلال جام را برد، اما همراه این قهرمانی عباراتی نغز در فوتبال ایران جاودانه ماند. تمام این عبارات هم دور و بر امیر خان قلعه نوعی. هم او که پیش از این "کل یوم" را جاودانه کرده بود. حالا عباراتی نو به گوش می رسند. عباراتی که همیشه خواهیم شنید. عباراتی دست مایه ی شعار های جدید : گروه بان قندلی، گنده باقالی و ...
چهارم : استقلال جام را برد، اما به سبک پرسپولیس در اولین دوره ی لیگ برتر. استقلالی ها حال و هوای ذوب آهن را درک می کنند: نا امیدی و پوچی و خسته گی و سوخته گی. استقلالی ها خوب درک می کنند. همین حال و هوا را تجربه کرده اند و قتی مثل ذوب آهن، درست در آخرین روز جام را از دست دادند تا افتخار تاریخی پرسپولیس باشد.

جیغ و داد

2009-04-25T22:20:00.006+04:30

کسی نمی داند در باره ی دولت رئیس جمهور به چه زبانی باید نوشت. به زبان مرثیه ؟ یا زبان مضحکه؟ و یا زبانی شکسته و الکن برای نوشتن از ترس و واقعه ای هول ناک؟ و یا هیچ کدام این ها و در عین حال معجونی از همه ی این ها. و البته با آهنگی نا موزون و خارج از هر قاعده. شایسته ی تمام تناقض های تاریخ ج.ا که آقای دکتر به حق عصاره ی همه ی این تناقض ها است. آن هم در نهایت غلظت.
نمونه ای از این زبان و یا یکی از بهترین نمومه ها، بیانیه ی محمد مایلی کهن است. هر دو بیانیه.
این دو متن را بگذارید کنار نامه ها وسخن رانی های آقای رئیس تا روشن شود که بی خود نگفته اند " همه چیزمان باید به همه چیزمان بیاید".

همان جوزده گی و شتاب زده گی و پرخاش گری. و البته همان توهمی که یکی را وا می دارد مقابل دنیای ظالم و روابط ناعادلانه بایستد و دیگری برای بی عدالتی فوتبال ایرانی داد و فریاد کند. هر دو هم تا به قدزت می رسند، شروع می کنند یه گفتن و نوشتن. بی معطلی. هر دو هم در جای گاهی بالا تر و فرا تر. و البته تکیه زده بر حق مطلق . بی هیچ امکان و گمان خطایی و اشتباهی . یکی خود را در احاطه ی حاله ی نور می بیند و دیگری مربی شدنش را از قدرت الاهی می داند، با وجود کارنامه ای که هیچ جای دفاعی ندارد : "قربون برم خدا رو". همین جای گاه، به آن ها حق می دهد و جراتشان می دهد که بی هیچ واهمه ای هر چه می خواهند و هر جور که می خواهند بگویند و بنویسند. یکی برای همه ی دنیا و دیگری برای همه ی فوتبال. و البته با یک ادبیات. جای گاه این دو و مخاطبان و عرصه ی قدرت این دو متفاوت است. یکی رئیس یک دولت و ملت است و دیگری فقط یک مربی. اما ادبیات هر دو یکی است. ادبیات حاجی مایلی که یک شبه از آسمان به زمینش انداخت، همان ادبیات جناب رئیس است که هنوز در آسمان ها راه می رود. نه این که ادبیات حاجی را نسبت به فضای فوتبال و زبان کل یوم اهالی فوتبال، با ادبیات آقای دکتر در فضای دیپلماتیک مقایسه کنیم. اصلن کلمه ها یک جنس اند. حالا در هر فضایی. خود کلمه ی " بیانیه دون" با کلمه ی "گنده باقالی" و "گروه بان قندلی" تفاوتی ندارد. هر دو از یک جنس اند. هر دو از یک خانواده. مشت نمونه ی خروار.
حاجی مایلی بهترین مربی بود برای این فدراسیون و این دولت. وصله ای در نهایت هماهنگی .
اما یک تفاوت بزرگ هست و آن هم در نتیجه ی کار. حاجی را با اولین واکنش ها کنار می زنند، اما برای پایان دیگری چه کار می شود کرد؟
به هر حال از این اتفاقات اخیر راضی ام. به دلایلی. حاجی چیز هایی گفت که باید گفته می شد. آقای کل یوم هر کاری می خواست می کرد. دور و بری های گروه بان هم بی شباهت به باقالی هایی نیستند که گنده شده اند. دچار توهم شده بود. سر و صدای زد و بند و تبانی هم از حد شایعه بلند تر شده. از گفتن این حرف ها راضی ام. از آن طرف این حرف ها حاجی را هم به حاشیه برد. به قاعده ی این فوتبال، دو سه سالی از دست حاجی راحتیم. صعود به جام جهانی یا افتادن از گروه هم چندان تفاوتی به حال این فوتبال مریض ندارد که به قطبی امیدی داشته باشم. فوتبال ما زمین گیر شده. نشانه هایش نتایج تیم ملی و تیم های باشگاهی. یکی از یکی مزخرف تر. فوتبال بی مایه. بی حرکت. خسته کننده و بیات شده. راکد. مثل همه چیز. مثل بازار، سینما، کتاب، دانشگاه، .... همه چیز مثل همه چیز.

فارسی را پاس داریم

2009-02-16T02:09:00.001+03:30

بسم الله الرحمن الرحیم
معروض می دارد مرقومه ها رسید از فقر ثلث مطلع اولی خیلی مهم انشاءالله بقدر مقدور اهتمام میشود اگرچه فقره دوم با فقره اول قهرا حاصل لکن داعی گمان میکنم که نمی شود تا خدا چه خواهد نمی دانم مجلس فردا راضی خواهد کرد برفتن شما.
خیلی ناخوب است اگر طوری میشد که میرفتید بسیار خوب بود امیدوارم حال شما خوب شود.
الاحقر فضل الله نوری

فضل الله نوری، رسائل، اعلامیه ها، مکتوبات،.. و روزنامه ی شیخ شهید فضل الله نوری، موسسه ی خدمات فرهنگی رسا، ص 185

فاتحه مع الصلوات بلند

2009-01-23T15:25:00.000+03:30

دایی احمد بزرگ خاندان ما بود. دایی پدرم. تا دو ماه پیش هم سالم بود و سر حال. نه این که به هفتاد و هشت ساله ها نرفته باشد، اما درد و مرض خاصی نداشت که زمین گیرش کند. نیمی از سال یا شمال بود یا کنج خانه و نیم دیگر اروپا بود برای دیدار اولادش که هرسه غریب بودند و ساکن غربت غرب. تا دو ماه پیش که بعد از عروسی پیمان(پسر عمه ی من) ، دردی پیچید توی دلش تا سرطانی غریب معده اش را از تنش بیرون کند و بعد از دو ماه درد و رنج، پیمانه اش پر شود و نامش به همراه فاتحه ای صلواتی توی بلندگوهای بهشت زهرا بپیچد.
از میان اولادش فقط یکی از پسر ها اجازه ی ورود به خاک ایران داشت و فقط همان یکی دنباله ی جنازه اش را گرفته بود. سال های سال، درست از تصرف سفارت خانه ای که بعد ها لانه ی جاسوسی شد، ساکن فرنگ بود. به رسم اهالی فرنگ هم در مراسم پدرش سخن رانی کرد. هم مراسم ختم و هم شب هفت. برای ما کمی غریب بود. برای شب هفت هم دفتر چه ی یادبودی گذاشته بود تا همه امضایش کنند. این هم غریب بود. توی سخن رانی شب هفت از علاقه ی پدرش به شعر و ادبیات فارسی گفت و این که پدرش در طول سالیان مجموعه ای فراهم کرده، گل چینی از گل چین های شعرای بزرگ. جزوه ای چهل و دو صفحه ای که کپی کرده بودند و به همه اهدا کردند تا یادگاری باشد از مرحوم پدرش.
حالا که این ها را می نویسم این جزوه روبه روی من است. با خط دایی احمد مرحوم. که بسیار دوستش داشتم و هر وقت که مرا می دید از خاطره ای برایم می گفت که نشان از علاقه ی مرحوم مادر بزرگم بود به اولین نوه ی پسری اش که من باشم. همه دوستش داشتند. هر صفحه شماره خومرده و هر خط هم شماره ای دارد. اول دفتر هم فهرستی هست که هر بیتی را با شماره ی خط و شماره ی صفحه نشان می دهد و توضیحی کوتاه درباره ی مضمون بیت و نام شاعر. آخر دفتر هم نوشته است" با عنایت خدای بزرگ گل چینی از گل چین های بزرگ(788) بیت از شعرای بزرگ جمع آوری و به عاشقان ذوق تقدیم گردید".
حالا ابیاتی از این دفتر که دست همه ی فامیل بزرگ ما خوانده می شود. عبارات را به همان املا و رسم خط دفتر می نویسم.
فلک پیر بزم ما برچید
بزم برچیده را چه خواهی کرد
موی گیرم سیه کنی به خزاب
تاری دیده را چه خواهی کرد
تاری دیده به شود به دوا
قد خامیده را چه خواهی کرد
قدخامیده راست شد به عصا
... خوابیده را چه خواهی کرد

ما وفرنگان

2009-01-09T23:30:00.001+03:30

نمی دانم از کی دوتایی ایرانی و فرنگی این قدر برجسته شد. از دوره ی صفویان یا زمان قاجار. به هر حال جذابیت فرنگ در دوره ی قاجار چشم گیر است. و البته برتری جویی و اعتماد به نفس و فخر فروشی تاریخی ما که چه بوده ایم و چه نبوده ایم و ما بودیم که از پادشهان باج گرفتیم و تمدن چند هزار ساله بوده ایم و کوروش و داریوش داشته ایم و از همه مهم تر این که به دین خاتم انبیاء مشرف شده ایم و در این میان پیرو اشرف مذاهب، یعنی مذهب شیعی هستیم. بعد ها کم کم این روحیه ی افراطی آن قدر عقب نشینی می کند تا از آن سوی بام جایی بیفتد که از مغز سر تا نوک پایش غربی شود.
نمونه ای از این برخورد را از "سرگذشت حاجی بابای اصفهانی" نوشته ی جذاب جیمزموریه و ترجمه ی شیوای میرزا حبیب اصفهانی می نویسم. "سرگذشت حاجی بابای اصفهانی" از بهترین کتاب هایی است که خوانده ام. اگر عمر و فرصتی بود در باره اش خواهم نوشت. "سرگذشت حاجی بابای اصفهانی" را نشر مرکز به تصحیح و با مقدمه ی خواندنی جعفر مدرس صادقی، منتشر کرده است. به خواندنش بسیار می ارزد.
داستان حاجی بابا در زمان سلطنت فتح علی شاه می گذرد. پزشکی فرنگی به ایران آمده و کسب و کار حکیمی سنتی را تهدید می کند. حکیم بر آن شده تا به هر وسیله ای میدان را از فرنگی بگیرد. در این میان فرنگان را در مقابل ایرانیان برای حاجی بابا شرح می دهد:

میرزا احمق گفت " قاعده ی کلیه در این باب این است که رفتار و کردار فرنگان طابق النعل بالنعل، با رفتار و کردار ما مخالف است. من بعضی را می گویم، تو پاره ای را برآن حمل و قیاس کن: فرنگان به جای این که موی سر را بتراشند و ریش را بگذارند، موی سر را می گذارند و ریش را می تراشند، این است که در چانه مو ندارند و سرشان چنان از مو انبوه است که گویا نذر کرده اند دست به او نزنند، فرنگان بر روی چوب می نشینند و ما بر روی زمین می نشینیم، فرنگان با کارد و چنگال غذا می خورند و ما با دست و پنجه می خوریم. آنان همیشه متحرکند و ما همیشه ساکنیم، آنان لباس تنگ می پوشند و ما لباس فراخ می پوشیم، آنان از چپ به راست می نویسند و ما از راست به چپ می نویسیم، آنان نماز نمی کنند و ما روزی پنج وقت نماز می گزاریم، در ما اختیار با مردان است و در ایشان اختیار با زنان، زنان ما به راست سوار اسب می شوند، زنان آنان یک وری، ما نشسته قضای حاجت می کنیم، ایشان ایستاده می کنند، ایشان شراب را حلال می دانند و کم می خورند و ما حرام می دانیم و بسیار می خوریم. اما آن چه مسلم است و جای انکار نیست، این است که فرنگان نجس ترین و کثیف ترین اهل روی زمین اند، همه چیز را حلال می دانند و همه جور حیوان را می خورند، بی آن که دلشان بر هم خورد، مرده را با دست تشریح می کنند، بی آن که بعد از آن غسل میت به جای آرند. نه غسل جنابت دارند و نه تیمم بدل از غسل"

جان امام زمان و هم آوایی با کریس دی برگ

2008-12-25T02:33:00.005+03:30

یکم: توجه رئیس جمهور به امام زمان، در تمام تاریخ ج.ا.ا بی سابقه است. در این سی سالی که گذشت تنها رئیس جمهور است که این چنین دولت خود را به نام امام غایب پیوند زده و سیاستش را در جهت ظهور او برنامه ریزی می کند. تنها مقام بلند پایه ای که در تمامی سخن رانی هایش از امام غایب نام می برد، سخنش را با نام او آغاز می کند، برای تعجیل فرجش دعا می کند و آرزو می کند که در جنگ های ظهور در رکاب امام غایب و کنار او شهید شود.
... و المستشهدین بین یدیه...
در حالت آرمانی، دولت رئیس جمهور، زمینه ساز و طلیعه دار ظهور امام خواهد بود. در چنین دولتی، سخنان جدید جناب سخن گو جالب است و جذاب. آن جا که می گوید: حفظ حکومت از جان امام زمان مهم تر است.
در اندیشه ی شیعی، امام، تنها امام نیست. امامت و جانشینی پیامبر تنها شانی از شئون امام است. در نگاه شیعی امام واسطه ی فیض وجود است. یعنی فیض وجود از طریق امام است که جاری می شود. در این جهان بینی، وجود شکلی هرمی دارد. هرمی که راس آن باری تعالی قرار دارد و در قاعده ی آن همه ی موجودات. جایگاه امام دقیقا بعد از رتبه ی خداوند است. در چنین هرمی اگر امام نباشد، اساسا سایر موجودات وجود ندارند. به خاطر وجود امام است که سایر موجودات" وجود" دارند. این جایگاه "حجت" است در اندیشه ی شیعی. و در این معنی روایات بسیاراست. چندان که اگر "حجت" نباشد زمین اهلش را خواهد بلعید. سخن معروف متکلم بزرگ و یا به عبارتی پدر کلام شیعی، خواجه نصیرالدین طوسی، ناظر به همین معنی است. آن جا که می گوید:
بیمنه رزق الورا و ببقائه بقیت الدنیا و بوجوده ثبتت الارض و السماء و غیبته منا...
اگر مردمان روزی می خورند، به یمن وجود او است. و به واسطه ی بقای او است که دنیا باقی است و از بین نمی رود و به وجود اوست که آسمان و زمین بر جای خود ثابت مانده اند و الا آسمان و زمین در هم می پیچید و خلقت نا بود می شد و دوباره راهی دیار عدم می شد و البته غیبت و پنهانی او به دلیل ما و گناهان ما است و ...
پیش تر ها بنیان گذار ج.ا.ا در سخنانی بی پرده گفته بود که حفظ نظام از نماز هم واجب تر است و با این جمله اهمیت حفظ نظام را حتی در برابر اوجب واجبات نشان داده بود. اما سخنان جناب سخن گو اصلا عجیب است. با نگاه و اندیشه ی شیعی، وقتی می گوید حفظ نظام از جان امام زمان هم مهم تر است، یعنی برای بقای نظام نه تنها می توان نماز یا سایر احکام را هم تعطیل کرد، بل که حتا می شود از جان امام زمان هم مایه گذاشت، حتا می شود جان امام زمان را هم گرفت، یعنی می شود تمام وجود را هم نابود کرد، تمام مخلوقات را از بین برد، آسمان و زمین را به هم ریخت، تمام خلقت خداوند را نابود کرد تا نظام کنونی کشور ایران حفظ شود. اگر حفظ نظام ایجاب کند، جهان را می توان نابود کرد، آسمان و زمین را از جا کند، کوه ها را از هم پاشید، دریا ها را خشک کرد، خورشید را منفجر کرد و ستاره ها را خاموش کرد. برای حفظ نظام می شود دنیا را به آخر رساند. می شود قیامت کرد.
البته جناب سخن گو هیچ یک از این ها را نگفته بود. او فقط همان یک جمله را گفته بود و البته من هم نمی دانم که چه طور قادر به انجام نتایج منطقی شیعی همان یک جمله اش خواهد بود. و البته اصلا نمی دانم که به این نتایجی که از اعتقاد شیعی به امامت بر می آید، فکر کرده بود یا نه.

دوم: می گویند و راست می گویند که ریا خصلت جمعی ما است. پر رنگی ریا در جامعه ی ما را همه ی خارجی هایی که جامعه ی ما را دیده اند، نشان داده اند. کنت دو گوبینیو، شرق شناس و سفیر فرانسه در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، معتقد است که ریا اصلا ربطی به حکومت قاجار یا تاریخ اسلامی هم ندارد. او ریشه ی ریا را تا دوران پیش از اسلام و دوره ی اقتدار موبدان دین بهی جست و جو می کند. هر جا را که نگاه می کنی و هر که را که ببینی، ریا را می بینی. چیزی می گوییم و به چیز دیگری فکر می کنیم. جوری نشان می دهیم و طور دیگری زندگی می کنیم.
نمونه اش همین امروز عصر که حوالی یک ربع به پنج بود که رفیق شفیق ما از بلیط کنسرت آریان گفت برای ساعت پنج و نیم. از بخت و اقبال ما ، جایی بودیم حوالی میدان فاطمی و در ساعت شلوغ شهر نزدیک بودیم به تالار وزارت کشور. دو تا بلیط داشت و دو تایی رفتیم. کنسرت ویزه ی هواداران بود وبلیطش فقط از طریق هواداران فروش رفته بود. برای همین نه تبلیغی داشتند و نه اعلان عمومی. اولین بار بود که کنسرت آریان(آرین؟) را می دیدم. کنسرت با کلیپ کریس دی برگ شروع شد. هنوز هم نمی دانم که چه طور چنین کنسرتی در ج.ا.ا جرا می شود. کنسرت را که می دیدم و شور و رقص نشسته ی جمعیت را تماشا می کردم و بیشتر از روی سن حواسم به جمعیت بود، به ریا فکر می کردم. به قول سال های نه چندان دور به نهادینه شدن ریا. کنسرت با مجوز رسمی وزارت ارشاد ج.ا.ا. برگزار شده بود. آن هم وزارت جناب صفار هرندی. آن وقت فکر می کردم صدا و سیمای همین نظام، این کنسرت که هیچ، نی و تنبک را هم نمایش نمی دهد. نظام ، همان نظام است، اما از آن چه اجرا می شود تا آن چه نشان داده می شود تفاوت از دامن پر چین دخترکان است تا چین و چروک سیمای پیره زنان. همین ها است که از جان امام زمان هم مهم تر است.

آنان که خاطره می سازند

2008-12-05T04:00:00.003+03:30

رفیق شفیق ما جایی به درستی نوشته بود که شیخ ( لقب اعطایی همین رفیق شفیق به ما) دنبال خاطره سازی است. انگار که بنگاهی هست که خاطره تولید می کند و من هم مدیریتش می کنم. البته من خاطرات را دوست دارم. زمان خامی که ادای این و آن را در می آوردم، اکثرا خاطره گفتنشان را تقلید می کردم، که سرآمدشان هم پدربزرگم بود – روحش شاد- . پدربزرگم که بچگی ها "بابا اسدالله" صدایش می کردیم و ما که بزرگ تر می شدیم و او که پیر تر و پیر تر می شد " بابا اسدالله" تبدیل شده بود به " حاج آقا"، خیلی خوب خاطره می گفت. و خاطراتش هم همیشه دور و بر کله پاچه ای، آب گوشتی یا حداقل نان سنگکی می گذشت. اصلا خیابان های تهران ( بخوانید تهران قدیم) را بیشتر به کله پزی ها و چلوکبابی هایش می شناخت تا به نام خیابان. پسر عمه ام راست می گفت که آدم سعادت مندی بود. آخر به هر چه می خواست و آرزو می کرد، رسید و بعد با زندگی و زندگان خداحافظی کرد و درست جلوی چشم من و همین پسر عمه ام نفس های آخر را کشید و تمام کرد. تمام لذت زندگیش خوردن بود و تا می توانست، به بهترین شکل از زندگی لذت برد. به قول خودش :"زهی سعادت". و چه سعادتی بالا تر از این که به هر چه می خواهی برسی؟
بابا اسدالله، خیلی خوب خاطره می گفت. من هم اساس خاطره گفتن را از او آموختم و به شیوه ی او خاطره می گفتم.( روزی اگر رشته ی خاطره گویی و خاطره سازی به رشته های میان رشته ای اضافه شد، متدش را مدون می کنم). از شوق و ذوق بابا اسدالله به خوردن هم خاطرات بسیاری گفته ام. یعنی این جور خاطرات را دوست دارم. همین جور خاطرات ملایم و آرام را. خاطراتی که آخرش از اول معلوم است، بر عکس خاطرات اکشن دوران سربازی و جنگ و گریز و دعوا، هیجانی ندارند، اما جذاب اند. شیرین اند.
وقتی خاطره می گویی، و قتی به خاطره عادت می کنی، وقتی همه چیز را مثل خاطره مرور می کنی، زمان را گم می کنی. این روزها به همین فکر می کردم که خاطره خودش را از زمان جدا می کند. وقتی می گویم خاطره منظورم اتفاقی نیست که زمانی رخ داده. منظورم اتفاقی است که خاطره می شود. اتفاقی که به شیوه ی خاطرات تعریف می شود. اتفاق به خودی خود جذاب نیست، اما خاطره گو، آن اتفاق را جذاب می کند با همه ی تکنیک های خاطره گویی. از زیر و بم صدا بگیر تا تاکید کردن بر نکته ای یا بزرگ کردن حالتی و ....
خاطره از اتفاقی که زمانی ، جایی افتاده فاصله می گیرد و به قصه ها شبیه می شود. حالا ذهنی که مدام پی خاطره می گردد، همه ی اتفاقات را مثل خاطرات مرور می کند، زمان را گم می کند. مثل من. زمان را گم کرده ام. زمان گذشته را گم کرده ام. خاطراتش به یادم مانده اند، با تمام جزئیات. اما این که چه زمانی؟ یادم نیست. اصلا حافظه ام زیاد نسبت به زمان حساسیتی ندارد. درست بر عکس ذهن تاریخی که برایش زمان واقعه مهم است. شاید یک ذهن تاریخی هم زمانی نق بزند که خاطره ندارد. هر چه باشد تاریخ و خاطره، روزی محو می شوند. تاریخ و خاطره، خاک می خورند و خاک ، تاریخ و خاطره می خورد.

در آداب شراب خوردن یا با چنین اخلاف فرزانه ای چه انتظاری از اسلاف

2008-10-28T23:44:00.003+03:30

خواجه نصیرالدین طوسی را، حکیم قدوسی گفته اند. هم چنین استادالبشر و عقل حادی عشر. در مقام علمی و فلسفی و کلامی او تردیدی نیست. نزد عالملن شیعه مقامی رفیع دارد. علامه ی حلی- که نقل است چندین و چند بار به دیدار امام غائب نائل شده- در باره ی او می نویسد:
خواجه نصیرالدین طوسی افضل عصر ما بود و از علوم عقیله و نقلیه مصنفات بسیار داشت، او اشرف کسانی است که ما آنها را درک کرده‌ایم، خدا نورانی کند ضریح او را و خدای روح او را مقدس کناد.
حکیم قدوسی را در کاظمین و زیر پای امام هفتم به خاک سپرده اند. بخشی از "اخلاق ناصری" او را به یاد دارم که در کتاب فارسی دبیرستان می خواندیم. کتابی در اخلاق و به زبان فارسی . حالا بخشی دیگر از همین کتاب (تصحیح مجتبی مینوی) :
چون در مجلس شراب شود به نزديك افضل ابناي جنس خود نشيند، واز آنكه پهلوي كسي نشيند كه به سفاهت موسوم بود احتراز كند، و به حكايان ظريف و اشعار مليح كه با وقت و حال مناسب باشد مجلس خوش دارد، و از ترش روئي و قبض تجنب نمايد.
و اگر از جماعت به سال يا رتبت كمتر بود به استماع مشغول باشد، و اگر مطرب بود در حكايت خوض(1) نكند، و بايد كه سخن بر نديم قطع نكند، و در همه احوال اقبال بر مهتر اهل مجلس كند و استماع سخن او را باشد بي آنكه به ديگران بي التفاتي كند.
و بايد كه به هيچ حال چندان مقام نكند كه مست گردد، كه در دين و دنيا هيچ چيز با مضرت تر از مستي نبود، چنانكه هيچ فضيلت و شرف زيادت از خزدمندي و هشياري نباشد، پس اگر ضعيفْ شراب(2) بود اندك خورد يا ممزوج كند يا از مجلس سبك تر برخيزد، و اگر پيش از آنكه به مقام احتياط رسد حريفان مست شوند جهد كند تا از ميان ايشان بيرون آيد، يا حيلت كند كه مست از ميان جماعت بيرون شود، و در حديث مستان خوض نكند، و به توسط ايشان مشغول نشود(3) مگر كه بخصومت انجامد آنگاه ايشان را از يكديگر باز دارد، و اگر بر شراب خوردن قادر بود التماس زيادت برآنچه دور مي گردد نكند، و اصحاب را بدان تكليف نفرمايد، و اگر يكي از ندما از شراب خوردن عاجز شود بر او عنف نكند(4)، و اگر غثيان(5) غلبه كند در ميان مجلس آن را مدافعت كند بر وجهي كه اصحاب وقوف نيابند، يا در حال بيرون آيد، و چون قي كند با مجلس معاودت ننمايد.

و میوه و ریحان از پیش یاران برندارد(6)، و نقل بسیار نخورد، وهریکی را از حریفان به تحیتی که لایق او بود مخصوص می گرداند، و باید به انفراد سبب انس و سلوت(7) و نشاط اهل مجلس مشود، چه این معنی مستدعی(8) قلت وقع(9) بود، و از مجلس بسیار برنخیزد، و اگر صاحب جمالی حاضر بود در او بسیار نظر نکند و اگرچه با او گستاخ باشد، و با او سخن بسیار نگوید، و از ارباب ملاهی(10) التماس لحنی که طبع او بدان مایل بود نکند، و چون به حدی برسد که داند برخیزد، و جهد کند تا با مقام معهود خود شود، و اگر نتواند به موضعی شود که از مجلس دور بود و آنجا بخسپد.

و تا تواند در مجلس ملوک، یا کسانی که از اکفای(11) او نباشند، یا کسانی که از ایشان مباسطتی(12) نیفتاده باشد، حاضر نشود، و اگر ضرورت افتد زود بیرون آید، و البته به مجلس سفها نرود، و اگر وقتی از مستی خائف باشد و ندما اقتراح(13) اقامت کنند شاید که به تساکر(14) یا به حیلتی دیگر از مجلس بیرون آید.

1: خوض: در آمدن به آب، فرو رفتن در آب. اینجا به معنی اصرار
2: ضعیف شراب باید همان آب مست خودمان باشد، آن که به اندک شرابی مست شود
3: توسط کردن: میانجی گری کردن
4:عنف: درشتی و سختی، ضد رفق و مدارا
5:غثیان: شوریدن دل، تهوع
6: همان مزه خوری باید باشد که مستحق....
7:سلوت(بر وزن منقل!): بی غمی، خرسندی
8: مستدعی: موجب
9: قلت وقع: نقصان اعتبار و کم شدن قدر و منزلت
10:ملاهی: آلات لهو و لعب/ ارباب ملاهی: نوازندگان
11: اکفا: جمع کفو به معنی همسرو هم جنس، مردمان همتا و قرین
12:مباسطت: با کسی فراخی ورزیدن و این عبارت از دوستی است( عین متن لغت نامه دهخدا! خدا عاقبت دوستان ما را به خیر کناد)
13: اقتراح: در خواستن، طلبیدن
14: تساکر: خود را به مستی زدن

در جدایی بی خداحافظی

2008-10-24T04:02:00.003+03:30

گاهی وقت ها آدم مجبور است به جدایی، آن هم بی هیچ خداحافظی. بدون آن که آن آخرین تصویر را بسازی. تصویری که می دانی آخرین تصویر است. نگاهی که می دانی آخرین نگاه است . حرفی که می زنی جوری می گویی که شایسته ی آخرین کلام باشد و جوری می شنوی که هیچ زیر و بمی را از دست ندهی. آخرین جرعه ی این جام تهی را نگاه می کنی، بو می کشی و جام را برای آخرین بار بالا می بری و به سلامتی، تمام.
اما گاهی وقت ها برای این تصویر سازی رمانتیک، هیچ فرصتی نیست. مثل وقتی که مرگ یک باره می رسد. یا مثل این چند روز پیش من که رفته بودم دکتر برای این میکروب(ویروس؟) عجیبی که به جانم افتاده بود و از سینه و شکمم بیرون زده بود و دکتر آزمایش نوشته بود، مفصل. جواب آزمایش را که دادم دست دکتر ، بدون این که نگاهم کند شروع کرد به صدور دستورات غذایی که چیپس نمی خوری، فست فود نمی خوری، جگر نمی خوری، کله پاچه نمی خوری.... حالا سیب زمینی و چیپس و فست فود به درک، اما جدایی از کله پاچه و دل و جگر، لذیذترین غذا ها و محبوب ترین لذت های من، بدون آن که یک بار بنشینی و برای آخرین بار آب گوشت مغزت را سفارش بدهی. بدون آن که صبر کنی تا آب گوشتت تمام شود و بعد سفارش بناگوش بدهی. مبادا که حین خوردن ترید، بناگوشت سرد شود و از دهن بیفتد. هر چه باشد برای بار آخر، هیچ نکته ای را نباید فراموش کرد. بعد هم آخرین زبان و بعد آخرین چشم ها. پاچه را می گذاری که آخر از همه سفارش دهی. هر چه باشد بناگوش و چشم و زبان واجب ترند. تازه گیرم که آن قدر خورده باشی که جای چیزی نباشد، چه بهتر که آن پاچه باشد. می گویند پاچه از هم کمتر چربی دارد و حتی آدمی با چربی من هم می تواند گاه گاهی پاچه ای بزند. ولی چه سود که فرصت هیچ کدام از این ها پیش نیامد و حسرت آخرین کله پاچه به دلم ماند که ماند.

حالا این حسرت به دلم مانده بود و برای این که زود تر این چربی لعنتی آب شود و درهای بهشت را دوباره باز کنم، شروع کرده ام به پیاده روی. آن هم مسیر های طولانی. شمردم. سر راهم هفت طباخی بود. همه هم باز و پر از مشتری. تا خودم برسم و چشمم ببیند، بویش رسیده بود و شامه حسرت خورده بود. آن جا که می شد می رفتم آن طرف خیابان تا از روبرو ببینم و با فاصله. دیدن تصویری که توی پنجره ها قاب شده، راحت تر بود تا گذشتن از مقابل و سیر کردن همه ی جزییات. چه می شود کرد، فعلا همین قسمت ما است.
جزای آن که نکردیم شکر روز وصال
شب فراق نخفتیم لاجرم زخیال
تودر کنار فراتی چه دانی این معنی
به راه بادیه دانند قدر آب زلال

اگرامید نصیحت کنان من این است

که دل زدوست برآرم ،تصوری است محال

به ناله کار میسر نمی شود سعدی

ولیک ناله ی بی چارگان خوش است، بنال

به بهانه ی اخراجی ها

2008-10-03T22:51:00.003+03:30

چهار شنبه بود. شنبه که می رسید قرار بود دکتر سروش سخنرانی کند. سخنرانی مهمی بود. اولین سخنرانی سروش بعد از قائله ی دانشکده ی فنی و کلاس مثنوی که انصارحزب الله تازه اعلام موجودیت کرده بود و ریخته بودند به سالن و مراسم را به هم ریخته بودند و کتک زده بودند و گویا عینک جناب دکتر هم در این بین شکسته بود و یکی دو زخم هم در زبان ها می چرخید که گوشه ی چهره ی جناب دکتر به جا مانده. بعد درگیری ها شروع شد. انصار حزب الله هم موجودیتش را اعلام کرد. یک فیلمی هم از کیش ساخته بودند و مدام این جا و آن جا نمایش می دادند و فریاد وا ارزشا بود که سر می دادند.
اردیبهشت بود. به بهانه ی سال گرد آقای مطهری برنامه ای ریختند تا سروش بیاید پلی تکنیک و در باره ی آزادی از نگاه مطهری سخن رانی کند. در این فاصله انصار هم گرد و خاکش را بلند کرده بود و صدایش حتی از تریبون مجلس هم به گوش می رسید. خبر سخن رانی سروش که پخش شد، فریادشان بلند شد که آقای سروش نباید تنها حرف بزند، باید مناظره کند و ما نمی گذاریم که او تنهایی جایی برود و شبهه پراکنی کند. آن روز شعار مناظره بود. حضرات شده بودند طرف دار دیالوگ در برابر مونولوگ.
در این فاصله انصار کار های دیگری هم کرده بود. از جمله حمله به سینمای قدس. میدان ولی عصر. به بهانه ی اکران تحفه ی هند. با بازی اکبر عبدی. شیشه های سینما شکسته شدند و مشهور بود که زن حامله ای از بالا پرت شده و بچه اش هم افتاده.در این میانه، انصار دو چهره ی سرشناس داشت. یکی حسین الله کرم که مثلا تئوریسین جریان بود و دیگری مسعود دهنمکی، چهره ی عمل گرا.
چهارشنبه بود. انصار ریخته بودند توی پلی تکنیک. آخر وقت بود. حدود ساعت 2:30 . آن هم با آن جمعیت و آن هیبت. یادم نیست که می گفت، روح تناردیه در بدن ژان والژان. از جوجه هاشان که می گذشتی، خاک و خمپاره ی جبهه، جایی در چهره هاشان یادگاری گذاشته بود. چیزی از لباس جنگ هم تنشان بود. چکمه ای یا شلواری خاکی. چهره ها جوری بود که میانه ای با شوخی نداشت. هر چه بود جدی جدی بود.
تمام آن سال ها پاتوق ما نیمکتی بود درست روبروی مسجد . پاتوقی که چهارشنبه عصر ها از همیشه خلوت تر بود. با آن درخت های بلند که در حاشیه ی چمنی کوچک، نیمکت مارا از باقی دانشگاه جدا می کرد. با دوسه تا از رفقا نشسته بودیم که پیداشان شد. شعار دادند و شلوغ کردند. مرگ بر منافق از دهانشان نمی افتاد. سردسته و همه کاره، چهره ی عمل گرا بود. قائله که شروع شد، ما هم از روی نیمکت بلند شدیم و شروع کردیم به چرخ زدن در اطراف جمعیت انصار. جمعیت انصار جمع شده بود بیرون مسجد. کنار در انجمن . مرکز فتنه. کمی آن طرف تر یک کیوسک تلفن رایگان هم بود. جمعیت جمع شدند روبروی کیوسک تلفن و کنار در انجمن. خوب یادم هست. فضا، فضای عمل بود. برای همین نیازی به دعا و زیارت نبود. همه نشستند تا مرد عمل گرای انصار تهییجشان کند. مسعود خان دهنمکی می خواست به جماعت مسلط باشد. برای همین یکی از برادران انصار قلاب گرفت و مسعود خان دهنمکی رفت روی کیوسک زرد رنگ تلفن. یک بلندگوی دستی هم دستش دادند تا صدایش را همه بشنوند. جمعیت نشسته بود و مسعود خان روی کیوسک تلفن، بلند گو به دست شروع کرد به تهییج جمع. بعد یک دفعه دید فاصله ی سخنران و مستمع زیاد شده. آخر جمعیت زیر کیوسک نشسته بودند و سخنران روی کیوسک تلفن استاده بود. برای همین ترجیح داد که بنشیند تا فاصله ی عمودی کمی کوتاه تر شود. اما چه نشستنی. انگار که روی کاسه ی مستراح. آقای دهنمکی همان طور مستراحی روی کیوسک نشسته بود و برای جماعت با بلندگوی دستیش حرف می زد. و همان جا و با همان حال بود که به درخت های روبروی انجمن اشاره کرد که این درخت ها را چوبه ی دار می کنیم و منافقین را همین جا، از همین درخت ها به دار می کشیم. و جماعت نشسته هم تکبیر گفتند و فریاد کنان شعار دادند که مرگ بر منافق.
تهدید، رسما تهدید به مرگ بود و هولناک. اما آقای دهنمکی در وضعیتی خنده دار تهدید می کرد. امشب، تلویزیون پشت صحنه ی اخراجی ها را نشان می داد. یک پشت صحنه ی مفصل و جا به جا با تصاویر آقای دهنمکی که جماعت بازیگران و سیاهی لشگرش را هدایت می کرد. تا شور و هیجان لحظه های نبرد را جلوی دوربینش تکرار کند. تصویر مسعود خان دهنمکی که روی صفحه ی تلویزیون می آمد، من همان کیوسک را می دیدیم و بلندگوی دستی و درخت های روبروی انجمن را که به اشاره ی آقای دهنمکی قرار بود چوبه های دار شوند. و تصویر آقای دهنمکی که انگار روی مستراح نشسته بود. کاری نمی شود کرد. هر اتفاقی که بیفتد، هر چه روزگار و آدم ها عوض شوند، تصاویری هست که ثابت و پررنگ در چشم آدم ها می مانند. مثل همین تصویر آقای دهنمکی . و مثل خیلی تصاویر دیگری که ماندیدیم و پدران ما به چشم دیدند و ما برایش کلی توجیه می تراشیدیم.
همه اشتباه می کنیم. اما شرط اخلاق قبول اشتباه است نه توجیه اشتباه. شرایط خاص، چشم آدم ها را کور می کند، قبول. گوششان کر می شود، قبول. گول می خورند، قبول. اما بیان هیچ کدام از این ها هیچ اشتباهی را جبران نمی کند و اثراتش را از بین نمی برد. تنها می تواند عذرخواهی و قبول عذرخواهی را آسان تر کند. آن چه که کمتر دیده ایم و بیشتر دل خوش کرده ایم که یکی از بالای کیوسک پایین آمده و نشسته پشت دوربین. مبارک است. اما باخاطره ی شیشه خرده های سینما قدس که به بهانه ی قر دادن عبدی توی تحفه ی هند، پخش خیابان شدند، چه می شود کرد؟ اگر کسی شعور قبول اشتباه و عذرخواهی نداشته باشد، تمام ثروت علمی و هنری دنیا را هم که به او بدهند، چیزی برای عرضه ندارد. هر که می خواهد باشد. خیلی که بزرگ شود ادعایش هم مصیبتی می شود بزرگ تر...

پی نوشت: هر چه استقلالی که دیدم از نتیجه ی بازی راضی بود و حال می کرد. حق هم داشت. برای استقلال نتیجه ی خوبی بود.

برما چه رفته است باربد؟

2008-09-22T21:05:00.000+03:30

درخدمت و خیانت اهالی قلعه

2008-08-28T07:18:00.000+04:30

چون هنوز نسبت میان روشن فکری و ولنگاری جنسی را نفهمیدم، این استعاره ی تکراری را باز هم تکرار کردم و باز هم به عزیزی برخورد. خیالی نیست. از ولنگاری کسی می گفت که تعجب همه را برانگیخته بود و بعد که لب کج کردن یکی از مستمعان را دید، برای توجیه دست به دامن روشن فکری شد که طرف از بس روشن فکر است هم خوابه هایش این طور متکثرند، آن هم نه فقط در زمان واحد که حتی مکان واحد. من هم درآمدم که اگر روشن فکری به این حرف ها باشد خانم پری بلنده ی مرحومه حکم سیمون دوبوار وطنی را داشته و محله ی جمشید هم لابد سن ژرمن دوپوره ی تهران. که رفیق ما تولب شد و از آن نگاه های قجری نثارمان کرد و لام تا کام هم چیزی نگفت.
از این ها که بگذریم، واژه ی"روشن فکری" هم بی نسبت با ج ن د ه گی نیست، یا ما چنین بلا و عاقبتی نصیبش کرده ایم، بس که با هر مفهوم و هر سبک از زندگی می نشیند و می خوابد و هنوز هیچ کسی نفهمیده چه کار باید بکند تا روشن فکر شود . یا چه کارهایی نباید بکند. یا چه کسانی روشن فکرند و این آدم های روشن فکر، چه چیز هایشان شبیه هم است و چرا این ها که به روشن فکری فحش می دهند و اداهای روشن فکری را مسخره می کنند، باز خودشان هم روشن فکرند و این همه جمع اضداد ذیل این کلمه چه طور ممکن شده.
حالا این ها به کنار، آن نگاه قجری هنوز از چشم رفیق ما نیفتاده. هنوز جوابم را با کم ترین عبارت ممکن سمبل می کند . چنان با شکایت نگاهمان می کند که شاه بابای قاجار، پهن های تمیز نشده ی طویله ی شاهی را . آخر افتخار می کند که چیزی از خون قجر در رگ هایش جریان دارد . خدا به خیر کند.

شبی که نرگس میگون به خواب می بینم......سحر ز چشم تو تعبیر خواب می شنوم

2008-08-11T18:57:00.001+04:30

بیشتر شبیه فیلم ها بود تا خواب ها. البته حضور آدمی سینمایی مثل وودی آلن بی تا ثیر نبود. وودی آلن که نبود، یعنی وودی آلن بود، اما مثل وودی آلن نبود. آدمی را فرض کنید که شکم داشته باشد، کمی هم سیه چرده باشد، قیافه اش هم اصلا ذره ای به فرنگی ها نرفته باشد، موهایش هم مجعد و کم پشت باشد، غب غب فتیری هم داشته باشد و باز با همه ی این حرف ها وودی آلن باشد. نه این که اسمش وودی آلن باشد که خود وودی آلن باشد و تو تمام مدت با او و کنار او فرار کنی. مثل فرار های سینمایی. از چه؟ یادم نیست. و فضا های فرارت هم دائم بین محله های نیویورک و محله ای ارمنی نشین مثل دروازه دولت تهران، جابه جا شوند. سوپر مارکت وقتی توی نیویورک بود، بزرگ بود و همه چیز داشت، اما یک دفعه توی تهران یک بقالی کوچک می شد که صاحب ارمنی اش آب جوهای خنک را یواشکی و دور از چشم باقی مشتری ها می فروخت. بیدار که شدم ساعت را نگاه کردم، شش و نیم صبح بود. دقیقا نیم ساعت قبل از آن که ساعت زنگ بزند. چراغ اتاق ح روشن بود. قبل از من بیدار شده بود و نشسته بود پشت کامپیوتر به بازی کردن. ریورراید. همان هواپیمایی که بر فراز رود خانه ای پرواز می کرد و خیلی ساده هلکوپتر های سیاه و کشتی های نارنجی را تیر می زد. و چه حالی می داد که پمپ بنزین ها را هم می ترکاندی و با تمام قدرت دسته های سیاه آتاری را به عقب می کشیدی تا سرعتت را به حد اقل برسانی.(آن روز ها هنوز آتاری" دسته" داشت که زود هم خراب می شد و لغت جواستیک وارد زبان ایرانی ها نشده بود). حالا نمی دانم ح این بازی را از کجا پیدا کرده بود و با دکمه های کیبورد بازی می کرد. رفتم کنارش و در عرض دو سه دقیقه خوابم را برایش تعریف کردم و او خندید و من دوباره برگشتم و نیم ساعت دیگر بی هیچ خوابی خوابیدم.
یک بار دیگر هم خواب عجیبی دیدم، باز هم که بیدار شدم برای ح تعریف کردم. یک بار هم صبح بیدار شدم و ح را در وضعیتی در خواب دیدم که تصورش هم محال بود.( از آن محال هایی که تصورش هم محال است). لابد او هم خوابی دیده بود. خواب ها اصلا عجیب اند، قبول. ولی فضای بعضی خواب ها خیلی غریب است. معمولا این خواب ها را در خانه ی ح یا وقتی او در خانه ی ما است می بینم. مثل همان شبی که بعد از مدت ها که حسابی دلم برای پدرم تنگ شده بود و بهشت زهرا رفتن هم افاقه نمی کرد، خوابش را دیدم که یک شب کامل را توی خیابان های تهران تا صبح پرسه زدیم. مقل دو شب گرد حرفه ای و هزار و یک جای عجیب و غریب سر زدیم. آن شب هم پیش ح بودم. خدا عاقبت من و ح را به خیر کند.

وقت بی بختی

2008-08-08T15:57:00.000+04:30

گاهی وقت ها این طوری است دیگر، کاریش هم نمی شود کرد.فقط می ترسم از وقتی که این گاهی وقت ها بشود خیلی وقت ها و آن وقت دیگر راه زیادی نمانده تا همیشه.

تاخیر فاز، بیماری این روزهای من است

2008-07-03T12:56:00.001+04:30

یکم:فرموده اند، حالا باید به ما تبریک بگویید. مقصود قهرمانی استقلال است در جام حذفی.
عرض می کنیم، زیاد برای ما فرقی نداشت که تیم شانزدهم یا تیم سیزدهم جدول کدام جام حذفی را بالای سر می گیرد، اما کل یوم قهرمانی های دنیا، به این نمی ارزد که حتی برای دقیقه ای ، امیر قلعه نوعی مربی تیم باشد، می ارزد؟

دوم:از قیافه و هیکل و خلق(به فتح خ) و خلق( به ضم خ) و رفتار و منش داریوش مصطفوی، بیزارم. و چه مصیبتی از این بزرگ تر ، آدمی که ضربه های زیادی به پرسپولیس زده، آدمی که هو شدن هایش را در هیاهوی پرسپولیسی ها فراموش نمی کنم، آدمی که بیشتر عمر ورزشیش تاجی بوده، آدمی که آهنگ و زنگ صدایش خود بزرگ بینی و کینه و نفرت را فریاد می کشد، از بد حادثه و موافق طبع روزگار سفله پرور، بشود مدیر عامل پرسپولیس. آن هم بلا فاصله بعد از آن قهرمانی فراموش ناشدنی. انگار شادکامی و ادامه ی شادمانی، برای ما حرام است، حرام.

سوم: از خاقانی شروانی در همین احوال
...
دیرگاهی است تا لباس کرم
بهر قد بشر ندوخته اند
خود به پای رضا نبافته اند
خود به دست نظر ندوخته اند
خلعتی کان ز تار و پود وفاست
در زبان قدر ندوخته اند
هنری سرفکنده چون لاله است
که کلاهش به سر ندوخته اند
بی هنر خوش، چو گل که بر کمرش
کیسه جز لعل تر ندوخته اند
یک سر سفله نیست کز فلکش
بر کله صد گهر ندوخته اند
...
بنگر احوال دهر خاقانی
چشم عبرت اگر ندوخته اند

در راستای سوء قصد های نافرجام اخیر

2008-07-03T11:54:00.003+04:30

ای قشنگ تراز پریا

تنها تو کوچه نریا

بچه های محل دزدن

عشق منو... و

غوغا

2008-05-17T21:45:00.000+04:30

خانم ها! آقایان!
اگر تمام توان ادبیات و موسیقی را به کار می گرفتند، باز هم چنان شکوه و شور و عشقی نمایان نمی شد که کریم باقری میکروفن به دست گیرد و در حضور سلطان علی پروین، سرود قهرمانی ساز کند تا صد هزار جان عاشق سروده ی مرتضی احمدی را فریاد کنند. سرودی که بی نام پرسپولیس مزخرف ترین ناله ی عالم است.
پرسپولیس قهرمان می شه
خدا می دونه که حقشه
به لطف یزدان و بچه ها
پرسپولیس قهرمان می شه
پرسپولیس قهرمان می شه
لا لا لای لای لا لای لالای
لالای لالای لای لالای لالای
لالالای لای، لالای لالای
لالالای لای، لالای لالای

باز هم بازی

2008-04-27T01:49:00.000+04:30

اول این جا را بخوانید.
بعد هم این جا را بخوانید و بدانید که بیانات جناب سر هرمس مارنای اعظم که از منشاء غیب منیع لایدرک انشاء فرموده اند کلا مورد تایید است.
اما بعده
نویسنده ی محبوب، یوسا، در "چرا ادبیات" از جلسه ای می نویسد که "بیل گیتس" بعد از آن که خیال اسپانیایی زبان ها را راحت می کند که نمی دانم کدام حرفشان را از نرم افزارش حذف نمی کند، در مصاحبه ی مطبوعاتی از آرزویی می گوید که امیدوار است تا پیش از مرگ، آن را محقق کند. و آن آرزو چیزی نیست جز حذف کاغذ و بعد حذف کتاب.
بیل گیتس می گوید که خواندن از بین نمی رود بل که این بار بی نیاز از کاغذ، بر صفحه ی مونیتور ممکن خواهد شد. و این هم اقتصادی تر است، هم با سلامت محیط زیست هم خوان تر. آقای یوسا می گوید که من آن جا نبودم، اما اگر بودم بی شک به شیوه ی برادران انصار، بیل گیتس را هو می کردم و مجلسش را به هم می ریختم. آقای یوسا معتقد است ادبیات بی کاغذ و کتاب بی معنی است و اگر روزی کتاب از بین برود شاید ادبیات هنوز وجود داشته باشد اما فاصله اش با آن چه ما ادبیات می دانیم چیزی است شبیه فاصله ی سریال های آبکی تلویزیونی با تراژدی های سوفوکل.
به واقع برای من هم تصور ادبیات بی حضور کتاب، با تمام فیزیک و متافیزیکش، تصوری بی معنی است. شاید ما هم – هم چنان که یوسا می گفت- از سر تعصب می گوییم و یا شاید هم عادت. حقیقتش چشم های من که زیاد عادت ندارند به خواندن متن های طولانی روی صفحه ی مانیتور. و بعد جا به جا کردن صفحات با حرکت موس. اما همه ی اتفقات مطابق خواسته و عادات ما پیش نمی روند. به ویژه در شرایطی که خیلی از آثار تنها در عالم مجازی پیدا می شوند. به هر حال هنوز پرینتر هست...
به هر حال، حالا اینترنت موجود هست با امکاناتی که قابل چشم پوشی نیست. امکاناتی که هر کسی در هر جهتی که بخواهد می تواند استفاده کند. از تبلیغات مذهبی، تا کلوپ های هم جنس گرایی. اساتید علوم ارتباطات و رسانه می توانند تمام این امکانات را برای ما به تفصیل شرح دهند. امکانات رسانه ای. اما هر رسانه ای را می شود دو جور دید. یکی صرف رسانه، یعنی وسیله ای جهت انتقال پیام. و یکی هم امکانی بالقوه برای خلق اثری زیبایی شناسانه. رسانه ی جدید با امکانات جدید، اثری جدید با حال و هوایی جدید هم می طلبد. با این اوصاف، شاید آن قیاس جناب یوسا، قیاسی مع الفارق باشد- به قول اهالی منطق- اگرچه این مسئله چیزی از آبکی بودن سریال های مورد اشاره کم نمی کند.
اینترنت را هم می توان امکانی برای خلق آثاری جدید، با امکاناتی جدید دید. نه فقط محیطی برای نشر آثار ممنوعه، یا جمع آوری امضاء و .... یکی از این امکانات جذاب، محیط اشتراکی دنیای مجازی است. و حضور هم زمان نویسنده و مخاطب. دیگری امکان لینک است که به گسترش متن حتی تا بینهایت می انجامد. این، امکان فوق العاده ای است. زمانی داستانی کوتاه می خواندم از فرهاد پیربال، نویسنده ی کرد عراقی. داستان داخل چند مسطیل نوشته شده بود که هر یک شماره ای داشت. مثلا از یک تا دوازده. متن مستطیل اول که مثلا در باره ی شخصیت اصلی بود با دو پیشنهاد تمام می شد. اگر می خواهید ببینید آقای فلانی – شخصیت اصلی- که بود، بروید به مستطیل شماره ی سه و اگر می خواهید بدانید بعد از این چه اتفاقی افتاد بروید به مستطیل شماره هفت. و تمام داستان به همین شیوه در مستطیل های شماره دار و پیشنهاد های دو گانه روایت می شد. چیزی به ذهن آقای پیربال رسیده بود و او برای اجرایی کردن ایده اش مجبور شده امکان دیداری جدیدی را به وجود آورد. امکاناتی از این دست، در دنیای نت کم نیست، اما استفاده از این امکانات را کم تر دیده ام. ویژگی اشتراکی هم امکان کمی نیست. می شود فکر کرد به کارهایی که اشتراکی انجام شوند. اشتراکی که از جنس گفت و گو است. زمانی به اتفاق اشتاد آیدین زاده ی خودمان، نشستیم و هی کامنت گذاشتیم در وبلاگ یک بنده خدایی. پشت سر هم. این ایده هم کاملا اتفاقی بود. اول هم قصدمان چیزی شبیه شوخی بود. اما بعد از این کامنت ها چیزی شبیه روایت درآمد. اسمش بود ترکاندن کامنت دونی خلایق. با حمله ای غافل گیرانه. و بعد ها نمایش فی البداهه ی اینترنتی. و این نهضت هم جنان ادامه دارد...
فضای اینترنت، محدودیت بردار نیست. می دانم – شاید هم نمی دانم و تنها دوست دارم – که آرزوی بیل گیتس واقعی نخواهد شد. کاغذ و جوهر و کلمه، کتاب می شوند و خوانده می شوند. اما ادبیات در اینترنت هم راهش را باز می کند. شاید ادبیاتی که کتاب نشود و تنها روی صفحه ی مونیتور خوانده شود. من در باره ی اینترنت و امکاناتش چیز زیادی نمی دانم. آن چه را هم که به دعوت پونه بریرانی نوشتم، تنها ایده هایی بود حاصل تجربه ی شخصیم در اینتر نت. تجربه ای نه چندان جدی و البته تفننی. همان قدر تفننی و بازی گوشانه که سزاوار دعوتی باشد به یک بازی.

انصاف

2008-04-19T14:36:00.001+04:30

بین صنایع ادبی ، این صنعت اغراق چیز دیگری است. این که بگردی و چیزی را در طرف پیدا کنی و بعد بزرگش کنی. نه این که فقط بزرگش کنی که کلی استعاره و تشبیه و مجاز هم تنگش بچسبانی تا بشود این اغراقی که فقط مخصوص ادبیات کلاسیک ما نیست که در شعر نو و اعقابش هم کم پیدا نمی شود.
حالا بگذریم که در گفت و گوهای عادی غیر شاعرانه مان هم که بگردی از بزرگ کردن ، بی خودی بزرگ کردن و از کاه کوه ساختن ، چه چیز ها که می شود پیدا کرد .
گاهی هم شاعر خودش را دچار اغراق می کند . حالا یا شعرش را بزرگ می کند یا خودش را. همه این بیت خواجه را شنیده ایم که
من نه آنم که زبونی کشم از چرخ و فلک
چرخ بر هم زنم ار غیر مرادم گردد
و خوب، این همان حافظی است که این همه توصیه دارد که رضا به داده بده و با قضا کاری نمی شود کرد و باید ساخت و همین است که هست. حالا نباید زیاد تعجب کرد از شاعر معاصری که تمام تلاشش را می کند تا بگوید که هر چه دارم و ندارم از خواجه است و ریزه خوار خوان اویم و ...
بعد از نوای خواجه ی شیراز شهریار
دل بسته ام به ناله ی سیم سه گاه تو
شهریار را بسیار دوست دارم. هم خودش را و هم شعرش را. برایم هم مهم نیست که همه را مدح کرده ، که اگر ملاک ما این باشد، نه به سراغ حافظ باید رفت و نه سعدی. ونه خاقانی وانوری و منوچهری و ... . بگذریم. حالا شهریار را ببینید، همان جوری که بود. با همان کلاه پشمی منگوله دار، ته ریشی که روی چین و چروک صورتش نشسته، چشم هایی که انگار به زور نیمه باز مانده اند و دودی که از بین انگشتانش به هوا می رود. نمی دانم کجا بوده و به چه فکر می کرده وقتی که می سرود:
سرباز جهادم من واز جبهه ی احرار
انصاف کجا رفته که در خانه بمیرم
اما می دانم که با همین صنعت ریشه دار، می شود به جای کلاه پشمی منگوله دار، خود به سر کرد و از محفل بزم این همه راه تا کارزار رزم رفت و به جای خانه و هم جواری منقل، شهید وغلطیده به خاک و خون مقتل شد. البته با کمی انصاف.

عشق

2008-04-03T04:22:00.001+04:30

پرسپولبس زلزله

عیدانه

2008-03-19T13:58:00.001+03:30

عبد همه مبارک

ننه دلاور

2008-02-14T07:09:00.000+03:30

گاهی وقت ها، آدم غریق دریای حسرت می شود. حسرت داشتن چیزی که نداری، بودن جایی که نیستی، دانستن چیزی که نمی دانی، همراهی کسی که نیست... درست مثل امشب. که چه قدر حسرت خوردم، آن هم وقتی غرق دریای لذت بودم. لذت می بردم و نگاه می کردم چند صندلی آن طرف تر و هما روستا را می دیدم که به وجد آمده بود و حسرت می خوردم که آلمانی نمی دانم. وای که اگر آلمانی بلد بودم، امشب چه شبی می شد. مثل محسن حسینی که از قضا، سوار یک تاکسی شده بودیم و تعریف می کرد از گروه. گروه مدرسه ی " برلینر انسمبل" که با اجرای" ننه دلاور" برشت به جشنواره آمده اند. نمایش "بالا نویس؟" داشت. مثل زیر نویس فیلم. بالا نویسی که بی خیالش شدم و به همان چه از متن یادم مانده بود رضایت دادم تا فقط صحنه را نگاه کنم. صحنه ی گردی که با کمی شیب شده بود جولان گاه گاری ننه دلاور. پیرزنی که با شصت و شش سال سن، دویست و پنج دقیقه، بازی کرد، دوید، آواز خواند و ذره ای خستگی در چهره اش نبود. مثل باقی بازی گر ها. پیر و جوان. بازیگر هفتاد ساله ی نقش آشپز دون ژوان صفت، با بیانی که چه شیوا بود و چه قدرت و طنینی داشت . بی آن که بی جهت زور بزند یا جیغ بکشد. بعد یادم افتاد به شمس پرنده که توی همین تالار وحدت با تمام امکانات صحنه های دوار و متحرک اجرا کردند و چه مسخره بود "هدست" هایی که شمس و مولانا بسته بودند تا جیغ و دادشان از بلندگو شنیده شود. تازه فقط مولانا (محمد حاتمی) می توانست بخواند و به جای شمس، خواننده می خواند و جناب شمس الدین تبریزی روی صحنه لب می زد. مرید می خواند، مراد لب می زد. بگذریم . حالا مگر می شود دیالوگ های برشت را با چنین بیانی بشنوی و بعد حسرت نخوری که کاش آلمانی می دانستی؟
" ننه دلاور" یک اجرای کامل بود. همه چیزبه جا و سر جای خود. پر از جزئیات اجرایی و همه چیز در هماهنگی کامل. از همان اجراهایی که آدم به وجد می آید. با بازی هایی کامل و درخشان، بی آن که چیزی زیادی داشته باشد. حیف بود که بروشوری به فارسی نبود تا گروه را بشناسی و کتاب چه ی زیبا و نفیسی هم که پخش می کردند به زبان آلمانی بود تا فقط عکس های اجرا را بشود دید و باز هم حسرت خورد که کاش آلمانی بلد بودی. شانس ما بود که بعد از اجرا ، سوار همان ماشینی شویم که چند قدم پیش تر محسن حسینی مسافرش شده بود. قبل از ما راننده ی تاکسی بود که حسینی را به نام صدا کرد و پرسید "ننه دلاور" چه طور بود و بعد نوبت ما شد که از گروه بپرسیم و حسینی هم چنان با شور و هیجان از مدرسه ی "برلینر انسمبل" بگوید که در زمان" دیوار"، پشت دیوار شرقی برلین بوده و تمام اهالی تئاتر آلمان غربی آرزو می کردند که کاش می توانستد در " برلینر انسمبل" تئاتر کار کنند. و از بازیگری از همین گروه گفت که زمانی دوست دختر پیشوا بوده (گویا بازیگران زیبای آلمان همه زمانی از فیوضات هیتلری مستفیض بوده اند) و از اجرای پر حرارتش در سن هشتاد و چند سالگی در " شاه لیر" گفت تا تاکید کند که این انرژی و توان بازی گران سال خورده که دیدیم و حیرت کردیم، چیز عجیبی نیست. حیف که زود به مقصد رسیدیم و فرصت نبود تا "برلینر انسمبل" را بهتر بشناسیم.
اما حال و هوای اجرا از سر ما دست بردار نبود. دائم در باره ی کار حرف می زدیم. از بازی ها می گفتیم. از شیوه ی برشت و اجرایی که چه قدر نزدیک بود به آن چه دست و پا شکسته از برشت می دانستیم. از پروزکتور هایی که درست روبروی تماشاگران، صحنه را روشن می کردند. آن هم روی دکل های خرپایی، بی آن که از چشم تماشاگران پنهان شوند. تا هم چنان که تئاتر بودن تئاتر را یاد آوری می کنند، فضایی اردو گاهی و نظامی بسازند. از گروه موسقی که توی آوان سن نشسته بودند و دختری که چه خوب می خواند. از پیر زن شصت و شش ساله که چه طور به تنهایی، گاری سنگین ننه دلاور را روی صحنه ی شیب دار می کشید و باز هم از زبان آلمانی...
خانه که رسیدم، کتابی را برای دیدن عکس هایی از ننه دلاور ورق می زدم که نگاهم چرخید روی " برلینر انسمبل" و تازه فهمیدم این گروه، از مدرسه ای آمده که خود برشت، در آن کار می کرده و اصلا گروه برلینر انسمبل، گروه برشت بوده. گروهی که سال 1949 بعد از جنگ تاسیس شد تا برشت به عنوان نویسنده و کارگردان، ایده هایش را اجرایی کند.
بعد از حضورچند ساله ی "روبرتوچولی"، که به عنوان نماینده ی تئاتر آلمان در جشنواره های فجر می آمد و می رفت، (می گفتند تئاتر چولی در تئاتر آلمان درجه ی دو و سه محسوب می شود) تئاتر آموختگان مدرسه ی برشت، برای سه اجرا به ایران آمده اند. "برلینر انسمبل" جمعه برای آخرین بار، "ننه دلاور" را در تالار وحدت اجرا می کنند. گاهی وقت ها فرصت حسرت خوردن هم از دست می رود...

صفا

2008-01-24T03:33:00.000+03:30

حاج قربان هم رفت. حاج قربان سلیمانی هم مرد تا تصویر "صفا" یی دست نیافتنی، همراهش راهی گور شود. پیرمرد دهاتی، اهل نواحی قوچان، بخشی، دوتار نواز، آدم، حاج قربان، کشاورز، دستار به سر، با صفا. سازش را بسیار می شنیدم، اما فرصت دیدارش دو بار بیشتر دست نداد و بار اول که چه مفصل بود و خاطره انگیز. دانشگاه ملی بود. جشنواره ی موسیقی فجر. اجراهای دانشگاهی. حاج قربان قرار بود دوتار بزند به اتفاق پسر. و چه خوش بخت بودم که مجری برنامه بودم و هم راه حاج قربان، چه پیش از برنامه که دفترچه ی شعرش را مرور می کرد و سیگار می کشید و چه بعد از آن که حرف می زد و سیگار می کشید. و در فاصله ی این سیگار های تیر یا شیراز یا فروردین، می نواخت و می خواند و چه خوب می خواند با این حجم دودی که به سینه می کشید. خاتمی تازه به دولت نشسته بود و حاج قربان تعریف می کرد که برای کاری به قوچان رفته بوده و می شنود که خاتمی به قوچان آمده برای سخنرانی انتخاباتی. حاج قربان هم به مسجد می رود . برنامه که تمام می شود، خاتمی برای سلام و احوال پرسی، سراغ آخوند های مجلس می رود که تنگ تنگ، به یک صف، به دیوار تکیه کرده اند. مردم هم گرداگرد سید یزدی. سید مظلوم! خاتمی مشغول تکلفات عالمانه است که یک باره حاج قربان را می بیند. صف علما را رها می کند و به سراغ حاجی می آید و در آغوشش می کشد و صدا می زند که مردم قوچان! این حاج قربان زیر خاکی بود، من پیداش کردم!
حاج قربان این ها را تعریف می کرد، سیگار می کشید و چای می خورد و من هنوز آن قدر مودب بودم که در حضور پیرمرد سیگار نکشم. نگاه می کردم به خطوط آفتاب سوخته ی پیشانی و شوقی که در چشمانش برق می زد و نگاهش که چه ساده بود و ته ریش سفیدی که به صورت داشت. خاطره ی خاتمی را که تعریف می کرد، همان قدر هیجان داشت که انگار همین حالا، سید مظلوم صف روحانیان را رها کرده تا حاج قربان بخشی مطرب را در آغوش کشد. و بعد از آوینیون گفت و باز سیگار کشید و از کوک ساز گفت و باز سیگار کشید و شعر خواند و باز سیگار کشید و از سال هایی گفت که از ترس عذاب دست به ساز نمی زده و باز سیگار کشید و توصیه به راستی کرد و باز سیگار کشید و من چه هوس سیگار کرده بودم و آن قدر گفت و سیگار کشید که فرصت دیدار هم تمام شد.
آن روز و آن سیگار ها و حرف ها و شوخی ها و شعر ها و آن عمامه ی زرد را فراموش نمی کنم، که تصویر حاج قربان سلیمانی بود. نه هنرمندی یگانه، که پیرمردی با صفا. "با صفایی" هم از آن چیزهایی است که نمی شود گفت چیست. نمی دانم چه کار باید کرد که جایی یا کسی با صفا شود. زیاد هم به بوی کاه گل و صدای بلبل و هندوانه ی خنک نیست. که گاهی پیرمردی دوتار نواز، پشت صحنه ی آمفی تئاتر دانشگاه ملی، سیگار می کشد و در انحنای دود و عمامه ای زرد، با صفا ترین حال و هوای زندگیت به یادگار می ماند. یادش به خیر.

یک رویای ناکوک

2008-01-13T00:30:00.000+03:30

یکم: حدود همین دقایقی که این کلمات را تایپ می کنم، درست قبل از این که زنگ ساعت بیدارم کند، به خوابم آمد. توی خواب هم خوابیده بودیم. دقیقا همان جایی که توی اتاق خوابیده بودیم. اما توی خواب بیدار بودیم. یعنی توی رخت خواب هایمان لم داده بودیم و نگاهش می کردیم. نمی دانم شاید تخمه هم می شکستیم یا سیگار می کشیدیم. یعنی بی تفاوت بودیم. آمده بود و نشسته بود روی تلویزیون. جوری که پاهایش را آویزان کرده باشد از دو طرف. نمی دانم حتما تلویزون توی خواب کوچک بوده که مشکلی برایش پیش نیاید. اگر اهل دکان درست کردن و مرید بازی بودم ، می نوشتم عین گربه کز کرده بود روی تلویزیون. اما عین گربه نبود. عین خودش بود. آدمی که نشسته باشد روی تلویزیون. ما هم نگاهش می کردیم. حرف هم می زدیم. اهل دروغ و دغل نیستم که بنویسم خودش گفت که این ها را بنویسم. اصلا یادم نیست چه می گفتیم. اگر درست قبل از بیدار شدن هم خوابش را نمی دیدم، اصلا یادم نمی ماند که خوابش را دیده ام. مثل این همه خوابی که هر شب می بینم و صبح که بیدار می شوم، انگار نه انگار که آدمی زاد خواب هم می بیند. نه این که همه از یادم برود. اما چیز دندان گیری هم یادم نمی ماند. هاله ای ، کلیتی، چیزکی. در همین حد و حدود. ساعت که زنگ زد و بیدار که شدیم، دست و رویی که شستیم ، همین ته مانده اش را برای حسین تعریف کردم تا همین مختصر هم یادم نرود. فقط یادم هست که حرف زدیم، اما چه گفتیم، نمی دانم. شاید توی خواب هم بی صدا حرف می زدیم... نمی دانم

دوم: کم که نبوده اند کتاب هایی که همین طوری نوشته شدند و آدم هایی که همین طوری سری توی سر های آدم های تاریخ در آوردند. مگر محی الدین عربی نبود که فتوحات مکیه را به اصرار پیامبر نوشت؟ آن هم پیامبری که به خوابش آمده بود. مگر شیخ احمد احصایی نبود که می گفت هر چه می گوید عینا تلقینات امام یازدهم است که در رویایی صادقه آموخته؟ تازه از نشر این معارف هم سر باز زده تا این که باز پیامبر در خواب مجبورش کرده به تبیین معارف شیخیه و باز که عذر تقصیر پیش امام اول آورده دوباره در خواب امر به بیانش کرده اند و مرتبه ی سوم که دست به دامان امام سوم می شود که آقا معافم کنید، دوباره به خوابش آمده اند و به جد دستور داده اند که خیر، وظیفه داری و این بار دیگر حجت را تمام شده می بیند و شروع می کند به بیان آن چه از دلش رکن رابع درآمد و بعد ها رکن رابع، باب شد و میرزا حسین علی بهای نوری از دل آتش نیمه افروخته ی بابی علم بهاء اللهی برداشت. همه ی این فتوحات رویایی در دل و جان این همه جماعت خواب زده، کم وسوسه نمی کند آدم را که باز به سرمایه ی خوابی صبح گاهی دکانی تازه باز کند و سر خلق الله را به بازاری تازه گرم.

سوم: استعدادش نبود، که هست. جلال و جبروتش نبود، که هست. شکل و شمایلش نبود، که هست، اما مشکل آدمش بود که ما نبودیم. و الا کاری داشت که می گفتیم فردای شبی که " یک سمفونی نا کوک" را به همراه رفیق شفیق حسین آقای محظوظ الوصال دیدیم، قبل از آنی که صبح صادق بدمد، شخص " آتیلای پسیانی" به خوابمان آمد ورفت بالای تلویزیون و عین گربه های نمایشش، باسن مبارک بر جعبه ی جادو نهاد و تمام این کلمات که ما می نویسیم القای مبارک همان وحید سعید است که گاه گاهی ناله ی مرنوی گربه ای مینوی نیز باید که از فواصل حروفش به گوش رسد؟ بعد هم دکان و دستگاهی راه بیندازیم و سیل نذورات باشد که از اطراف و اکناف این دنیای مجازی راه به این کلبه ی درویشی باز کند. خیر. عرض کردیم که ما آدمش نبودیم.هر چه دیدیم و ندیدیم همان بود که ابتدا نوشتیم، والسلام.

چهارم: آتیلا پسیانی را دوست دارم. هر چه باشد و نباشد سال هاست که پس نکشیده و به گمانم حدود شست نمایش به روی صحنه برده. جز این توجه اش به تئاتر تجربی ارزنده است. کاری به تعریف خود او از تئاتر تجربی و تفاوتی که بین تئاتر تجربی و تجربه در تئاتر می نهد، ندارم. کاری هم ندارم که خودش و امثال خودش را به بهای سال ها خوردن خاک صحنه، تنها آدم های لایق حضور بر صحنه ی تئاتر تجربی می داند. تئاتر از ابتدای تاریخش تجربی بوده. اصلا موتور محرک جریان تئاتر، تجربه های نو بوده اند که بر صحنه رفته اند. تئاتر تجربی، تجربه ی اتفاقی جدید روی صحنه است. اتفاقی که به وجد آورد. اتفاقی که وقتی افتاد، چشم تماشاگر و نمایش گر از شور تجربه ای نو برق بزند. و چه خوش بخت است نمایش گری که از لابلای تشویق تماشاگران، این برق را ببیند، گیرم که تنها دو چشم درخشان، نگاهش کنند.

پنجم: در باره ی" یک سمفونی ناکوک" و اشارات آشکارش به نظام اداری و سنتی تئاتر، زیاد خوانده ام. اما آن چه برایم جالب بود، تجربه ای تازه، آن هم در فضای تئاتر لاله زاری است. متن " یک سمفونی ناکوک" کاملا به ساختار قصه های ساده ی تئاتر لاله زاری تکیه کرده. همان داستان های ساده، با همان حقه های ساده، گره ها و گره گشایی های ساده و دم دستی. حقه های ساده ای که قهرمان های لاله زار سر هم می کنند، تا سر مسوولان را شیره بمالند و سرشان را به میز بچسبانند. موضوعیت اجرای تئاتر و حضور و بازی کارگردان روی صحنه و بازی در نقش خودش، به آن شکلی که در " یک سمفونی ناکوک" دیدیم، باز هم برگرفته از صنه های لاله زار است. گذشته از این لوده بازی های آمیخته به ساز و رقص هم میراث از لاله زار می برد. حتی اجرای شعبده بازی روی صحنه ی " یک سمفونی ناکوک" یاد آور میان پرده های شعبده بازان و آکروبات هایی است که بین پرده های سالن های از رونق افتاده ی لاله زار، هنر نمایی می کنند. انتقاد صریح و بی پرده، بی آن که میان نماد ها و نشانه ها پیچیده شود، آن هم نه تلخ ، که شیرین و خوش پر از شوخی ها و طنازی های زبانی و نمایشی، آمیخته با رقاصی و لوده بازی، همه و همه از تئاتر های لاله زار می آید. و صحنه ی آخر و فرار کارگردان از میان صحنه، در حالی که گربه ها دنبالش می کنند، انگار پایان بندی تمام گونه های تئاتر لاله زاری است که بار ها دیده ایم. " یک سمفونی ناکوک" نمایش گری لاله زاری را به دست می گیرد تا تجربه ای تازه نمایش دهد. و مگر تئاتر تجربی در خلاء شکل می گیرد؟ هر تجربه ای در فضایی آکنده از رنگ و بوی تجارب پیشین تجربه می شود. شبیه این تجربه را در " قهوه ی قجری" دیده بودیم که پسیانی سیاه بازی را در دست گرفته بود تا هملت را در فضایی تازه تجربه کند. تجربه ای که باز هم در"یک سمفونی ناکوک" موفق بود.

ششم: شش تایی ها.

در فراخی

2007-12-29T23:56:00.000+03:30

می فرمایید به این گشادی ها هم نیست، ولی هست. گشادتر از این حرف هاست. عرض می کنیم، هست. بفرمایید، عین متن " مناقب العارفین" نوشته ی " شمس الدین احمد الافلاکی العارفی" در" اعلام بعضی از مناقب ظاهر حضرت مولانا سر الله الاعظم". از قبل عرض کنم که "فخذ" یعنی ران، " دانق" هم همان دانگ خودمان است و این جا به معنی یک ششم واحد پول:

"همچنان منقولست که از خدمت مولانا شمس الدین ملطی رحمه الله که او گفت: روزی از پگاه بحضرت مولانا رفته بودم، دیدم که در صحن مدرسه سیر می کند و بیتی عربی که صریحا هزلست می گوید و آن را در دیار عرب زنان قحاب می گویند و لاغ می کنند و آن بیت را بجد عظیم مکرر می فرمود

بین الفخذین نصف دانق
عین الفخذین دانقین
راسٌ دخلوه اَعطِ درهم
کلٌ دخلوه درهمین

و من از دور سر نهاده بر جای خود متحیر ماندم که صورت این بیت را معنی چه باشد و بچه تاویل کنند، در حال جواب ضمیر من فرمود که معنی بیت چنانست که هر که میخواهد که بعالم فقر در آید قدم اول باید که یک دانک دنیا را ترک کند و هر که خواهد که سر فقر را دریابد و درآن سیران کند نصف دنیا را ترک کند و هر که خواهد که سر از گریبان فقر محمدی بیرون آورد، همه دنیا را پشت پازند و هر که خواهد که بدرجه کمال فقر حال محمدی رسد دنیا و آخرت را ترک کند تا بحضرت مولا وصول یابد."

آشویتس خصوصی دکتر

2007-08-12T23:28:00.000+03:30

جناب سر هرمس مارنا، جایی همین اطراف از شاعرانی بگونه ی براهنی گفته بودند. شاعرانی که شعرشان به نقاشی های آبستره می ماند که شاید تمام عالم را هم که بگردی یک نفر و تنها یک نفر را پیدا کنی که ارتباطی با شعرشان یا نقاشیشان برقرار کند. شاید این تصویر غالب براهنی در روزگارما باشد. اما براهنی شکل های دیگری هم دارد. هم چنان که آزاده خانم دارد، بعد از عروسی چه گذشت هم دارد. یکی از آن شکل های براهنی که با شکل "خطاب به پروانه ها"ی روزگار ما به کلی متفاوت است، براهنی "ظل الله" است. "شعر های زندان" جایی که براهنی شکنجه و زندان را شاعرانه روایت می کند. اما شعری که شکلی به شعرهای متفاوط براهنی نمی برد. شعری که در قطعه شعری با نام" شعر چیست" تعریفش می کند:
شعر
برش ظریف و دقیق دندان کوسه است بر گلوگاه زندانی
...
شعر
مردابی است لبالب از جسد های شاعران حماسی

شعر
تیرباران شاعر است در صلاه ظهر بر دروازه الله اکبر و بر روی مصلای شیراز

شعر
سقوط شاعر از ارک تبریز است
...
شعر
چشم بندی است که زندان بانان ایران مثل استعاره ای بر حقیقت چشمان تو می پوشند

شعر
دستبندی است که به جای دست بر لبت می زنند
...
شعر همین است جزین نیست جزین نیست

شعری که مثل هیچ انتزاعی نیست. واقعیت دردآلود زخم های مورب شلاق است، بر گرده زندانی. این درد و بوی تعفن و خون، استعاره بردار نیست.عینیت خشونت است. برای همین شعر های ظل الله را باید بلند خواند. بلند. عین داد کشیدن. دیگر آبستره نیست، که در همه ی دنیا شاید یک نفر پیدا شود که بفهمد. هر که سیلی خورده باشد، می فهمد. هر کجای دنیا هم که باشد.

آقای پیکاسو!
حالا که به خواب این زندانی آمده اید
اگر می توانید، بفرمایید بکشید!
از هر دوره هنریتان که خواستید، استفاده کنید!

زن یک زندانی،
بسیار زیبا تر از اینهاست آقای پیکاسو!
بویژه موقعی که نداند
پس از این خواب شیرین،
در اتاق تمشیت،
عضدی و حسینی و پرویزخان،
بالاسرش خواهند ایستاد

خشونت نه نسبیت برمی دارد، نه تعویق می اندازد، نه وانموده می شود نه هیچ بازی دیگری. خشونت خشونت است. همین. زبان مشترک همه ی عالم که هیچ بازی زبانی سرش نمی شود.
"... و حقیقت اینکه در این شعرها من اصلا سعی نکردم از تخیل خود مایه بگذارم، چرا که دوزخی که زندانی در آن زندگی می کند، خود آفریده تخیلی است شوم و جهنمی، که همان تخیل جلادان شاه باشد. دیگر احتیاجی نیست که تو خیال کنی. دوزخ مهیا شده آنچنان خیالی آفریده شده که تو اگر از واقعیتش گزارش بدهی، بزرگترین خیالها را کرده ای."
سه – چهار نمونه از " ظل الله":

شعر تجاوز

وقتی که
مامورگردن کلفتی بر گردن آدم سوار
شده
وشلوار زندان تا زانوهایش پایین
کشیده شده
وقتی که
دوامیر تجاوز کون آدم را به یکدیگر تعارف
می کنند
آدم
به یاد مورچه های بلندی نمی افتد که
یک پایشان شکسته پای دیگرشان
یارای کشیدن مورچه را
ندارد
و یاد حرف مادر بزرگ مرحومش نمی افتد که
می گفت پشتکار را از مورچه یادبگیر که
بی محابا پیش می تازد و پیش می رود
- حتی اگر سرش یا کونش را هم بریده
باشند -
آدم به یاد مظفرالدین شاه که از بواسیر
مرد و رضا شاه که از سیفلیس مرد
نمی افتد
آدم
به یاد زن موبوری که
شاه جدیدا شکمش را بالا آورده نمی افتد
آدم به یاد عمه مسلولش هم نمی افتد
آدم اصلا به یاد هیچ چیز
نمی افتد بلکه
می بیند حیوانی درشت تر از خودش
در اعماق استخوانهایش فرو می رود
و طلسم تحقیر بر سوراخ خونین مقعدش کوبیده
می شود
انگار
با میخی در ماتحتش حکم
مرده یا زنده اش را خواهانیم، می کوبند

و بعد آدم در مغزش خطاب به مادرش
می گوید
چرا
مرا همانطور که بیرون دادی بالا نمی کشی چرا؟

رژه جلادان

حسین زاده می گید : من جلاد سازمان امنیت هستم
منوچهری می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم
رسولی می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم
شادی می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم
رضوان می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم
پرویزخان می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم
حسینی می گوید : من جلاد سازمان امنیت هستم

وگاهی هم می گویند:
من جلاد شاهنشاه آریامهر هستم
من جلاد شاهنشاه آریامهر هستم
من جلاد شاهنشاه آریامهر هستم
من جلاد شاهنشاه آریامهر هستم
من جلاد شاهنشاه آریامهر هستم
من جلاد شاهنشاه آریامهر هستم
من جلاد شاهنشاه آریامهر هستم

جلادان دیگر نمی گویند، اما هستند

زدن یا نزدن

بلند می شود به ناگهان زنی درون بند
و جیغ می زند:
نزن!نزن!نزن!
اسیرهای بند
بلند می شوند یک به یک
و جیغ می زنند مرد و زن:
نزن!نزن!نزن!
و در اتاق های تمشیت
زدن شروع می شود
نزن!نزن!نزن!

بریانی

-آیا مردی که پشتش را سوزاندند
می خواهد بنشیند؟

-نه! هرگز! مردن را برتر می دانم از بنشستن!

روی قلبش، زانوهایش می خوابد
پشتش را می آرد بالا،
مثل پشت یک گربه،
چرک و خون جاری از پشتش می چسباند کونش را به شورتش، شورتش را به شلوارش

-آیا مردی که پشتش را سوزاندند
می خواهد عریان گردد؟
-نه! هرگز! مردن را برتر می دانم از عریان گشتن!
لختم کردند آن نامردان یکبار،
آیا این کافی نیست؟
با آن آتش می شد در ربع ساعت گاوی را بریان کرد
می سوزم می سوزم می سوزم
دائم می سوزم
از پشت زانوهایش می گیرم
کولش می گیرم
می اندازد از پشت سردستانش را زیر بازوهایم
از پشت در می گویم:
سرکار!
هفده! سلول هفده توالت، سرکار!
سرکارخونسرد آرام، از آن سو، یا این سو، می آید
در را با خونسردی، اما محکم، بعد از بگشودن، می اندازد سوی ما
بوی سوزش اورا می آزارد
بار من سنگین است اما باید بدوم، باید بدوم
او از پشت
شلوارش را، شورتش را، با ناله، با آه و افسوس و زاری، می اندازد پایین
با گریه، با ناله و زاری، استاده، می ریند

مردن را برتر می داند از بنشستن
یا خود را شستن

بر می گردیم آنسان که رفتیم
بوی سوزش در مغزش جاری است
بیزار است آری بیزار، از گوشت
می گوید :
انگاری سر خم کردند
بریانم کردند
وقتی می بینم چیزی از گوشت
می گویم این من هستم،
سرخم کردند
سرخم کردند

اندکی این مثنوی تاخیر شد

2007-07-31T21:57:00.000+03:30

بگذریم که این همه وقت کجا بودیم و چرا چیزی این جا ننوشتیم. دلایل بسیار است و فرصت و حال نوشتن کم. همین را بگویم که متن های زیادی روی دسکتاپ هست که قرار بود این جا باشند. نوبت آن ها هم می شود. فعلا اولینشان اگر چه نا به هنگام.

یکم: درست که اشتاد ما، دختر آیدین ، ما را دعوت به بازی کرده اند، اما با جناب ایشان هم گفتیم که ما اصلا و ابدا اهل این بازی ها نیستیم. نه این که چرخ بازی گر آن قدر بازی سر ما آورده باشد که از این بازی گوشی ها رو گردان باشیم، نه. نه این که این بازی ها و بازی بازی ها از حدود سن و سال نوح شمار ما گذشته باشد، نه. صرفا به این دلیل که در قاموس ما اساسا بازی ها شش تایی است. حالا هرکه هر چه می خواهد بگوید، بگوید. تا ما هستیم و چرخ می چرخد و می چرخاند، ما شش تایی هستیم.

دوم: از وقتی که دیدیم اشتاد آیدین زاده ی ما دعوتمان کرده، تا خواستیم بنویسیم دو باره این سیستم ما سر ناسازگاری گذاشت و دست از سر ما برنداشت، تا همین وقت ها که مشکلش را رفیق بوشهری آسان کرد . اگراین مشکل نبود، بلا فاصله شروع می کردیم و شش تا آدم را ردیف می کردیم پشت سر هم،اما این مدت این حسن را داشت که فکر کنیم. فکر کنیم ببینیم در این آدمی که الان هستم، چه کسانی تاثیر داشته اند؟ این آدمی که الان منم، پرورده ی دنیایی است پر از تاثیر و تاثر. چه قدر از این آدمی که الان منم، پرورده ی خود من بوده؟ چه قدر خود من نقش داشته ام در این چندین و چند سال زندگی؟ چه قدر انتخاب کرده ام از دنیای پر از تاثیر و تاثری که در آن نفس می کشم؟ و بعد حالا مگر این آدمی که الآن منم، کجای عالم ایستاده؟ چه کرده؟ و با این همه کوتاهی و کوچکی که کلی از آن هم نه دست خودش که حاصل تاثیری است که پذیرفته، این همه ادعا چیست که پرده ی عصمت آسمان را هم پاره می کند؟

سوم: حکایت درس اخلاق نیست، اما این همه ادعا، این همه خود بینی و خویشتن پسندی که همه مان را به جان همه مان انداخته، اگر کمی فکر چاشنیش بود، شاید کمی تراشیده تر می شد . فکر که می گویم از همین جنس فکر است. همین که نگاه کنی و ببینی که هستی و کجا ایستاده ای. بعد دیدم که باید دست بوس معلمین اخلاقی بود که همین را می گفتند، حالا هر کدام به شکلی. درست که با هرچه اخلاق و معلم اخلاق و باید و نباید اخلاقی، مدت ها و فرسخ هاست که فاصله گرفته ام، اما گاهی بعضی چیزها، مثل همین دعوت اشتاد آیدین زاده به بازی، وادارات می کند که فکر کنی. تفکر اخلاقی. از همان شکل فکری که معلمان اخلاق می گفتند یک ساعتش به یک عمر عبادت هم می ارزد.

چهارم: جد ما حاج باقر بود. یکی دو سال بعد از این که من به دنیا آمدم، حاج باقر را به خاک سپردند. جز چند قطعه عکس قدیمی و چند ثانیه فیلم آپارات، تصویر و تصوری از او ندارم. مجموعه ی آثار حاج باقر همین فامیلی است که از تخم و ترکه اش به جا مانده. به این فکر می کنم که جد ما چند تا آدم را می شناخته؟ از صبح که بیرون می زده تا شب که بخوابد با چند تا آدم حرف می زده؟ چند تا قصه شنیده؟ ذهنش درگیر چند تا روایت بوده؟ بعد مقایسه می کنم با خودم. جد ما ساده بود. یک آدم ساده با روایات و روابطی ساده تر. می شود راحت لیستی تهیه کرد از آدم هایی که جد ما در عمرش با آن ها برخورد داشته. بعد تاثیر آدم ها را سنجید. اما در باره ما چه طور؟ از این همه آدم حقیقی و مجازی و شخصیت دیده و نادیده کدام بیشتر تاثیر گذار بوده اند؟
هم صحبت های جد ما همه چیز را تحت تاثیر انگلیس می دیدند. به همین سادگی. هم صحبت های ما چه طور؟

پنجم: حتما تاثیر گذارترین آدم زندگیم، پدرم بود. والبته مادرم. نه به این دلیل که دستم گرفت و پا به پا برد، شیوه ی حرف گفتنم آموخت یا کتاب گرفت و دستم داد. نه. چون به تصمیم یا هوس شبانه شان، وارد دنیا شدم. دنیایی که نمی دانم از کجا و که تاثیر می گیرم. تاثیراتی که نمی دانم از کجاست. اگر نگویم تمامش، حتما بخش عمده اش به تصمیم و دلخواه ما نبوده و نیست. خیلی از تاثیر گذار ترین آدم های زندگیم را اساسا نمی شناسم. خیلی هاشان هستند که حتا نمی دانم در زندگیم موثر بوده اند. شاید از کنار ماشینی رد می شوم، کسی در آن لم داده، بی خیال یا موذب، زمانی قلمش جوری چرخیده و حکمی داده، چیزی نوشته و گفته که اگر نمی گفت و نمی نوشت، زندگی ما شکلی دیگر داشت، نداشت؟

ششم: چه قدر دوست داشتم با آدمی تاثیر گذار روبرو می شدم. در هر زمینه ای. فرقی نمی کند. آدمی که وجودت را آتشی کند. بیاید و افسار الاغت را بگیرد و چیزی بگوید که سر تا پایت را برق بگیرد و فقیه شهر هم که باشی، کوزه ی شراب به دست از کوچه و خیابان بگذری، بی آن که کوزه زیر عبا پنهان کنی. یا اصلا سر راهت نیاید، به خوابت بییاید و چنانت کند که دیگر خواب به چشمت نیاید. بالای منبری، سر بازاری شعری بخواند که چیز دیگری شوی. جوری نگاهت کند که نگاهت آتش بگیرد. جوری در آغوشت کشد که تاب بی آغوشی نیاوری. آدمی که زیر و رویت کند. آدمی که می خواستم و نبود. آدمی که می خواهم و نیست.
شاید هم بوده اند، شاید هم باشند، اما تخم در شوره زار نکارند. چه می دانم.
بیت:
آیینه شو جمال پری طلعتان طلب
جاروب کن خانه و پس میهمان طلب
شاید هم ربطی به زنگار آیینه و خانه ی خاک آلود ما نداشته باشد. در روزگار متوسط الحال، آدم های متوسط الحال، حال و احوال متوسط، لابد سهم ما بیشتر از این نیست.

زادالمسافرین

2007-05-20T00:06:00.002+03:30

این چند وقت، فرصت سفر کم نبود. روایاتی نه چندان معتبر از این گشت و گذار.

یکم: شهر زار

سفرم به بوشهر یک روز بیشتر طول نکشید. شب رسیدیم و در منزل دوستی قدیمی وارد شدیم. رفیقی که دیوانه است. مثل همه ی ما که دیوانه ایم. هرکدام هم دیوانه ی چیزی. رفیق ما از قدیم دیوانه ی فیلم بود و موسیقی و اینتر نت. همین است که حالا با سیستمی که من چیز زیادی از آن نمی فهمم، به اینترنت ماهواره ای دسترسی دارد و به واسطه ی گروهی که در آن عضو است روزی حدود ده – دوازده تا فیلم با فرمت دی-وی-دی دان لود می کند و چند تا یی با فرمت های دیگر. و در اتاقی کمتر از بیست متر پانزده تا باند بزرگ و کوچک چیده و به کاناپه اش لم می دهد و توی تلویزیونی که حتما بالای چهل اینچ است، فیلم هایش را تماشا می کند.( با این سینماهای خانگی مقایسه نکنید که کما و کیفا در اشتباه خواهید بود) رسیوری هم شخصا انتخاب کرده و با خود به بوشهر آورده که به قول خودش فقط برایش نان نمی خرد والا هر کار دیگری ازش بر می آید.
طبیعی است که در چنین خانه ای ماندن و هم صحبت چنین رفیقی بودن، دیدن بوشهر را از سر آدم بیاندازد که انداخت. چنین بود که فرصت نداشتم تا جزیره را ببینم . جزیره ای که شنیده ام مراسم زار را آن جا برپا می کنند و فقط روزها می توان به آن جزیره رفت که شب ها مد دریا راه جزیره را می بندد. دیدار این جزیره که اگر اقبال باشد بابازار یا ننه زاری دمامش را بکوید تا جنی را از کالبد مجنونی به در آورد بماند برای سفر های بعد. تا چه پیش آید.

دوم: شهر شعر و شراب و آب هندوانه
پیشانی نوشت : مرا زهجر مترسان که هست عادت من....U-TURNE

شیراز مرا یاد آلیه خانوم می اندازد. که همسر دوم عموصادق بود، معروف به اوس صادق. حتما قبل از این که چشمان من زشت و زیبای دنیا را ببینند، چشمان عمو صادق برای همیشه به خواب رفتند. نمی دانم. عمو صادق عموی مادر بزرگم بود. از فرزندانش حسن هنوز زنده است که آب دارچی بانک ملت بود، جانشین پدر. پسر دیگرش "حاج ممد" بود و معروف به حاجی بمبی ، قناری فروش ، در خیابان فرهنگ، محله ی آبا و اجدادیمان. حاجی بمبی همین چند ماه پیش مرد و دست راستش هنوز در خاطرم هست که جز شصتش، دیگر انگشت نداشت. و چه ماهر بود در استفاده از همین یک انگشت برای گذران امور. مادر این بچه ها که می میرد، پدرشان – عمو صادق – زنی دیگر می گیرد که همین آلیه خانم باشد. گویا لر هم بوده. از این آلیه خانم، جمله ای به یادگار مانده در دهان اهالی فامیل ، خطاب به عمو صادق، آن هم با لهجه ی خودش:
" اوسا صادق، اوسا صادق! هینوانه قوت نئاره، خربوزه بینی"
یعنی اوستا صادق هندوانه قوت نداره، خربزه بخر.
من از آلیه خانم فقط در حد همین جمله می دانم. و از شیراز بسیار بیشتر از آب هندوانه. اما چه می شود کرد، گاهی تصویری یا رنگی غالب می شود.
فکرش را بکنید از کسی آدرسی بپرسید. مثلا فلان میدان که می خورد به بهمان خیابان کجاست. تازه هم بعد از کلی راه رسیده باشید به شهر. هم خسته باشید هم گرسنه. آن فلان میدان و بهمان خیابان را هم بخواهید برای خوردن چیزی، آن هم بعد از ظهر گرم شیراز. بعد آن آقا کلی ساکت بماند و بعد بگوید که " فکر کنم..." بعد دوباره سکوت کند و بعد دوباره چشم باز کند که " فکر کنم..." و بعد بگوید که دست چپ بروید و تازه بپرسید!
این اوج تلاش فکری و جسمیش بود. باور کنید بابت همین چند کلمه گفتن و چند لحظه فکردن، کلی چین و چروک به پیشانیش نشست و کلی عرق ریخت. بعد من مانده بودم که با این آدرسی که به ما داد کجا می شود رفت؟ توی همین سرگشتگی، دنده ی یک را چاق کردم که یک دفعه دیدم فلان میدان دقیقا روبروی ماست و بهمان خیابان هم جلوی ما. برگشتم، دیدم که مرد هنوز از تلاشی که برای آدرس دادن به ما خرج کرده بود، خسته است.
همین بود که نکته ای را برایم روشن کرد. فهمیدم که این " شرح ذیلی" که اهالی شیراز را معروف کرده، فقط جسمانی نیست. که فکرانی و روحانی هم هست. تازه یادم افتاد به ملا صدرای شیرازی و معاد روحانیش. ها. پس این معاد روحانی هم بر آمده از وجدان "شرح ذیل" روحانی هم ولایتی هایش بوده که جسمانی الحدوث و روحانی البقا است! ها! پس همین شرح ذیل باید روح این شهر باشد که از پس این همه سال در حدوث جسمانیش پا بر جاست. باطن شهر. باطن نامرئی ظاهر خوش گذران شهر.
شیراز. فرصت دیدار هر چند کوتاه دوستان. خوش گذشت. هر چند که نیمی از این سفر به دور زدن در خیابان های شهر گذشت، آن هم پی شیشه ی ماشین. از حافظیه که بیرون آمدم دیدم داشبورد ماشین باز مانده و سی دی منی که رفیقی از ینگه دنیا برایم سوغات آورده بود و چه عزیز بود برایم، نیست. فکر کردم شاید هم سفری ها جا به جایش کرده اند. برای عقب رفتن که برگشتم، دیدم شیشه لچکی عقب شکسته. عصر جمعه. شیراز. روز روزش ملت سر کار نمی روند، چه برسد به عصر جمعه. درد سر نمی دهم که تمام خیابان های شیراز را گشتم، دریغ از یک آپاراتی که باز باشد. تازه فقط که گشتن و پیدا نکردن که نبود. آدرس پرسیدن هم بود با همان شرحی که رفت. از شانس ما بود که بعد از نا امید شدن و کلا بی خیال لچکی شدن، به پیشنهاد رفیقی که از اصفهان هم سفر ما شده بود، دوباره سری زدیم به مغازه ای که مطمئن بودیم بسته است. بسته بود، اما این بار در از تو قفل شده بود و ماشینی توی مغازه بود. پس کسی توی مغازه بود. در زدن فایده نداشت. شماره ی مغازه روی شیشه بود. گرفتم. صدای زنگ تلفن را از توی مغازه می شنیدم. یکی جواب داد. عجز و ناله که در این شهر غریبیم و طرف گفت که تا یک ساعت دیگر دستش بند است. حالا دستش به چه یا به که بند بود، ما هم نفهمیدیم. رفتیم چرخی زدیم و به دیدار شاعری آشفته و شوریده مهمان شدیم. با بیژامه و عرق گیری که پیرهنی با دکمه های باز، قرار بود رسمی ترش کند. بالاخره برگشتیم و آقای مهربان شیرازی که حالا به برکت بند بودن دستش، سرحال شده بود، بالاخره گره از کار فرو بسته ی ما گشود. می گفت هر جا آخوند باشد، دزد هم هست و من به جاهایی فکر کردم که می شد آخوند نداشته باشد، اما نمی شد که بی دزد باشد... بگذریم. غرض این که کلی از وقت کوتاه ما پی لچکی گذشت.
دوست شاعرشیرازیم از شهر های نامرئی کالوینو می گفت.( این رفیق ما خیلی قبل از این که به شیرلز برگدد، شعر را بوسید و گذاشت کنار. اما من هنوز شاعرش می بینم) که هر شهری ظاهری دارد و باطنی. باید که پی باطن شهر بود. راست هم می گفت که باطن شهر را توی بناهای تاریخی گم می کنی. که این ابنیه به کار عکس توریست ها می آید. تا حدودی. بناهای تاریخی شیراز را قبلا سیر کرده بودم. این سفر اما بی بنا گذشت. آن هم به دلیل اتفاقاتی که از اختیار ما خارج بود. اما همین اتفاقات ما را واداشت که توی شهر بگردیم. نه شهر محافظت شده، که شهری که جای زندگی بود. نمی دانم چه قدر تا باطن شهر فاصله داشتم. شاید کمی از ظاهرش رد شدم. نمی دانم. اما شهر برای منی که با عاداتش بی گانه بودم، چیز هایی داشت که نمی توان گفت. نه این که گفتنی نباشد. که باورکردنی نیست.
مدام با رفیق اصفهانی مقایسه می کردیم فضای شهر را با شهرهای خودمان. شیراز، شهری خوش بود. شاید هم که ما به مردمان خوشش برخوردیم. فرقی هم نمی کند، شهری که ما در این مدت کوتاه دیدیم، خوش بود. کاش همیشه خوش باشد. آن چنان که پیش از این ها بوده. شاید تنها کسی از این شهر، در ناخوش ترین اوضاع ایران، می توانست مثل سعدی خوش باشد. و شاید امثال امیر مبارزالدین به خاطر بر هم زدن بساط عیش و عادت خوش شیراز بود که این چنین با طعن و نفرین شاعر سرخوشی چون حافظ، برای همیشه ملعون مانده اند.
خوب، از حق هم نباید گذشت. گفتم که گاهی رنگی غالب می شود. از تقصیر ما نیست که قضای روزگار است برای ما. رفیق ما از تکثری تعریف می کرد که عادت تارخ شیراز بوده. از کنیسه و کلیسایی که کنار هم پذیرای مومنان بوده اند بی هیچ مشکلی. و سنگی که محترم است نزد اهل بهاء، آن هم روبروی صحن شاهچراغ. و من بی درنگ علت را در همان شرح ذیلی جست و جو می کردم که اساسا جایی برای نزاع و درگیری باز نمی کند. چه باک. هر که هر چه می کند خوش باشد. آدمیزاد استعداد عجیبی دارد. خوب می داند چه طور هر چیزی را بهانه کند برای دعوایی. حالا این دعوا می خواهد بین دوتا آدم باشد و با خشمی و فحشی هم تمام شود، یا این که فتیله بالا بکشد وقمه و زخمی هم چاشنی کار شود و یا این که تا گلوله و اعدام و قتل عام هم پیش رود. تصور آدمی که انواع نزاع را تجربه نکرده برایم سخت است. آدم ها و فرهنگ ها، علی رغم تنوع و تکثری که دارند، مشترکات هم کم ندارند. تجربه دعوا یکی از آن ها است. حالا جماعتی، جایی به هر دلیل و علتی، این استعدادشان را کم تر شکوفا کنند، گیرم که هیچ نفعی به حال هیچ کس هم نداشته باشند، ضرری هم به حال دنیا ندارند. چه بهتر از این؟ القصه هر که هر چه از هر شهری بگوید، محوری هست که همه چیز حول همان محور تاویل شود. مشهد و رشت و اصفهان و آبادان و پاریس در این بحث مشترکند. ما هم برای شیراز محوری دیدیم که تمام شهر را یک بار دیگر برای خودمان دور همان محور بنا کردیم.

سوم: شهر شیعیان

" ... طراوت و سرسبزی اصفهان، همچنان در ذهن باقی می ماند. شهری بزرگ. زنی باستانی که جایی در پهنه دشت، در دامنه کوه ها و بر کناره زاینده رود، تقریبا در میانه ایران، در حد فاصل کویر و مناطق سردسیر، بر زمین ایستاده است. طبیعت در اصفهان ستمگر است. شهر را خاصه در پاییز، به جایی مبدل می گرداند که زندانی باستانی است. اینجا، طبیعت و آدمی و تاریخ، در هم می آمیزند و نشان خویش را بر جای می گذارند. هر پاره تن این ایران کوچک، تبلور ایران مادر است. شهری صنعتی که گرداگردش را روستا فرا گرفته است. آب و درخت فراوان دارد. اما خصیصه کویری هم در شهر هست. خاک یا غبار، یا گردباد، یا نسیمی همیشگی که بوی نا و مرداب را می پراکند، جاودانه در فضایش جاری است. تابستان گرما پوست را می سوزاند و زمستان سرما پوست را می ترکاند. آب شیرین اما گچ دار، میوه و سبزی فراوان اما بیماری زا. بانوی صنعتی ایران. که همیشه با شیپور کارخانه ها از خواب بیدار می شود و با اذان مغرب از گلدسته های مساجد به خواب می رود. بانوی مذهبی ایران که دو فرزند یهودی و ارمنی اش را هنوز در خانه نگه می دارد. جوباره و جلفا. فرزندان نا خواسته ای که به هر حال پیوند خونی با مادر خویش دارند. وقتی که در اصفهان عصر آغاز می شود..."

این عبارات نوشته ی هرمز شهدادی است، در رمان " شب هول". این ماه دوبار به اصفهان رفتم، یکی برای مراسم سال فامیل اصفهانی، یکی هم سر راه شیراز. نامه ای هم روی میز کار هست که باز باید به اصفهان برگردم. آبادان هم مانده که می خواستم بنویسم، اما زیاد شد. بماند برای بعد. شهر افسوس و آه. زمانی لاف آبادانی ها مایه خنده بود. هنوز هم هست البته. اما حالا هرچه که می گویند، گیرم به لاف هم که بگویند، گوشه ای از آن گره خورده به خاطره ای که ادامه اش ویرانی است.

پرسپولیس خسته

2007-05-01T01:27:00.000+03:30

محمد حسن انصاری فرد فوتبالیست خوبی بود. بازی هایش هنوز یادم هست. هم بالباس سرخ پرسپولیس و هم تیم ملی. دورانی هم که مربی بود، بد کار نکرد. هرچه بود در آن سال ها قهرمان فوتسال آسیا بودیم. وقتی هم که از زمین و کنار زمین فاصله گرفت تا چند ماهی پشت میز مدیریت بنشیند عمل کرد بدی نداشت. نه این که بخواهم از مدیریت انصاری فرد دفاع و تعریفی کنم . اما در این مرز و بوم قاعده ی مدیریت ورزشی چند صباحی فرمان دادن و مصاحبه کردن است و بعد که می روی هزار کار نکرده مانده و هزار و یک گند و کثافت کاری. یاد امثال خطیب و نجف نژاد و مصطفوی و غم خوار که بیفتی، بوی گند کثافت کاریشان هنوز آزار دهنده و نفرت انگیز به دماغت می خورد. در این سال ها مدیری ورزشی را سراغ ندارم که جز دور و بری هاشان کسی از آن ها راضی باشد. انصاری فرد این وسط به استثناء ها شبیه بود. ورزشکار و پیش کسوت و کارشناس و هواداران عامی فوتبال همه از او راضی بودند.
دیروز ورزشگاه بودم. بازی یخی بود. نه پرسپولیس خوب بازی کرد نه صبا. اما تمام ورزشگاه فقط انصاری فرد را تشویق می کردند. حتی وقتی که بازی می کرد و گل هم که می زد آن قدر تشویق نمی شد که دیروز به عنوان مدیر استعفا داده تشویق شد. اساسا تماشا چی ها چندان دل خوشی از هیچ مدیری ندارند. اما "ممد حسن" را دوست داشتند.
پرسپولیس روز های سختش را گذرانده بود. بازی زیبا دوباره به تیم برگشته بود. حاشیه ها به حاشیه رفته بودند. پرسپولیس بیشترین گل لیگ را زده بود. تیم، دوباره تیم شده بود. دقیقا وقتش رسیده بود که تیم را نابود کنند که کردند.
به راحتی به توهم متهم می شود. باکی نیست. این سال ها با تمام وجود وجدان کرده ام که پرسپولیس نباید روی آرامش ببیند. حالا هر که هرچه می خواهد بگوید.
انصاری فرد نه اصلاح طلب بود و نه هنجار شکن. یک حزب اللهی کامل با تمام مشخصاتش. از ریش گرفته تا بسم الله ابتدای هر مصاحبه و موضع گیری های مختلف. یک نیروی ارزشی ایستاده در طیف راست. اما همین نیروی راست کیش هم از میدان رانده می شود تا تمامی میدان ها عرصه ی تاخت و تاز کسانی باشد که شک دارم چیزی از پرسپولیس بفهمند. پر طرفدارترین تیم آسیا. پرسپولیس خسته.

شتربان و میرزا تقی خان و عطا

2007-04-06T02:06:00.000+03:30

یکم:
لحن حماسی و اشاره به تاریخ حماسی و قدرت مندانه ی ایران باستان، آهنگ و ترانه را ماندگار می کند. آن قدر که اگراز شما بخواهم آهنگی در باره ی شکوه باستانی ایران زیر لب زمزمه کنید، حتما همین آهنگ را می خوانید.
برخیز شتر بانا بر بند کجاوه
کز چرخ همی گشت عیان رایت کاوه
در شاخ شجر برخاست آوای چکاوه
وز طول سفر حسرت من گشت علاوه
بگذر به شتاب اندر از رود سماوه
در دیده ی من بنگر دریاچه ی ساوه
وز سینه ام آتشکده ی پارس نمودار
این مسمط سروده ی شاعر نامدار عصر قاجار، ادیب الممالک فراهانی است. ادیب عصر پهلوی را هم درک کرد و در مدح پهلوی هم سرود. اگر چه بزرگ داشت ایران و اشارات ملی گرایانه از مضامین غالب شعر ادیب هست، اما این مسمط حکایت دیگری دارد. در دیوان ادیب، در ابتدای این شعر آمده:
قصیده ایست مسمط در تهنیت ولادت حضرت خاتم الانبیاء و المرسلین صلی الله و آله و سلم در بیست و اند سال قبل سروده و ...
فخر دو سرا خواجه ی فرخ رخ اسعد
مولای زمان مهتر صاحب دل امجد
آن سید مسعود و خداوند موید
پیغمبر محمود ابوالقاسم احمد
وصفش نتوان گفت به هفتاد مجلد
این بس که خدا گوید ماکان محمد
بر منزلت و قدرش یزدان کند اقرار
آن چه هم که خواننده در شکوه و قدر قدرتی ایرانیان باستان با شور و حرارت می خواند، همه در شکوه امپراطوری اسلامی است که:
ماییم که از پادشهان باج گرفتیم
آن گه که از ایشان کمر و تاج گرفتیم
...
در چین و ختن ولوله از هیبت ما بود
در مصر و عدن غلغله از شوکت ما بود
در اندلس و روم عیان قدرت ما بود
...
خاک عرب از مشرق اقصی گذراندیم
وز ناحیه ی غرب به اشبیلیه راندیم
دریای شمالی را بر شرق نشاندیم
وز بحر جنوبی بفلک گرد نشاندیم
هند از کف هندو ختن از ترک ستاندیم
ماییم که از خاک بر افلاک رساندیم
نام هنر و رسم کرم را به سزاوار

آن چه را هم که در بد بختی و بی چاره گی می خواند، نه بی چاره گی ملت ایران به خاطر از دست دادن شکوه باستانی، که ناکامی امت اسلامی از نگاه داشتن شکوه امپراتوری اسلامی است. دلایلش را هم در بند های دیگر مسمط تشریح می کند که :
مرغان بساتین را منقار بریدند
اوراق ریاحین را طومار دریدند
گاوان شکم خواره به گلزار چریدند
گرگان ز پی یوسف بسیار دویدند
تا عاقبت او را سوی بازار کشیدند
یاران بفرختندش و اغیار خریدند
آوخ زفروشنده دریغا ز خریدار

حالا این که استفاده از چنین شعری در مدح" سید عربی" ، برای نیایش واره ای حماسی بر درگاه شکوه تاریخی ایرانی که از قضا با حمله ی پیروان همین سید یک سره بر باد شد وهوایی، از هوشمندی آهنگ ساز و خواننده است یا بی مایه گی ادبیات ملی گرایانه، چندان برایم مهم نیست. فعلا به همین در هم آمیزی طنزآلود نگاه می کنم و فکر می کنم به زندگی روزمره ای که نمی دانم چه قدرش حاصل همین گونه مخلوط ها و معجون هاست:
بنویس یکی نامه به شاپور ذوالاکتاف
کز این عربان دست مبر نایژه مشکاف
هشدار که سلطان عرب داور انصاف
گسترده به پهنای زمین دامن الطاف
بگرفته همه دهر زقاف اندر تا قاف
اینک بدرد خشمش پشت و جگر و ناف
آن را که درد نامه اش از عجب و ز پندار

و البته پایان شعر هم، هشت بند در ستایش مضفرالدین شاه قاجار:
شاه ملکان حامی دین شاه مظفر
کز او شده برپا علم دین پیمبر
از داد نگین دارد و از دانش افسر
ماهست به چرخ اندر و شاهست به کشور
...

دوم:

بنا بر روایتی روز جمعه هفدهم ربیع الاول 1268 ، حاج علی خان " فراش باشی دربار سپهر اقتدار"، در حمام فین کاشان، رگ های میرزاتقی خان فراهانی را گشود تا امیر کبیر هم به جمع وزیرانی بپیوندد که پیش از او و پس از او ، به امر شاهان ایرانی " راحت شدند" و یا " فرمان یافتند".
چند نوشته را از "قبله ی عالم" عباس امانت، نقل می کنم:

نامه ی ملک جهان، مهد علیا مادر ناصرالدین شاه، به برادرش عین الملک ، در اوج قدرت امیر کبیر :

حالا بلا تشبیه مثل سید الشهدا در صحرای کربلا یکه و تنها مانده ام. به هر طرف نگاه می کنم نه یاری می بینم و نه پشت و پناهی. در مادر پادشاهی الآن از من بی پناه تر کسی نیست. پناه برده ام به همان سید الشهدا که هر کسی می خواهد پادشاه را از من برنجاند، مرا از این جا فراری کند، و شاه را رسوا بکند، همان به غضب خود شاه گرفتار شود. دعایی است که در حضرت معصومه از برای میرزا تقی خان کرده ام. با من سر به سر نگذارید. اگر من در درگاه خدا روسیاهم، ولیکن بسیاری کارهای بزرگ برای من کرده است. حالا هم خدا راضی نمی شود که به این شدت مادر و فرزند را از هم جدا بکنند.

نامه ی ناصرالدین شاه به امیر کبر، هنگامی که او را از صدارت عظمی عزل کرده بود و امیر می خواست تا شاه را ببیند و شاه از دیدار امیر سر باز می زد:

خدا شاهد است از این که امروز شما را نپذیرفتم شرمنده ام، چه می توانم بکنم؟ به خدا قسم ای کاش هرگز شاه نبودم و چنین عملی در قدرتم نبود. خدا شاهد است حالا که این را می نویسم اشکم جاری است. والله قلبم شما را می خواهد. شمارا دوست دارم. اگر باور نمی کنید بی انصافید. کلانتر این جا آمد و از حرف هایش این طور فهمیدم که شما از آخر کار می ترسید. کدام مادر قحبه ای می تواند یک دم در حضور ما از شما بد بگوید؟ به خدا قسم هر کس از شما بد بگوید، چه در حضور ما چه در مقابل دیگران، حرام زاده ام اگرنگذارمش جلوی توپ !... به خدا تحمل دل خوری شما را ندارم. تا وقتی شما هستید و ما هستیم از شما دست بردار نیستم.

نامه ی میرزا تقی خان به شیل، وزیر مختار بریتانیا، پیش از آن که او را به تبعید گاهش کاشان ببرند:

آن جناب اغلب گفته اند که از جانب دولت انگلیس خاصه دستور دارند ضعفا و ستم دیدگان را معاضدت فرمایند. من امروزه در ایران احدی را نمی شناسم که از خود من ستم دیده تر و بی کس تر باشد. این مختصر را در دم آخر به شما می نویسم. من بدون هیچ تقصیری نه فقط از مقام و منصب خود معزول، بلکه ساعت به ساعت در معرض مخاطرات تازه می باشم. افراد ذی نفع که دور شاه حلقه زده اند به این اکتفا ندارند که غضب همایونی تنها شامل حال من شود. بلکه اولیای دربار را چنان بر ضد من برانگیخته اند که دیگری امیدی به جان خود و عائله و برادرم ندارم.
علی هذا من و خویشان و برادرم خود را به دامن حمایت دولت بریتانیا می اندازیم. ...

سوم:

یادم هست عطا. همه ی آن ها را یادم هست و هنوز لابلای خرت و پرت هایی که این جا و آن جا روی هم تلنبار کرده ام، چیزهایی هست مثل بروشور پاره ای یا صفحه تک افتاده ی مجله ای یا عکسی، آهنگی حتی رنگ هایی که تصاویری مبهم را پرت می کنند جلوی چشم ها. بعد تصاویر واضح تر می شوند. می نشینم وفکر می کنم و می گردم دنبال چیز هایی که این تکه پاره ها را به هم بدوزد و بعد می بینم که چه چیزهایی که به راحتی فراموششان کرده ام. کارهایی که ایمان داشتم فراموش ناشدنی اند. این چیز ها مهم نیست. مهم همان حال و هوایی بود که وقتی همه ی آن کارها را می کردیم، هیچ وقت فکر نمی کردیم که یک روز تمام می شود. هیچ وقت.
حالا نشسته ایم و برای "آن روزهای خوب"، مرثیه می نویسیم. این طور دل تنگانه!. آن روزهای خوب بالاخره تمام شدند. آدم یک روز به صرافتش می افتد که روزها یک روزی تمام می شوند. آن روزها نمی دانستیم. آن روزها باور نکرده بودیم. همین بود که آن روزها، "آن روزهای خوب سرشار" بودند.
زیاد هم نباید دل تنگ باشیم. یک روزی هم برای همین روزهایمان مرثیه می نویسیم و روزی هم می رسد که دیگران...
دل تنگ نباش. جمع می شویم دور هم. یکی از همین شب ها. خانه ی یک خری که یکی از خود ماست.

نوروز و مادربرد

2007-03-21T01:33:00.000+03:30

اجنه ای که در سیستم ما ساکن بودند، بیش از همه و پیش از همه، عزم تجاوز به مادر بورد سیستم ما را داشتند. مادرشان به عزاشان بنشیند که مادر برد سیستم مارا نابود کردند وبی همه چیز. همین بود که این سیستم مادر مرده، بنا گذاشت بر ناسازگاری و دیگر با ما کنار نیامد که نیامد.
ما که خبر نداشتیم از این همه بلایی که سر مادر برد سیستممان آمده. رفیق شفیقمان جناب شاتقی فهمید. نگاهی کافی بود که به سیستم ما بیندازد و تا فیها خالدون مشکلاتش را بخواند. راست گفته اند قدیمی ها. راست گفته اند که حرف قدیمی ها را باید با آب طلا نوشت. راست گفته اند که کار را باید سپرد دست کاردان. شاتقی کاردان بود. عیب را که فهمید هیچ ، خودش سپرد تا تعمیرش کنند. مرام و معرفت را هم تا نهایتش تمام کرد که تا کار تعمیرات تمام شود، مادربردی هم پیدا کرد که کمیتمان لنگ نماند. مادر برد جدید را هم بادست های مبارکش، خودش نصب کرد. اما سیستم را که روشن کرد، حالمان گرفت. اصلا مونیتور تصویر نداشت. یک بار دیگر. باز هم نداشت. ما که نا امید شدیم. شاتقی اما کاردان بود. همین جا بود که فهمیدیم کاربلد است. فرمود احتمالا مادربرد اتصالی دارد با کیس. دروغ چرا؟ توی دلمان خندیدیم که چه ربطی دارد اتصالی کیس با مانیتور و شقیقه؟ دوباره مادربرد را باز کرد و این بار کنار کیس روی مقوایی گذاشت و کابل ها را وصل کرد و همه چیز همان طور بود که می گفت. مشکل از اتصالی بود. به همین راحتی. بعد مقوای نازکی گذاشت بین مادربورد و کیس و پیچ ها را پیچاند و به کوری چشم اجنه بدخواه، سیستم ما را راه انداخت که مثل ساعت کار کند و خار بر چشم و تیر بر قلب دشمنان اسلام باشد از جن و انس.
این را هم بگوییم که عبرت اهل نظر باشد که هر چه بر سر سیستم ما آمد ، از ضعف پاور بود و بس. باشد که مایه ی عبرت گردد.
به حال آمد سیستم ما هم مصادف شد با سال نو. خورشید قرار است که یک بار دیگر بر برج حمل بیفتد. تا فردا روز و شب با هم برابر باشند. سال جدید هم حلول کند. برای سال جدید شاید تنها کاری که از دست آدم بر می آید، آرزو کردن باشد. آرزو های خوب. آرزو های کوچک و ساده. چیز های کوچک و ساده ای که حالا باید آرزویش کنیم. شادی، سلامتی، امنیت، صلح... صلح.
بی خیال می شویم. یاد معلم ادبیات مان به خیر که این بهاریه سعدی را برایمان می خواند:
صبح گاهی که تفاوت نکند لیل و نهار
خوش بود دیدن گلزار و تماشای بهار

نوروز مبارک

ناگهان

2007-03-07T00:33:00.000+03:30

پدر! به یادت که می افتم گریه ام می گیرد. صورتت را از یاد برده ام، به کلی از یاد برده ام. امروز، پیاپی گریه ام می گیرد. دیشب پیش فاطمه گریه کردم. نگاهم کرد و هیچ نگفت، پدر! گریه کردم و دست در گیسوان بلند بافته اش انداختم و صورتش را بر صورت خیسم فشردم. من غریبم. دردم را به که بگویم؟ تخته ی سیاه و گچ. چنگ در موهایش زدم و دست بر گردنش انداختم. صورتش بر صورتم بود و خیس می شد و هیچ نمی گفت. دردم را به که بگویم؟ نگاهم کرد و هیچ نگفت، پدر! آه، مولای من! مولای من! مولای من ! دستت که پدرانه برسر یتیمان کشیده می شود، کجا است؟ دستت کجا است که یک صبح رمضان به من هدیه کند که برخیزم و سدای پدرم را بشنوم که پرغم قران می خواند. مولای من! در این صبح، در این سپیدی زود، نسیمی چهره ام می خورد که در تمام زندگیم حس نکرده بودمش. بوی خون پاک، شاید. بوی گریه. بوی خنده. بوی شادی. نمی دانم. نسیمی است که مرا به گریه می اندازد. اشک از چشمانم سرازیر می کند و خنده بر لبم می آورد. امروز ظهر داغی در پیش خاهیم داشت. خورشید در وسط آسمان خاهد بود و عرق از آن هفتاد و دو چهره، بر زمین خاهد ریخت. ای نسیم! از راهی چه دور می آیی.

. یکی از مونولوگ های فریدون، ناگهان هذا حبیب الله مات فی حب الله هذا قتیل الله مات بسیف الله، عباس نعلبندیان

این روزها با همه ی این بساطی که هست و اصلا خوشایند نیست، گیر داده ام به ناگهان. چرا نمی دانم. یک جورهایی حس سنگ صبور می دهد با تفاوت هایی که مهم هم هست. این بساط ناخوشایند اگر جمع شد، می نویسم درباره شان.

ژنرال

2007-02-21T02:01:00.000+03:30

یکم:
استقلال، حالا لشگری است شکست خورده. و امیر قلعه نوعی، ژنرال این لشگر. این تاج واژگون سزاوار همین امیر سرنگون.
امثال امیر قلعه نوعی زیاد بوده اند. آدم هایی که به یاری ابر و باد و مه و اقبال و جاه طلبی و خرده هوشی، دایره ی قدرت و امکانات و فتوحاتشان بیشتر و بیشتر شده ، اما هوش و توانشان جواب گوی این همه نبوده و یک جایی کاری کرده اند که نباید و بعد تمام آن چه اندوخته بودند از مال و قدرت و اعتبار و آبرو، یک شبه دود شده و رفته هوا.
یکی موقعیتی پیدا می کند و سرخوش است، یکی مست می شود، یکی عقلش هم از دست می رود، یکی بعد همه ی این ها، سرش گیج می رود و یکی دو دور که دور خودش چرخید، یک دفعه کثافت می زند به بساطی که قرار بود مایه ی سرخوشیش باشد.
امیر قلعه نوعی از آن آب مست هایی بود که بعد همه ی این بلاها، لیز خورد و افتاد و صدا کرد و حالا خدا می داند که زنده می ماند یا نه.
تاج تا حالا چند بار قهرمان شده بود، چند مربی هم در این قهرمانی ها سهیم بوده اند. اما بین همه ی آن ها، تنها حاجی امیر قلعه نوعی، اول "به لطف اون بالایی" و بعد هم " طرفدار های آبی"، به جایی رسید و کاری کرد که گمان نکنم نامش، به این زودی ها فراموش شود.
واقعا گمان کرده بود که هیچ کسی این قدر افتخار نساخته که امیر تازه حاجی شده ی تاج، بعد از سه سال، نصیبش شده. آدم ها فریب می خورند. از خودشان فریب می خورند. انگار آدمی زاد تنها حیوانی است که خودش، خودش را فریب می دهد.
امان از دست آدم ها. امان از دست های پنهان. دست هایی که سه سال ژنرال را انگولک کردند و حالا از آستین ای .اف .سی در آمده اند. بی چاره ژنرال.
امیر قلعه نوعی بی ادب بود. هر جایی و جایگاهی برای خودش ادبی دارد. یاد رفیق قدیم ما به خیر که این ها را از قول "نفر" می گفت. یا نباید جایی رفت ، یا اگر جایی می روی باید به آدابش مودب باشی. حاجی جاهایی رفت که به آدابش مودب نبود.
از خدا جوییم توفیق ادب
دوم:
امسال شب ولنتاین، تقریبا سه ساعت توی راه بودم. ترافیک عجیب بود. ماشین ها چسبیده بودند به هم، بی هیچ حرکتی. چند دقیقه ای باید می گذشت تا راننده دنده یکش را چاق کند و دو سه متری جلو تر بازهم خلاص. مجبور شدم خیلی از راه را پیاده گز کنم که زودتر برسم. همت بسته بود از غرب تا شرق. مسیر های شمالی – جنوبی هم. خانمی که تازه جوانی را رد کرده بود، صندلی جلو نشسته بود و حسرت می خورد و گله می کرد از روزگار جوانیش که کجا از این حرف ها بود. زن میانسالی که کنارم بود، شکایت داشت از عشق هایی که به قول کلیشه، پوشالی است. راننده ساکت بود. من فکر می کردم به به هم خوردن توازن جغرافیایی عاشقیت!!!
یعنی ساحت جغرافیای عاشق و معشوق که متوازن نباشد، رساندن هدایای ولنتاین این همه ترافیک تولید می کند.
سوم:
یادم رفت یک جوری عبارت شاهکار" کل یوم " را بکار برم. این "کل یوم" تکیه کلام قهرمان سرنگونی است. ژنرالی که همه چیز را با "کل یوم" جمع می بندد. تا دیالوگ هایش را با چیزی از جنس طنز حماقت رنگ آمیزی کند. هر کاری کردم هیچ حدسی برایش نداشتم که حاجی این "کل یوم" را از کجا پیدا کرده. دشتش درد نکند، هرکه این "کل یوم" را در دهان حاجی انداخته. هر که بوده، بلد بوده چه طور ژنرال را اسگل کند.

سیستم و حمام

2007-02-08T00:07:00.000+03:30

یکم:

دختر ها را که می بردند حمام، همراه لنگ و لباس نو، سینی هم می بردند. سینی برای نشستن. از حمام هایی می نویسم که خزینه داشت. قبل از اذان صبح مردانه بود و اذان که می گفتند، نوبت زن ها. خزینه حمام ها خیلی قبل از این که بفهمم حمام چیست، به اماکن تاریخی تبدیل شدند و خالی از آب، بنایی شدند برای بازدید توریست های مشتاق فرهنگ شرقی. اما حمام های نسل بعد را هنوز به خاطر دارم. با حوضی که از خزینه های قدیم به یادگار مانده بود. با آب سرد. تشت و طاس و لنگ و دلاک هم هنوز یادم مانده است. اتاقک های تک نفره دوش. همان اتاقک هایی که قیصر توی یکی از آن ها رفت و یکی از آب منگل ها را تیغ زد و کشت. حمام های قدیم فقط حمام که نبودند. یعنی حمام بودند اما نه فقط برای شستن. که گاهی هم برای کشتن. جز این که هم می شستند و هم می کشتند، حمام های قدیم به قول معمار های مهندس و مهندسین معمار " کاربری" های دیگری هم داشته اند. مثلا خواب گاه و اقامت گاه "ازما بهترون" هم بوده اند.لابد فقرای اجنه ساکن حمام محله های فقیر نشین بوده اند و اشرافشان در حمام های شاه زادگان می خوابیدند. می گویند اجنه هم مثل آدم ها مومن و کافر دارند. مسلمان و مسیحی و شیعه و سنی هم دارند. گویا عمر درازی هم دارند. حتی دوره پهلوی یکی از آخوند های اهل کرامت و اهل کشف و شهود، مجلس ختمی می گیرد برای زعفر جنی. که این " زعفر" جنی بوده است که روز عاشورا با لشگری از اجنه شیعه برای جنگ با سپاه یزید به کربلا می آید . اما دیر. وقتی میرسد که اسب های اهل کوفه بر جنازه کشتگان می تاختند. این زعفر جنی از سال شست قمری زنده بوده تا زمان پهلوی.

دوم:

حمام هایی که ما می رویم به همه چیز می آید جز خواب گاه اجنه. در همان حمام های عمومی مثلا بهداشتی هم چیزی از رعب و وحشت بود که به خواب گاه اجنه بیاید. حمام های ما اما هیچ چیز خاصی ندارند. اصلا مال خود آدم است. استفاده می شود. مصرف می شود. هر روز صبح. خیلی هم با عجله. حمام رفتن های قدیم آداب داشت. حمام که می رفتی "وارد" می شدی. این " ورود" آیین داشت. حمام مال آدم نبود. غیر از نسبتی که حمام ، با احکام و سنت های دینی داشت، خود حمام هم انگار مکانی دیگر بود. نه از جنس باقی مکان های زمینی. حمام که می رفتند، بی شباهت به سفری یک روزه نبود. حتی خوراکی هم همراه می بردند برای این که ضعف نکنند. آن هم نه از جنس خوراک های هر روزه. خوراکی مناسب محیط بخار گرفته و گرم حمام که گرما زده و حمام زده نشوند. اما حمام های امروز، مکانیت ندارند. جایی مثل توالت. بی خاصیت. حالا توالت هنوز چیزی از جنس نفرت و ناخوشایندی در خود دارد، اما حمام خنثی است. مخنث است. برای همین حتی اگر بپذیریم که اجنه، هم چنان که مشرک و موحد دارند، مدرن و پیشا مدرن هم دارند، باز هم حمام های روزگار ما به درد جن های مدرن هم نمی خورد.

چاره ای نیست. باید بپذیریم اجنه بی خانمان شده اند.

سوم:

می خواستم بنویسم که این سیستم ما بازی در آورده. امشب هم امیدی به کار کردنش نداشتم. که یعنی این چند وقتی که این دور و اطراف نبودم ، دلیلش این سیستمی بود که نمی دانم چه مرگش شده. انگار که جنی شده. گاهی حتی روشن هم نمی شود.

چهارم:

نه این که تقصیر جن سیستم ما نیست، که هست. اما این روزها عجیب بی حوصله ام. این بی حوصله گی مقصر تر است تا جن آواره ی بی جا و مکانی که ساکن سیستم ماست.

پنجم:

چه کیفی داشته شرکت در مراسم ختم زغفر جنی. کاش لا اقل نواری از آن مجلس بود. تصورش را بکنید. مداح های مجلس ختمی را که دیده اید. مرده خورهای بد صدای پررو:

مجلس به مناسبت درگذشت مرحوم مغفور خلد آشیان، زعفر جنی، از پیر غلامان آقا اباعبدالله، پدری مهربان، همسری صبور و جنی فداکار ، بزرگ خاندان اجنه زعفری، منعقد گردیده است. از لسان همه شما عزیزان، این مصیبت را به خانواده های معزز عزادار تسلت عرض نموده و از لسان خوانواده های محترم عزادار از از همه ی شما، انس و جن، سران لشگری و کشوری، اتحادیه اجنه حمام های بازارچه نواب، اجنه محترم گذر لوطی صالح، هیات مدیره و کارکنان شریف شرکت توسعه حمل و نقل جنیران، اساتید و دانشجویان دانشگاه تهران(؟) که از راه های دور و نزدیک قدم رنجه فرمده اید تشکر و سپاس گذاری می نمایم. ضمنا مخارج مجلس هفت، صرف امور خیریه جهت رسیدگی به ایتام اجنه خواهد گردید. الرحمن رو هم بخونم و از همه تون التماس دعا. جهت شادی روح مرحوم زعفر جنی، رحم الله من قراء الفاتحه مع الصلوات بلند.

اللهم صل علی ...

من که نمی فهمم.

ششم:

این ششمی را فقط برای یاد آوری شش تایی ها نوشتم

نمایش سنت

2007-01-18T02:44:00.000+03:30

یکم:
هنوز که تنور مهره مار سرد نشده یک شعری بچسبانیم از خاقانی شروانی که ولی نعمت ما جناب " ه " * می خواند و ما هم حفظ کردیم:
خاقانی آن کسان که طریق تو می روند
زاغند و زاغ را روش کبک آرزوست
گیرم که مار چوبه برد تن به شکل مار
کو زهر بهر دشمن و کو مهره بهر دوست
دوم:
امشب هم به همت و عنایت جناب " ه " رفتیم تالار اندیشه، کنسرت موسیقی سنتی ژاپن. دو نوازنده با لباس های سنتی ژاپنی سازی می زدند که سه تار داشت(شامیسن). بالاتنه لباسشان سیاه بود و شلوارهای شبیه دامنی که به پا داشتند، سرخ. سرخ سرخ. سازشان هم دائم از کوک در می رفت که وسط هر قطعه ای مجبور می شدند به کوک کردن دوباره. دونوازنده دیگر هم سازی می زدند که شبیه به قانون بود، اما با طول بیشتر(کوتو،سنتور ژاپنی). یکی نشسته پشت ساز و دیگری ایستاده. این دونوازنده هم لباس های سنتی پوشیده بودند، اما با رنگ های طیف خاکستری.دونوازنده ی دیگر هم بودند که سازهای کوبه ای می زدند، با شلوار های سنتی و بالاتنه هایی که تنگ بود و بی آستین تا عضلات برآمده ، کاملا پیدا باشند. همه گروه همین شش نوازنده بودند.. جز برای دو- سه آهنگ، نوازنده ها با هم روی صحنه نیامدند. دوتا دوتا می آمدند ، ساز می زدند و آهنگ که تمام می شد، ثابت می ماندند تا نور برود و بروند تا دوتای دیگر بیایند.
آن دوتا که سازهایی با سه تار می زدند و مدام هم کوک سازشان در می رفت، صاف می نشستند، شق و رق. بی هیچ حرکتی. نگاهشان قفل شده بود به تماشاچی. با جدیتی که خشک شده بود روی صورتشان. مثل سامورایی ها وقتی به مراقبه نشسته اند.سازی هم که می زدند صدایش خشن بود. با ضربات محکمی که مضرابشان داشت. بیشتر صدای سازهای کوبه ای می داد تا سازهای ارتفاعی. با صدایی زیر. آن چه می نواختند محدود بود و خشک. سازی با صدادهی محدود. این دوتا که ساز می زدند، خستگی ملت از همهمه ای که بالا می گرفت پیدا بود. لباسشان را که گفتم سرخ بود و سیاه. تضادی که در رنگ لباسشان بود با آن حالت خشک نشستن، با آن جدیتی که ساز می زدند و با آن صدایی که سازشان داشت، در هم خوانی کامل بود.
اما سازی که شبیه قانون بود، وسعت زیادی داشت. تنوع ملودی را با این ساز می شد که شنید. لباسشان را هم که نوشتم طیفی خاکستری داشت. آن که نشسته بود روشن تر و نوازنده ایستاده تیره تر. آن چه می نواختند لطیف بود. خنده ای روی لب هاشان می رفت و می آمد و چشم هایی که سیم های ساز را پیدا می کرد. جالب بود که این دونوازنده کاملا از گروه جدابودند. سمت چپ صحنه، چیزی شبیه به یک پاراوان شیشه ای جدایشان کرده بود. ساز زدنشان از پشت همین نیمه اتاقک شیشه ای دیده می شد.
اما طبال ها. اصلا جوردیگری بودند. لباس نوازنده ها فخیم بود. اما لباس این دو طبال به لباس آکروبات های سیرک می ماند. با تنوع رنگ. با طرح دایره های پیچیده به هم. فقط ساز نمی زدند که نواختن را نمایش می دادند. اصلا نمایشی ساز می زدند. آهنگ دوم بود که آمدند. اما نه با هم. صدایی کوتاه از پشت صحنه آمد. یکیشان آمد با طبلی در دست، با نگاه جستجو گری به صحنه. دو سه طرف را پایید و آرام آرام و خمیده قدم برداشت. انگار دزدی که نگران بیدار شدن صاحب خانه باشد. صدای کوتاه دیگری که آمد نوبت طبال دوم بود تا از طرف دیگر صحنه بیاید. آن هم با اطواری دیگر. با ریتم صدایی که از پشت صحنه می آمد، هر کدام با حرکتی خاص آمدند. آن هم در چند مرحله تا سازشان را سرجایش بگذارند. بعد دوباره رفتند و باز با طبل های دیگری شبیه همان طبل ها آمدند. بالاخره نواختند. با تسلط و دقت. در یک هماهنگی نمایشی. اول انگار که با هم رقابت دارند. یکی این می زد، یکی دیگری. بعد با هم می زدند و همه این ها را نمایش می دادند. با حرکات سریع دست و گردن و میمیک صورت. حتی دور طبل ها می چرخیدن. تند می زدند و سریع. حرکاتشان شبیه آکربات ها شده بود. با دست چپ به طبل راست می کوبیدند و با دست راست به طبل چپ. اصلا دوتا طبل عین هم آورده بودند که امکان و فضای نمایشی را گسترش دهند. در قطعات مختلف با انواع سازهای کوبه ای بزرگ کوچک به صحنه می آمدند. به جز چند آهنگی که با باقی گروه نواختند، اکثرا بین قطعات جدی روی صحنه می آمدند و با سازهایی جدید، برنامه ای اجرا می کردند که همان قدر که باید می شنیدید، دیدنی بود. تصور این که چشم ببندی و سازشان را گوش کنی، غیر ممکن بود. انگار که میان برنامه ای برنامه باشند جذاب لابلای قطعاتی بعضا خشک و خسته کننده.
قبل از هر قطعه( البته به جز قطعات طبال ها) هر دفعه یکی از اعضای گروه میکروفون دست می گرفت برای معرفی . با یک سلام فارسی با لهجه ژاپنی. یک دخترخانم چکمه پوشی هم ترجمه می کرد اما از روی نوشته. یا نوازنده ها آن چه را که می خواستند بگویند حفظ کرده بودند، یا دختر مترجم مامور بود که آن چه نوشته بود را بخواند. تصور تلفیق این دوحالت هم ممکن است، گیرم که دور از ذهن باشد. با لهجه ژاپنی که سلام می کردند، ما دست می زدیم. جوری که دوباره سلام کند تا نیش مان باز تر شود.
گذشته از طبال ها که کاملا نمایشی ساز می زدند، تمام برنامه از نظمی دیداری پیروی می کرد. نظمی که قرار بود سنت موسیقی ژاپنی را نمایش دهد. نمایش سنت. یعنی هرجایی که قرار است چیزی سنتی اجرا شود، چیزی جز نمایش سنت نیست. نمایشی با استفاده از تمام قابلیت ها و امکانت مدرن. تصورش را بکنید، همین شب ها سعدی افشار توی بلژیک روی صحنه می رود تا نمایش سیاه بازی اجرا کند. تخته حوضی روی صحنه ی تالار های اشرافی بلژیک. نمایشی که روی حوض هایی اجرا می شد که دور تا دورش ملت روی تخت ها نشسته بودند و میوه و شربت می خوردند، حالا روی صحنه ای اجرا می شود که مردان و زنان بلژیکی با لباس های رسمی، شق و رق و مرتب، در کمال سکوت و در حجره های بالکون تماشایش می کنند. رفیق ما ، جناب " ح. بهدوز؟گ؟ج؟ک؟...؟" از پیتربوک نقل می کرد( راست و دروغش پای خودش) که برای دیدن تعزیه ایرانی به طالقان رفته بود و از آن چه در روزهای محرم دیده بود، از شیوه های تعزیه گردانی، از صدای زجه های مردمی که شمر را شرمنده می کرد، از نمایش مصیبتی که مخالف خوان را هم به گریه می انداخت، از همه آن چه در تعزیه ای در طالقان دیده می شد، سر شوق آمده بود و سال بعد همین آقای پیتر بروک برای شرکت در جشن های شاهنشاهی به ایران آمده بود. اتفاقا همین گروه از طالقان آمده بود تا نمایش سنتی ایرانی را به مهمان های خارجی نشان دهد. نورافکن ها که روشن می شوند، چشم تعزیه گردان ها کور می شود. یک اجرای ضعیف. بی حال. بی روح. مقابل مهمان های خارجی. پیتر بروک این دواجرا را مقابل هم می گذارد تا اهمیت فضایی را نشان دهد که نمایش هایی چون تعزیه در آن اجرا می شوند.
سوم:
طولانی شد وگرنه از اجرایی می نوشتم که یک گروه روسی به اسم مرغ دریایی به ما غالب کرد و بازیگرهایش، گاه گاه فارسی حرف می زدند تا باز هم ملت کف بزنند.تنها حسنش این بود که بچه های مرغ دریایی عطا را دوباره دیدم. چرا خوشمان می آید وقتی خارجی ها زور می زنند که مثل ما حرف بزنند؟
چهارم:
اگر اجرای گروه ژاپنی ، تمام نمی شد حتما توصیه می کردم به دیدنش. لذت بخش بود.

چهار گانه، یکم: آگهی برای یک جفت مار با دستمال حریر

2007-01-12T00:58:00.000+03:30

این چهارگانه متن های چهارگانه نیست. اصلا و ابدا. البته بی ربط به عدد چهار هم نیست. اما از جنس آن چند گانه هایی نیست که مثلا سه گانه ی فلان نویسنده باشد یا سه گانه ی بهمان کارگردان یا عجایب هفت گانه. این متن های چهارگانه ی ما صرفا متن هایی است برآمده از دیدار من با چهارگانه. که هر چند وقت تازه می شود و آخرین بارش همین چند شب پیش بود. چهار گانه، چهار برادرند. هر چهار تا از بستگان ما. چهار برادر که شاید در دو گونه ی کلی دسته بندی شوند. این دو گونه ی کلی ، هر کدام منشعب شده از دو برادر بزرگترند. پسر اول راس گونه ی اول قرار دارد و پسر دوم راس گونه ی دوم. گونه ی اول با حساب راس گونه، جمعا از سه برادر تشکیل می شود و گونه ی دوم شامل یک نمونه بیشتر نیست که همان راس و سرپرست گونه است. چهار گانه، در بسیاری خصوصیات مشترکند، اما از آن جا که آدم ها در هر حال فرق هایی هم با هم دارند، در دو گونه ی کلی دسته بندی شده اند. و به خاطر فرق های ریز تر و جزیی تر در گانه های چهارگانه قرار گرفته اند. در مدتی که من و چهارگانه با هم ملاقات می کنیم، معمولا حالات من در دو حالت کلی تقسیم بندی می شوند. حالت اول خنده و حالت دوم تعجب. با وجود دقت بسیار هنوز موفق به کشف ترتیب زمانی بروز هر کدام از این حالات دوگانه نشده ام. گاهی اول می خندم، بعد تعجب می کنم و گاهی اول تعجب می کنم و بعد می خندم. حتی وقت هایی پیش آمده که همان زمان که تعجب کرده ام، مشغول خنده هم بوده ام. و یا وقت هایی شده که به خندیدن یا تعجب کردنم، خود آگاهی نداشته ام. گمان می کنم گونه ای از دل آگاهی، تجربیات من با چهارگانه را قابل تفسیر می کند.
می خواهم فقط گزینه ای از گفت و گوهای من و چهارگانه را این جا بنویسم. اما چهارگانه، بهانه خوبی است برای حرف های دیگری که خواهم نوشت. مثلا خود عدد چهار و تصویرش که مربع می شود. و سه که این همه سه گانه در عالم پدید آمده و تصویرش که مثلث می شود. عمری باشد، می نویسم.
این که می نویسم گزینه ای از کلمات راس گونه ی دوم چهار گانه است. گونه ای که فقط خودش در آن عضویت تام و تمام دارد. آقای گانه ی دوم، آدم عجیبی است. از آن آدم ها که در نگاه اول چیزی برای نشان دادن ندارند. کم حرف می زنند، بیشتر نگاه می کنند، حتی شاید این مشی خاص، جذابیت و محبوبیت آن ها را تهدید کند. اما آقای گانه ی دوم از دوست داشتنی آدم هایی است که دیده ام. مثلا یکی از عادات آقای گانه ی دوم، که معمولا ترک نمی شود، رانندگی است. بعد از نیمه شب. خیابان های خلوت تهران. هر شب. مقصد کجاست؟ دقیقا همان جایی که مبداء بود. خانه. یک ساعتی دور زدن، بی هیچ هدفی. یکی دو بار هم سفرش بوده ام، در سفر های شبانه اش. رانندگی، شب، سیگار، چایی فروش روبروی پارک ملت یا میدان راه آهن و بعد دوباره برگشتن و تازه ساعت دو شب شده و وقت خواب. هر شب.
گزیده ای از یک گفتگو با گانه ی دوم:
گانه ی دوم : می دونی مهره ی مار چیه؟
من : آره. طلسمیه واسه محبوب بودن. همرات که باشه ملت دوست دارن.
گ : اوهوم. می دونی چیه؟
م : خوب همینه دیگه.
گ : نه. می دونی چی هست؟
م : خوب مهره ی ماره دیگه.
گ : نه دیگه. نمی دونی چیه.
م : خوب چیه؟
گ : مار که بخواد جفت گیری کنه، یه پارچه حریر می ذارن زیرش، تا آب ماره بریزه روش. رو حریر که بریزه فوری سفت می شه. بعد باید برش دارن از هفت تا رودخونه ردش کنن. از هفت تا آب که بگذره می شه مهره ی مار. پیشت که باشه همه دوست دارن. هر کاری بگی می کنن واست. مهرت به دل همه می افته. اینایی که الان می فروشن همه تقلبیه. اصلش گیر نمیاد اصن.
چهار گانه شاه کارند.

بازی و بطری

2006-12-30T01:59:00.000+03:30

حتما شما هم دیده اید. یک بطری خالی روی زمین چرخ می خورد. درست مرکز دایره ای که آدم ها روی محیطش نشسته اند. و وقتی که می ایستد دهانه اش رو به کسی است و ته اش رو به کس دیگری . آدمی که ته بطری رو به اوست می تواند بین شجاعت و حقیقت یکی را انتخاب کند. در ازای شجاعت باید به هر آنچه که آدم آن طرف بطری بخواهد تن بدهد ( حتی از نوع دریمرزیش) و در ازای حقیقت باید به هر سوال جواب بگوید و پایبند به حقیقت باشد . این می شود قواعد ساده " بطری بازی".
قبلا در پنجره عطا در باره این بازی خوانده بودم، تا این که دیشب در آن شرکت کردم. سوال کردم و جواب دادم. و بعد مدتی که از بازی گذشت، کف کردم. هی با خودم کلنجار می رفتم که ما چه کار می کنیم؟ بازی می کنیم؟ تفریح می کنیم؟ اعتراف می کنیم؟ منگنه می کنیم؟ شکنجه می کنیم؟ یا خودمان را مسخره می کنیم؟
زن صاحب خانه که میزبان ما بود به شدت طرفدار بازی بود و از همه می خواست با جدیت بازی را دنبال کنند ، تک تک سوال ها را دنبال می کرد و به بعضی از سوال ها ایراد می گرفت که از سر مسخره بازی است و سوال دیگری را تحسین می کرد که لابد از لایه های پنهان طرف مقابل می توانست پرده برداری کند. دو سه تایی از مرد ها معلوم بود که بازی می کنند. جدیتی در کارشان نبود. نه سوال ها و نه جوابشان. دختری که کنارم نشسته بود به وضوح عصبی شده بود. مخصوصا و قتی نوبت به دوست پسرش می رسید تا جواب دهد. همه کاری می کرد تا سوالی که او می خواهد را بپرسند و آرزویش این بود که بطری بچرخد و بچرخد و بچرخد و عاقبت که می ایستد، دهانه اش رو به روی خودش باشد و ته اش سمت دوستش.
از دیشب تا همین الان که می نویسم، "بطری بازی" روی مخم چرخ می خورد.
یکم :
تقریبا هیچ کس شجاعت را انتخاب نکرد و تنها کسی که شجاعت را انتخاب کرد هر چه کرد نتوانست انگشت های پایش را لیس بزند چه رسد به خوردنش. گزینه حقیقت هم البته بیشتر طرفدار داشت. همه دوست داشتند سوال بپرسند به جای این که کسی را به کار عجیبی مجبور کنند. گفتن و شنیدن و کشف کردن از عمل کردن طرف دار بیشتری داشت.
دوم:
بطری بازی قرار بود که بازی باشد. بازی وقتی در جدی ترین حالت خود هم برگزار شود، باز هم بازی است و همبسته با لذت. اما بطری بازی جلسه حقیقت یابی است. در این بازی همه پی کشف دیگرانند. هر کاری کردم نفهمیدم این بطری چه خاصیتی دارد که به اعتبار آن حقیقت کشف می شود. نفهمیدم در برابر جمع حرف زدن چه اعتباری دارد که می شود روی جواب ها حساب کرد. نه این که حساب کرد که مثل دوستان دیشب من پی گیرش شد. و نه این که پیگیرش شد که با اشتیاق و البته ترس و هراس از برملا شدن رازی یا دریده شدن پرده ای و فرو ریختن چیزی چرخ زدن های بطری را نگاه کرد و جهت ایستادنش را انتظار کشید. نفهمیدم.
سوم:
یک دفعه متوجه مطلب مزخرفی شدم. مزخرف بود که بازی بیشتر از همه برای زوج ها مهم بود. این که حریم تنهایی انگار با حقیقت نسبتی ندارد. این که در گفتگو های دوتایی ، لابد دروغ است که حکم رانی می کند. این که با هم و به هم دروغ می گوییم، اما در جمعی و به اعتبار سر و ته شیشه ای راستش را می گوییم. اگر این ها نیست پس این همه اهمیت این بازی برای چیست؟ انگار صحنه بطری بازی صحرای محشر باشد و هیچ کس توان دروغ گفتن نداشته باشد، مزرخرف نیست؟ عطا نوشته بود زنی از همسرش پرسید که تا به حال به او خیانت کرده و مرد پاسخ مثبت داده بود. باز هم می گویید مزخرف نیست؟ این بی اعتباری حریم خصوصی ، این عدم اطمینان ... واقعا مزخرف است. مشکل از ماست یا زمانه ما؟ کدام مزخرف تریم؟
چهارم:
بی اغراق نود درصد سوال ها در باره س ک س بود.
- آخرین بار کی س ک س با لذت داشتی؟
- آخرین بار کی س ک س با زجر داشتی؟
- اولین بار کی استمناء کردی؟
- تا حالا توی س ک س شده کسی را به جای طرفت مجسم کنی؟
- از میان این جمع دوست داری با کی بخوابی و ....
درست که س ک س مهم است. درست که ما یاد نگرفته ایم در باره س ک س حرف بزنیم و فکر کنیم و بسیاری از مشکلات جنسی ما حل ناشده و آزاردهنده حتی تا آخر عمر برایمان باقی می ماند. همه این ها درست. اما واقعا س ک س این قدر مهم است؟ لابد بیشتر از همه چیز به س ک س فکر می کنیم که بیشتر از همه چیز می پرسیم. شاید بیشتر فکر نکنیم اما حتما اساسی تر فکر می کنیم. سوال های دیشب باز هم صحت همان جمله ای را پشتیبانی کرد که می گفت مشکل جنسی هیچ وقت حل نمی شود. چه وقتی پنهانش می کنی چه وقتی از پرده بیرون می افتد.
پنجم:
اعتراف یا ناشی از شجاعت است یا از ترس. یا شجاعت است که کسی را به اعتراف وا می دارد یا ترس از مردن و شکنجه شدن. اعتراف، آن هم در مقابل همگان، در سنت ما چندان جایگاهی ندارد. حتی در بسیاری از جا ها هم دین ، اعتراف را نمی پسندد. با توجیه هایی مثل مقابله با اشاعه گناه. درست بر عکس سنت مسیحی که اعتراف جایگاه خاص خودش را دارد. اعترافات سنت آگوستین را دیده اید و اعتراف مکتوب و در برابر چشم همگان به خصوصی ترین فکر ها و کارها. بگذریم که اعتراف در سنت مسیحی اساسا به دلیل جایگاه ویژه ایست که مفهموم گناه در این سنت دارد. اما نمی دانم چرا این سنت اعتراف ، کم کم بین ما هم ترویج می شود. شاید به دلیل نسبتی که با صداقت و شجاعت دارد. دو فضیلت اخلاقی. اما بین ما اعتراف یا شجاعت می خواهد و یا ترس. وقتی هم که نه شرایطی برای ترس و وحشت باشد و نه شجاعت، از طرفی از اعتراف هم خوشمان بیاید، حالا به هر دلیلی، اعتراف را بازی می کنیم. یا با اعتراف بازی می کنیم. درست مثل همین بطری بازی. یا توی همین محیط وبلاگی خودمان ، همین بازی اخیر شب یلدا که نسبتی با اعتراف داشت.
ششم:
با همه این حرف ها ، دفعه بعد می دانم چه طور توی بطری بازی شرکت کنم.
آخر:
دو سه سوال و جواب واقعا جالب بود.
سوال: آخرین بار کی س ک س با لذت داشتی؟
جواب: 1/9/85

بازی

2006-12-25T01:47:00.000+03:30

می خواستیم قسم جلاله یاد می کنیم که اگر کسی جز ولی نعمت مان ، حضرت شیخنا شوفر از ما دعوت می کرد، محال ممکن بود که در این بازی ها سر و دستی بجنبانیم که دیدیم این غریبه اتوبوس سوار هم دعوتمان کرده. گفتیم بی خیال. قسم جلاله را نگه می داریم جای دیگری خرجش می کنیم.
دیدیم بی حکمت نیست که دو کس دعوتمان می کنند، یکی شوفری و یکی مسافری. رد دعوت عزیزان شرط ادب نبود و الا ما کجا و ...
یکم: اگر چه دیگران هم از این هنرشان نوشته اند، اما ما هم یکبار ، وقتی در انتهای صندلی های کلاس دوم دبستان نشسته بودیم، بند را آب دادیم تا شلنگ بیاورند به آب کشیدن کلاس. بعد هم تقصیر را انداختیم گردن معلم کلاس که به ما اجازه رفتن نداده بود. بی چاره معلم شاشو.
دوم: جوان تر که بودیم فکر می کردیم باید عاشق شویم. فکر می کردیم تجربه عاشقانه تمام استعداد های نهفته مان را شکوفا می کند. عاشق که شدیم چنان دهنی ازما سابیده شد که گفتی دیگر لبی برای بوسه نمانده بود. اشتباه می کردیم هم درباره استعداد و هم در باره لب.
سوم: برای خودمان همیشه قائل به " تیریپ" بوده ایم.
چهارم: دوم راهنمایی قبل از کلاس ادای قمه زدن در آوردیم. منتها به جای قمه کاتر داشتیم و به جای فرق سر، ساعد دست. ادا در می آوردیم. اما تیغ یکباره به ساعد گرفت و پوست و گوشت با هم پاره کرد و خون بود که از دست ما فواره می کشید. همان جا حلاج وار فریاد کردیم: " رکعتان فی العشق لا یصحح وضوهما الا بالدم"* . مدیرمان گفت خوب می شود. بخیه نمی خواهد. همان جا توی مدرسه دستمان را بستند و بخیه نکردند تا جای تیغ همچنان روی ساعدمان نشسته باشد. بعد ها هر که می پرسید ساعدت چه شده لاف می زدیم که چاقو خورده ایم. همان وقت ها که عشق لات بودیم...
پنجم: سال های جوانی عشق مان این بود که مردمان را اسگل کنیم. وعجب مهارتی داشتیم در این فن. هیچ فرصتی را از دست نمی دادیم. نه هیچ زمانی را و نه هیچ کسی را. آن روز ها یک شعاری داشتیم که بهترین حالت اسگل کردن آن است که طرف مقابل همیشه دو به شک بماند که اسگل شده یا اسگل کرده. بعد ها به من گفتند که از روبرویی با ما حذر می کردند از ترس اسگل شدن. سه نفر بودیم. من و میم و پ. وقتی کسی را برای اسگل کردن پیدا نمی کردیم لا جرم یکی از خودمان را اسگل می کردیم. نمی دانم کدامشان بود که پیشنهاد داد عهد نامه ای بنویسیم که همدیگر را اسگل نکنیم. من مخالف بودم. فکر می کردم هیچ وقت اسگل نمی شوم. دو روز بعد از پیشنهاد عهد نامه ای که نوشته نشد، پدر پ ما را تا جایی رساند. پدر پ را اسگل کردم. فردایش توی آبدارخانه ی فوق برنامه ی دانشگاه به جرم نقض عهد نامه ای که هیچ وقت نوشته نشد، دستم را گرفتند و بستند و آب جوش ریختند آن جا که نشاید و نباید. زمان باید می گذشت تا دوستی که همیشه اسگلش می کردم، مقابل کلی آدم اسگل، اسگلم کند. به ما گفت نامزدیش هست و ما هم با کت و شلوار و کراوات رفتیم به خانه فرهنگ درکه( کوهستانی که هر پنج شنبه کلی آدم را اسگل می کردیم). هیچ کس نبود. دوستان یکی یکی آمدند اما با لباس هایی که به لباس نامزدی نمی خورد. برنامه خداحافظی دوستی بود که حالا ساکن ینگه دنیاست. وما با کت و شلوار و کراوات، انگشت نمای کلی آدم تی شرت به تن. اسگل شدیم. نا فرم. بین آن همه آدم . دو باره سوختیم. درست از همان جایی که یک بار آب جوش کذایی سوزانده بود. هنوز هم تاوان پس می دهیم.
حالا می بینیم بعد از این همه وقت کسی نمانده که دعوت نشده باشد تا ما دعوتش کنیم. به جای این که واقعیت را قبول کنیم ، بنا به بند دوم همین متن، از دعوت دیگران درمی گذریم و هیچ کس را دعوت نمی کنیم جز حضرت حبه و حضرت پرهیب و حضرت شصت و سوم و حضرت آموزگار و حضرت یلدا.

* در عشق دو رکعت نماز هست که وضویش درست نمی شود مگر با خون.

شام زلف عنبر آسایش چو یلدایی کند...

2006-12-22T04:58:00.000+03:30

هر چه فکر می کنم یادم نمی آید. ایراد از حافظه نیست. از دیگران هم می پرسم. آن ها هم به خاطر ندارند. پس مال امسال است. از یک هفته پیش، تعداد قابل توجهی میل و اس-ام-اس برایم رسیده، هر کدام هم به شکلی و همه در تبریک شب یلدا. هر چه فکر می کنم، برای اولین بار است که شب یلدا را "تبریک" می گویند. همیشه عید ها را تبریک می گفتند و عید هم اساسا روز است و نه شب. اگر شبی مبارک است، به اعتبار روز فردایش هست که عید است و نه خود شب.
نمی دانم هم که ایرانیان باستان شب یلدا را به هم تبریک می گفتند یا نه. اما گمان نمی کنم. اگر چنین بود حتما چیزی در ادبیات فارسی به جا می ماند . نمی دانم.
اما می دانم که توجه ویژه به شب یلدا، از همان حس آشنای تکریم سنت های پیش از اسلام مایه می گیرد. حسی که این سال ها دامنه اش گسترده و گسترده تر هم شده. چندان که صدا و سیما هم خود را مجبور دیده که با این موج همراه شود تا از رونق بازار امواج بیگانه عقب نماند. حتما فراگیر شدن این سنت پرستی ریشه ای در زیبا تر دیدن گذشته ها هم دارد و هر چه گذشته دور تر ، زیبا تر. ولی بیشتر باید واکنشی باشد به اهمیت عنصر دینی نسبت به عنصر ملی. این سال ها هویت ما بیشتر دینی تعریف شده تا ملی. تا آن جا که به سنت دیرینه افراط حتی یادگار های ملی تا مرز ویرانی هم پیش رفت. از بخت و اقبال بود که تخت جمشید به عنوان نماد تمدن شاهنشاهی فقط میان خاک و باد و باران رها شد و دست تیشه ها و بیل های مکانیکی از ستون های سنگیش کوتاه ماند. و الا تخریب تخت جمشید هم پروژه ای بود پیش بینی شده در امتداد پروژه های تخریب مزار ناصرالدین شاه قاجار و رضا شاه پهلوی. آن قدر روی هویت دینی تاکید شد که حتی نام بردن از شاعری چون فردوسی هم جسارت می خواست. چه شاهنامه او نماد تاریخ شاهی بود.
واکنش طبیعی البته حمایت غیر رسمی از عناصر هویت ساز ملی است، در برابر حمایت رسمی حاکمیت از عناصر دینی. وقتی حمله ارکان حکومتی به عناصر ملی آن قدر افراطی باشد، واکنش هم این قدر تفریطی می شود. و بعد مثل تمام مخالفت های مردمی در برابر نماد های حکومتی به شدت و سرعت مسیر ابتذال را طی می کند. به راحتی تبدیل به یک مد می شود. آن هم یک مد فرهنگی. تجلیل می شود پرستش. الکی الکی و بی هیچ پایه و اساسی، دوران قبل از اسلام مقدس می شود. آن هم برای آدم هایی که جز داریوش و کورش نام هیچ پادشاه باستانی را نشنیده اند و وقتی از ساختار طبقاتی ایران قبل از اسلام می شنوند حتی تا تقدیس طبقات اجتماعی هم پیش می روند. یک دفعه هر چه قبل از اسلام بوده، بهترین می شود. حتی نظام بسته طبقاتی. نظامی به شدت پیوسته و هم بسته با نهاد دین. اما ایرادی ندارد چون دینش اسلام نبوده.
این ابتذال به شدت فرهنگی همیشه برایم جالب بوده. نمونه دیگرش همین بحث های فمنیستی است. بحث هایی که در فضای وب به شدت هم پر شور است. یک باره مد می شود. طبیعی هم هست. آن هم بعد سنتی چنین مردسالار. بحث ها پشت هم می آیند و می روند. تا جایی بحث ها هم معقول است، هم پر مایه. اما یک باره ابتذال وارد می شود. ابتذال فرهنگی. تمام بحث های پیشین،( بحث هایی که پی گیریش اقلا وقت و علاقه می خواست)، حواله می شود به شوق تشویق فوتبالیست ها، از روی سکوهای استادیوم. مد ها همیشه پر طرفدار تر بوده اند. مقاله پشت مقاله، مطلب پست مطلب. تلویزیون قرمز قوه ای با روسری های سفید نماد جنبش زنان می شوند. جعفر پناهی هم یک تخته موج بر می دارد و دل به دریا می زند. با حال هم هست. با روسری سفید و تلویزیون قرمز عکس انداختن. اعتراض. جذابیت. ابتذال. حالا مشکل زنان ایرانی این شده که از حق تشویق علی انصاریان و فریاد زدن و فحش شنیدن محروم شده اند. درجه ابتذال این اعتراض آن قدر پایین می آید که کلید حلش از جیب آقای رئیس جمهور بیرون می زند. یعنی این خواسته آن قدر به اصطلاح این روز ها پوپولیستی است که آقای رئیس جمهور پیگیرش می شود. یک بار باید در این باره مفصل بنویسم. درباره این که جنبش زنان از جنس جنبش های رهایی بخش است. حالا شعار جنبش زنان ایرانی حضور در استادیوم فوتبالی می شود که تک تک تماشاگرانش کارکنان بی جیره و مواجب غول های سرمایه داریند. زنان پیشروی ما در پی اینند. طنز قضیه هم همین جاست.( البته حساب این بحث ها از بحث های جدی حوزه زنان که اتفاقا طرفدار چندانی هم ندارند جداست)
البته این بحث تقدیس ایران باستان از جای دیگری هم آب می خورد. می گفت بد بخت ملتی که برای افتخار چیزی جز تاریخ و افسانه های تاریخی ندارد. درست مثل اشراف زاده ای که فقط به تبارش می تواند فخر بفروشد والا فضل و کمال و هنری جز نام اجدادش ندارد. فخر فروشی به تاریخ باستان هم داستانی شبیه دارد. ملتی که هیچ چیزی برای خودباوری ندارد، در مقابل دیگران هم چیزی برای عرضه ندارد، پناه می برد به یک " شکوه " تاریخی. در هر تاریخی هم چیزهایی هست که بتوان بزرگش کرد تا با شکوه شود و با "شکوهش" بتوان "پز" داد و آن حس تحقیر در برابر دیگران را لااقل برای خود کم کرد. در تاریخ ما کورش کبیر هست که اگر نبود تاریخ باستان آبرویی نداشت. کورش و مشی او ( که فقط مشی فردی او بوده و هیچ نسبتی با ساختار سلطنت باستانی نداشته) یک تنه مایه آبروی نظام باستانی است. والا ظلمی که بر مردم باستان می رفته ، آن هم به اراده سلاطین و ارباب دین، جایی برای دفاع ندارد. گیرم که تخت جمشیدی هم با تمام شکوه و عظمتش باشد.
در زندگی ما چیز های زیادی هست که با مد ها معنی پیدا می کنند. چیزهای زیادی از زندگی ما را مد ها ساخته اند. فرهنگ هم مد می خواهد.
با همه این حرف ها، من شب یلدا را دوست دارم. نه به خاط زایش مهر و ... به خاطر انارش. آجیلش. دورهم نشستنش. هندوانه خوردنش. نمی دانم اگر برای ایرانیان باستان شب مبارکی بوده، پس حتما تبریک هم می خواهد. اگر آن ها تبریکش می گفتند، من هم تبریک می گویم. اگر هم نبوده...انگار زیاد هم مهم نیست. مگر چه می شود؟ شب یلدا را هم از امسال تبریک بگویند. من هم می گویم. شب یلدایتان مبارک

دیالوگ هایی برای شنیدن

2006-12-13T01:50:00.000+03:30

اندکی این مثنوی تاخیر شد...

عاشقانه – توی تاکسی:
- من همیشه تنها می رم سینما
- بس که خری. سینما بهترین جاییه که آدم باید با زیدش بره.
- نه بابا. اصلا حال نمیده.
- بس که خری. سینما فقط با دختر حال میده.
- نه بابا . اصلا حال نمیده.
- بس که خری. می ری سینما. دو ساعت هم سرش منت می ذاری. دو سه بارم یه کوچولو بهش توجه می کنی. فیلمت رو هم می بینی. دوساعتم مجبور نیستی به حرفاش گوش کنی یا بخوای حرف بزنی.

حکمت متعالیه- توی صف حلیم:
- من به همه زن ها احترام می ذارم. همه زن ها. مخصوصا مادر ها. شما ببین، مادر، موسی، مریم، مسیح، محمد ... مارکس، مائو همه با میم . اول همش میمه. همه از میم مادر. مادر. یعنی منشاء خلقت. ذات حقیقت خدا. بعله. به همه زن ها احترام می ذارم. مخصوصا مادر ها.

تاریکی- توی سینما:

- دم
- بازدم
- دم
- بازدم

فریاد – سالن تربیت بدنی:
- ...
- ...
- ...
- ...

غم نان اگر بگذارد- توی نادری:
- آخه این چه کاریه کردی؟
- خوب . خوب به پولش احتیاج داشتم تو این بی کاری.
- آخه آدم مگه واسه پول هر کاری می کنه؟
- جان؟ از دیالوگ نوشتن واسه سکانسای اروتیک فیلم فارسی که بهتره. نیست؟
[ طرف تا انتهای فنجان قهوه خفه می شود]

عاقبت یک پیغمبر

2006-11-15T08:07:00.000+03:30

انوری شاعر غریبی است.
این دو سه روز نمی دانم چرا گیر داده بودم به انوری. البته انوری شاعر بزرگی است. هر چه باشد برای خودش کسی بوده در دنیای شاعری. این "کسی" که من می گویم، برای کسی مثل "جامی" در حد پیامبری است در عالم شعر و شاعری:

در شعر سه کس پیمبرانند
هرچند که لا نبی بعدی
اوصاف و قصیده و غزل را
فردوسی و انوری و سعدی

شعر انوری هم زیباست و هم دیر فهم. چرا که انوری خود را بیش از شاعری و پیش از آن ، حکیم می داند و البته به حکیم انوری معروف است. انوری به تمامی معارف زمان خود وقوفی کامل داشته و اشارات پی در پی او به این معارف، از جمله اصطلاحات نجوم و هیا ت، فهم بسیاری از ابیات او را سخت می کند.
اما آن چه در شعر انوری برای من جالب بود، فحاشی شاعرانه او به شعر است و شاعری. بی زاری انوری از شاعری و این بی زاری را این چنین شاعرانه سرودن، از بدایع سنت و فرهنگی است که بی شعر زنده نیست. طرد شاعران و بی اهمیت دانستن شعر، البته تازه نیست. هم در عالم حکمت، شاعران را از مدینه اخراج کرده اند و هم درر دنیای دین، پرداختن به شعر و شاعری را هم تای بی بدیل خوش گذرانی و شادخواری و غفلت دانسته اند. اما حکایت انوری چیز دیگری است. همین فحاشی شاعرانه او به شاعران است که چهره ای غریب برای انوری ساخته. اگر افلاطون هومر را از مدینه اش بیرون می کند، انوری شاعر را اساسا آدم نمی داند. تا آن جا که قصیده ای معروف و واقعا زیبا در ذم شعر و طعن شاعری سروده که خود از بدایع قصاید فارسی است:

ای برادر بشنوی رمزی ز شعر و شاعری
تا زما، مشتی گدا، کس را به مردم نشمری

...
تا آن جا که در بیتی مشهورکار شعر و شاعری را نابود می کند:

شعر دانی چیست؟ دور از روی تو حیض الرجال!
قایلش گو خواه کیوان باش و خواهی مشتری
...

اگر چه درهمین قصیده و اشعاری دیگر، لغو بودن شعر و خالی بودن شعر از حکمت را، مایه ی بی مایگی شعر می داند و یکی چون "بوعلی" را به صد کسی چون" فردوسی " ترجیح می دهد، اما در همین ابیات انگار نفرت او از شعر به خاطر خود شعر است. ذات شعر. یعنی حکمتی که در اشعار حکمت آمیز پیدا می شود هم از خود شعر نیست، ذاتی شعر نیست. جوهر شعر برای انوری کثیف و نفرت آلود است. حکمتی هم اگر در شعر کسانی چون ناصر خسرو پیدا می شود ، اضافه بر شعر است. برای شعر عرضی است و نه ذاتی و جوهری:

تا به معنی های بکرش منگری زیرا که نیست
حیض را در مبداء فطرت گزیر از دختری

این همان آب و خرد و روشنی است که به شاعران هم روزگار ما ارث رسیده. انوری در همین قصیده شاعر را عضو اضافه و بی کاره ی جامعه می داند. آدمی که اگر نباشد هم اتفاق خاصی در عالم نمی افتد و آب از آب تکان نمی خورد. برای زندگی اجتماعی ، به قول انوری به نهصد شغل نیاز است تا آدم لنگ نماند. اگر کناس نباشد، زندگی را کثافت می گیرد و کناسی در آن روزگار همین تخلیه چاه امروزه روز ماست. انوری، شاعری - که شغلی درباری و اشرافی و البته فرهنگی بوده را می گذارد کنار شغلی کثیف و سخیف چون کناسی و می گوید:
آدمی را چون معونت شرط کار شرکت است
نان زکناسی خورد بهتر بود تا شاعری

این ها ابیات شاعری چون انوری است. آیات کافرانه پیامبر شعر و شاعری. اگر هر پیامبری نسبت به دینش همین قدر مهربانی و شفقت داشت که انوری، خدا پیش از آن که بمیرد مثله هم شده بود. معلوم نیست این خصلت خود ویرانگر شعر انوری از کجا آب می خورد. اطلاعات ما از زندگی انوری کامل نیست. مشهور است که او خود را حکیم و دانشمند می خواسته، اما از بد روزگار و بد عهدی زمانه، ثروتش به باد می رود و مجبور می شود با شاعری گذران کند. شاید همین بوده که بیزار از شاعری است. انگار پرداختن به شعر و شاعری، او را از وادی حکمت و معرفت دور کرده.
در شعر انوری، شعر در برابر شعر می ایستد. شعر، شعر را نابود می کند.
اما دقیق تر ، این شاعر است که شعر را نابود می کند. یعنی این خود ویران گری، خصلت شعر نیست که خصلت شاعر است. و گرنه، شعر همان است که بود. با همان ساختار و ریخت و اصولی که داشت. بی هیچ کم و کاست. که در حد کمال.
خیلی وقت ها سعی می کنم از بین اهالی معاصر ادبیات، کسی را پیدا کنم و جای اساتید قدما بگذارم. یعنی مثلا می گویم اگر ناصر خسرو، الآن در همین دوره ما زندگی می کرد، در همین دنیای فرهنگی و معرفتی و ارتباطی، جای کدام یک از اهالی ادبیات ما نشسته بود. و البته خیلی وقت ها هم به هیچ نتیجه ای نمی رسم. در باره انوری هم به همین فکر می کنم. انوری شبیه کدام یک از معاصرین ماست؟ آن هم بیشتر با تاکید روی همین خصلتش. همین تناقضی که آدم این قدر شاعر باشد و این قدر هم از شعر بدش بیاید. این قدر متنفر باشد از شاعری که خود اوست.
انوری خود را ذلیل هم می داشته. اگر چه جاهایی بلندی نفس خود را ستایش می کند، اما جا به جا نیز به بدترین و غریب ترین شکلی خودش را نابود می کند. قصیده معروف و زیبایی در مدح شاه سنجر دارد. قصیده ای که می خواسته با آن به درگاه شاه سنجر راه یابد :

گر دل و دست بحر و کان باشد
دل و دست خدایگان باشد
شاه سنجر که کمترین بنده اش
در جهان پادشه نشان باشد
...
تا آن جا که برای نزدیکی به شاه و خاکساری در برابر او:

خسروا ! بنده را چو ده سالست
که همی آرزوی آن باشد
کز ندیمان مجلس ار نشود
از مقیمان آستان باشد
چه شود گر تو را در این یک بیع
دست بوسیدنی زیان باشد
یا چه باشد که در ممالک تو
شاعری خام قلتبان باشد!!!!!!!

همه جور خاکساری و کوچکی در برابر شاهان را می شود تصور کرد، جز این که شاعر خود را قلتبان بنامد!
انوری البته با خودش مشکل داشته بی شک. معلوم است که از آن شاعران مشکل دار است. همین مشکل داشتن هم در شعرش چنین نمودی داشته. و البته همان طور که گفتم، این مشکل فقط در شعر نشان داده می شود و الا خود شعر را مشکل ساز نمی کند.
انوری، آدم دردمندی هم بوده. و البته شوخ طبع. این ها در شعر اوست. هم شکایتش از زمانه و هم طنز و هجوی که بسیار دارد. همان چیزی که از زندگی انوری مانده، نشان می دهد که بیچاره، آدم بد بیاری بوده.
یکبار قطعه شعری دهان به دهان می چرخد در هجو مردم بلخ. و منسوب به انوری. از بد حادثه، انوری همان زمان ساکن بلخ بوده.

بلخ شهری است در آکنده به اوباش و رنود
در همه شهر و نواحیش یکی بخرد نیست

همین شعر شهر را به آشوب می کشد.( شبیه همان کاریکاتور شهرآشوب آذربایجان) ملت می ریزند و انوری بدبخت را می گیرند و تا می خورده می زنند و بی حرمتش می کنند و حتی چادر و معجر بر سرش می کنند و در شهر می چرخانند. و البته بعد ها معلوم می شود که آن شعر اصلا سروده شاعر دیگری بوده که به اسم انوری پخش می شود. فکرش را بکنید، کسی مثل انوری را چنین بلایی سرش بیاورند، چه قدر نابود می شود؟
برای همین واقعه، انوری باز قصیده ای می سازد که شکایتی بسیار زیباست:

ای مسلمانان ، فغان از دور چرخ چنبری
وز نفاق تیر و قصد ماه و سیر مشتری
آسمان در کشتی عمرم کند دائم دو کار
وقت شادی بادبانی، گاه انده ، لنگری
گر بخندم ، وان به هر عمریست، گوید زهرخند
ور بگریم، وان همه روزی است، گوید خون گری
...

یکبار هم همراه دیگر منجمین ، طوفانی مهیب و آخر زمانی را پیش بینی می کند. همه منجمین هم همین نظر را می پذیرند و همه برای ایمنی ، به غاری سوراخی جایی پناه می برند. اگر چه اکثر عالملن این چنین پیش بینی کرده بودند، اما این پیش بینی به نام انوری تمام می شود و از بخت و اقبال انوری، در موعد پیش بینی حتی بادی نمب وزد که شمعی را که بر مناره شهر روشن بود، خاموش کند. دوباره همین می شود مایه هجو و مسخرگی انوری و باز نابود تر شدنش. آن هم آدمی که ادعا داشته در نجوم و هیات.
اصلا با روزگار مشکل داشته. و روزگار هم گویا با او.

اگر انوری خواهد از روزگار
که یک لحظه بی "زای" زحمت زید
مگس را پدید آورد روزگار
که تا بر سر "رای" رحمت رید

مال کنون

2006-11-08T01:39:00.000+03:30

شب بود. توی ماشین نشسته بودم. خوشحال. پرسپولیس برده بود. می دانستم که می برد. برای همین هم زیاد هیجانی نبودم. رادیو روشن بود. من می شنیدم اما گوش نمی کردم. حواسم پی مرور صحنه های بازی بود. گل هایی که نزدیم که اگر زده بودیم شش تایی ها تکرار شده بود(نزدیم؟). به راه رفتن های عصبی دوست تاجیم فکر می کردم که ده دقیقه آخر بازی بلند شده بود و هی از این ور اتاق می رفت آن ور. آن هم شلنگ انداز و بی توازن. پنهان نمی کنم، بدم نمی آمد که عصبی ببینمش. بعد از بازی هم ادایش را در آوردم که شاکی اش کردم. آن یکی می گفت خوب اینم بعد سه سال برای شما. که مثلا بی خیالیم ما. می خواست بی خیال باشد. اما حرص می خورد و می گفت. به همین چیز ها فکر می کردم که نام "بختیاری" همه فکر ها را برید. مجری رادیو از مسعود بختیاری گفت که چه خوب می خواند و بعد تسلیت گفت به خانواده اش.
صدای مسعود بختیاری مال سه سال پیش بود. سفر درود. چه قدر خوش گذشته بود. رفیق مهربان درودی آن قدر اصرار کرده بود که عاقبت رضایت دادیم به سفر درود. بلیط رزرو کرده بود و با ز ما دیر راه افتادیم و راننده آژانس با مرام بود و برای آن که به اتوبوس برسیم سرعت گرفته بود. نزدیک ترمینال، چراغ قرمز شد و من هیچ وقت نفهمیدم چرا راننده تر مز نکرد و چنان تصادفی کرد که دست خودش شکست. ماندیم تا آنبولانس بیاید و راننده را ببرد بیمارستان و فامیلش هم برسد تا ماشینش را بکسل کند. یک ساعت از حرکت اتوبوس گذشته بود ما بی خیال درود شده بودیم اما رفیق درودی اصرار داشت به سفرو می گفت بلیط پیدا می کنیم. به اصرار جوان درودی رفتیم ترمینال و دیدیم هیچ ماشینی برای درود نیست. حالا رفیق با مرام درودی اصرار داشت که راه را پاره پاره کنیم و با ماشین های خرم آباد برویم و سر دوراهی درود پیاده شویم واز آن جا برویم درود. او جدی بود و ما هم مسخره اش می کردیم. رفت دنبال ماشین خرم آباد و ما ماندیم بیرون ترمینال خزانه. نیمه شب بود ، اما ترمینال شلوغ. چرخ های طحافی سیب زمینی و تخم مرغ پخته می فروختند با گوجه فرنگی و نمک. هوس کردم . به رفقا گفتم من که می خورم. بی خیال بهداشت و تمیزی. مشغول خوردن که شدم رفقا هم هوسی شدند و مشغول شدند به پوست کندن تخم مرغ و سیب زمینی آب پزو خورد کردن گوجه فرنگی. هوا خنک بود. می چسبید. رفیق قدیم ما گفت" می دونی که واسه چی گیر داده به سیب زمینی و تخم مرغ؟ واسه این که خاطره درست کنه و دهنمون رو باهاش سرویس کنه". بعد ادایم را در آورد. انگشت ها را به هم می مالید،درست مثل خودم." آقا، تخم مرغ با سیب زمینی، شب جمعه، اونم کجا؟ ترمینال خزانه. به به. به به". راست می گفت. خاطره ساخته شده بود. بعد هم همه را نابود کردم بسکه تعریفش کردم. درست با همان اطوار. انگشت هایی که به هم می ساییدم و لبی که کج می کردم" آقا، تخم مرغ با سیب زمینی، شب جمعه، اونم کجا؟ ترمینال خزانه. اونم کی؟ نصف شب. به به." مثل ماجرای فریدون دیزبن.
باید یادم بماند یک بار ماجرای فریدون دیزبن را هم بنویسم و هی پشت سر هم پست کنم. آن شب به هر حال ما سفری شدیم. اول رفتیم اراک، حوالی ساعت سه یا چهار اراک بودیم و بعد منتظر ماشین که بالاخره آمد و خلاصه بعد از سه بار ماشین عوض کردن، رسیدیم درود. و چه روزهای خوبی بود و شب های آرامی. و چه خانواده مهمان نوازی .
آن روز ها و شب ها وقتی می خواستیم جایی برویم، مثلا دشتی، کوهی، کنار رودخانه ای یا هر جای دیگر، توی ماشین کاست های مسعود بختیاری بود که می شنیدیم. لرستان بود و موسیقی لری. که اگر نبود این صدای آرام، این صدای صاف، حتما سکته می کردم. بس که رفیق مهربان درودی که هنوز هم گواهی نامه ندارد، بد می راند. آن هم جاده های پیچ و واپیچ اطراف درود.
تهران که آمدم، کاست های مسعود بختاری را پیدا کردم و خریدم. دوست دارم صدایش را. آرام. مطمئن. صاف. زیبا. نمی دانم که چه شکلی بود، اما حدس می زنم چهره ای ساده داشته با خطوطی نرم و ملایم. درست مثل صدایی که داشت.
به گمان من قیافه آدم ها به نحوی مثل صدایشان می ماند. یعنی روح صورت و صدا باید یکی باشد. مثلا چهره شجریان را ببینید، دقت و جدیت از قیافه اش پیداست. درست مثل آوازش. دقیق و جدی. یعد قیافه علی رضا افتخاری را هم ببینید. الکی خوش. مثل صدایش. شاهکار می شود وقتی کنارش سهیل محمودی هم نشسته باشد. یا مثلا همان قدر که صدای گوگوش با شهره فرق می کند، قیافه شان هم داد می زند که چه قدر باید فاصله باشد بین صداشان. حتی توی ساز ها هم همین قصه هست. یعنی اگر کسی که کمانچه و ویلن را نمی شناسد، بنشیند و برایش صدای کمانچه و ویلن را پخش کنید، از روی قیافه ساز ها صدایش را تشخیص می دهد. لهجه تو دماغی کمانچه، به ساز صیقل داده شده و شق و رقی مثل ویلن نمی خورد و بالعکس.
صدای مسعود بختیاری صاف بود. ساده بود. یادش به خیر. یاد مال کنون به خیر که چه قدر گوش می کردم.
مو که از پاکی دلم چو آسمونه
ندونم سی چه چینم؟ بام سرگرونه
سر به صحرا بنم از بی همزبونی
سخته تهنا من دلم....

پی نوشت یک:
لری هم باید زبان قشنگی باشد برای خودش!

ارض و عرض

2006-11-02T01:11:00.000+03:30

محیی الدین ابن عربی را امام العرفا می دانند. محیی الدین بحث مشهوری دارد در معنای "عذاب" . به اعتقاد ابن عربی ، عذاب برآمده از ریشه ی " عذب " است. و عذب یعنی گوارا. پس ابن عربی به آن جا می رسد که عذاب جهنم ، نه جانکاه و طاقت فرسا که گواراست. و در دوزخ عذاب الهی برای عارف واصل، چیزی جز شیرینی و گوارایی نیست. ابیات عارفانه فارسی هم پر است از همین قصه که آن چه از جانب محبوب می رسد، شیرین است. تنها به همین اعتبار که رسیده از جانب اوست.
زهر از قبل تو نوشدارو
فحش از دهن تو طیبات است
شبیه آن چه ابن عربی برای عذاب می گوید، ملکه وجودی من است برای زلزله محتوم عصر جمعه. زلزله ای که روشن تر است از سپیدی روز و تاریک تر است از سیاهی شب. و چنان شور انگیز که آرزویم حضور در مرکز زلزله است، عصر جمعه. پاکوبان و دست افشان. پیرهن چاک و رقص کنان. آواز بر لب و شور مستی در سر.
عزم آن دارم که امشب مست مست
پای کوبان شیشه دردی به دست
سر به بازار قلندر بر نهم
پس به یک ساعت ببازم هرچه هست
این حال و روز مثل منی است که مشتاق است به زلزله محتوم عصر جمعه. زلزله ای که تکرار می شود مدام.
سفر معنایی ابن عربی از عذاب تا گوارایی، سفری در ساحت زبان است. چونان زلزله محتومی که از وقوعش خبر داده ام. همین است رمز آن که رفیق شفیق ما ک. پرهیب، در فاصله الارض تا العرض می گفت. وقوع و خبر در ساحت بیان است. که بیان کامل عارف واصل است. بیان اسرار مکتومه ی محتومه. همه چیز در محضر همین بیان مکتومه ی محتومه است که در مرکز زلزله حاضر می شود. و لذا زلزله العرض است. عرضه داشتن . عرض کردن. بیان کردن. که ارض و سماء جلوه ای از جلوات نورانی بیان مکتوم و رشحه ای از رشحات روحانی شراب محتوم عرض است.
عصر جمعه، حال ما شیدایی است . هر چه قدرت زلزله بیشتر، رقص ما پر شور تر. بدا به حال اهالی غفلت که حتی اگر نسیمی از جانب غرب بوزد، روزگارشان بر باد است، چه رسد به تموجات وجودی زلزله ای که محتوم است و مقدر.

پی نوشت: انگار بوعلی بود که جایی گفته بود، اگر هزار دلیل برای توجیه یک اشتباه بیاوری می شود هزار و یک اشتباه.

اذا زلزله العرض

2006-10-30T12:01:00.000+03:30

مي خواستم بنويسم. از خيلي چيزها. اما واقعه قطعا مهم تر است.

مي خواستم بنويسم از مونولوگ هاي وبلاگي. اما واقعه قطعا مهم تر است. چرا كه حتما انفاق خواهد افتاد.

مي خواستم بنويسم از "تئاتر و اروپا" كه چه قدر از اين كتاب خوشم آمد، و چرا اين كتاب ها اين قدر بي دقت ترجمه مي شوند و بي دقت تر ويرايش، حتي اگر مترجمش نويسنده خوبي چون نغمه ثميني باشد، اما واقعه مهمتر است. چرا كه ناگزير است.

مي خواستم از مطالب دوست يك بار ديده ام مخلوق بنويسم ، از نگاهي كه اين روز ها كم تر ديده ام ، از قلقلك سخن ديني. اما واقعه مهم تر است. و زماني كه رخ مي دهد. كه اذا وقعت الواقعه...

اما واقعه مهم تر است.

بايد از واقعه نوشت

پيش از آن كه رخ دهد.

پس مي نويسم از واقعه اي كه چون رخ دهد هيچ چزي جلودارش نيست.

من به چيز هايي اعتقاد دارم. به كساني كه مي بينند قبل از آن كه ديگران ببينيد.

واقعه رخ خواهد داد. ديده اند كه رخ مي دهد.

مي گويم و هشدارم را مي نويسم تا اين جا، در لابلاي صفحات ثبت شود.

واقعه رخ خواهد داد.

جمعه. همين جمعه اي كه مي آيد. دوازده آبان.

زلزله خواهد آمد. ديده اند كه مركز زلزله تهران است. غرب تهران.

اما واقعه همه جا رخ خواهد داد.

واقعه اتفاق خواهد افتاد.

ماه در آسمان

2006-10-23T01:33:00.000+03:30

یکم: حالا که جماعتی چشم به آسمان دوخته اند، پی رویت ماهی که از قرار بازیگوش است و به همین راحتی ها به همه پا نمی دهد و به هر دیده ای در نمی آید، یادم آمد از این استعاره پر استفاده ماه در ادب فارسی. بعد با خودم فکر می کردم و در اتوبان های بارانی شهر آرام می راندم که این ماه مگر چه قدر جذاب بوده که این همه ابیات درخشان و بند تنبانی پر است از این ماه.
مه پاره به بام اگر برآید
که فرق کند که ماه یا اوست؟

گفتم زمهر ورزان رسم وفا بیاموز
گفتا زماه رویان این کار کمتر آید

آن ماه دوهفته در نقاب است
یا حوری دست در خضاب است؟

تا این بیتی که رفیق گرمابه و گلستان ما جناب آقای هومن خان می خواند:
حسن تو با ماه سنجیدم به میزان دلم
کفه مه آسمان رفت و تو ماندی بر زمین
تا این بیتی که کاظم احمد زاده مجری شبکه پنجم سیما همیشه می خواند:
دیشب مثال رویت تشبیه ماه کردم
تو خوب تر زماهی من اشتباه کردم

بعد فکر می کردم که حالا بیاییم دنبال یک استعاره دیگری بگردیم که هم مقبول اهل ادب باشد و هم نقل مردم کوچه و بازار و به قول حضرات عوام کالانعام. فهمیدم سخت است . یعنی به هر چیزی که فکر می کردم یک پایش می لنگید. یا شاعرانه نبود یا برای دهن خودم هم ثقیل بود. بعد دیدم که اصلا روزگار استعاره نو ساختن تمام شده و رفته. نه این که استعاره ای ساخته نشود که می شود. نه این که همه گیر نشود که می شود. نه این که ادیبانه هم نباشد که هست. همه این ها هست، اما پایدار نیست. دوره ای دارد برای خودش و بعد تمام. مادر و پدر اکثرشان هم تصویر است. از سینما تا سریال و تبلیغات. بعد دیدم که این ماه هم کم تصویری نیست. خصلت سینمایی هم کم ندارد. انگار که هر شبش یک پلانی باشد برای خودش و بعد کامل شدنش و بعد نقطه اوجش که شب چهارده باشد و بعد زوال و افول. و بعد دوباره انتظار طلوع.
برای خود من، خود ماه چندان زیبا نیست. شاید هم در این روزگار شب های روشن شده با لوستر های عاج نشان یا لامپ های کم مصرف، برای ما چندان درخشان نیست. حتما زمانی درخشان بوده و تنها جرم نورانی آسمانی. آن هم به این روشنی. آن هم به این بزرگی. و آن هم به این نزدیکی.
خودش چندان جذاب نیست. اما حکایت طلوع و افولش جذاب است. کم کم. با حوصله. آرام آرام.
دوم: راستش این روز ها زیاد فکر می کنم به این همه چیزی که فکر می کنیم داریم و مال خودمان است و بعد آرام آرام و با حوصله و کم کم ، نیست می شوند و نابود. از اطرافیان و نزدیکان که یکی یکی می روند تا بدن و حافظه و موهای سیاه . بدون این که بفهمیم. به قول دولت آبادی آدم یک دفعه می فهمد پیر شده. مثل وقتی که یک دفعه به آسمان نگاه می کنی و می بینی که ماه رو به زوال است و هلال. یواش یواش باید به فکر پیری باشم.
سوم: پیری و معرکه گیری
چهارم: تازه فهمیدم که کیوان انصاری را گرفته اند. بعد از حدود یک ماه. یاد مصاحبه ای افتادم که دو سه ماه پیش اخبار پخش می کرد به بهانه پروژه دکترای کیوان انصاری که پلیمر می خواند. یاد روزهای بیخیالی افتادم و نیمکت جلوی انجمن که پاتوق ما بود و انواع و اقسام آدم هایی که از جلوی دود سیگار ما می رفتند و می آمدند و حالا هر کدام افتاده اند جایی. کیوان انصاری هم یکی از همان هایی بود که گاهی هم کلام می شدیم و در باره همه چیز حرف می زدیم. از قاضی ربیحاوی تا عرفان مدرن آکادمیک. جز سه چهار نفر زیاد از آدم های سیاسی آن روز انجمن خوشم نمی آمد. کیوان انصاری یکی از همان ها بود. کاش زودتر آزادش کنند.

ماه در آب

2006-10-09T01:24:00.000+03:30

امشب اتفاق تئاتر افتاد. رفتیم به تماشای ماه در آب، آخرین اجرای محمد یعقوبی، نویسنهده و کارگردان پرکار این سال ها.
یکم: "ماه در آب" روایت ترک است. روایت ترک کردن و رفتن. رفتن و دیگر نیامدن. اما...
دوم: نمونه خوب برای روایت این مضمون " نزدیکی" نوشته "حنیف قریشی" با ترجمه نیکی خانم کریمی است. اولین عبارت نزدیکی:
"امشب غمگین ترین شب زندگی من است، چون دارم می روم و قرار هم نیست که برگردم. فردا صبح وقتی زنی که شش سال با او زندگی کرده ام با دوچرخه سر کار می رود و بچه ها برای توپ بازی به پارک رفته اند، خرت و پرت هایم را به چمدانی میریزم و از خانه بیرون می زنم...."
" نزدیکی " روایت آدمی است که ترک می کند و "ماه در آب" روایت آدم هایی که ترک می شوند.
سوم: در"ماه در آب" همه چیزی را از دست داده اند. آی سودا همسرش را و بعد فرزندش را. آلما همسرش را. بهرام، به واسطه ازدواج با آی سودا( زن برادرش) برادرش را، باران مادر و خانواده اش را، مادر حافظه اش را، نگار عشقش را، آروین خانواده اش را... روایت آدم های ناقص...
چاهارم: همه ما به گونه ای ، جدایی را تجربه کرده ایم. آدم ها می روند، از زندگی ما حذف می شوند. یا مرگ یا متارکه زحمت جدایی را آسان می کنند. آدم ها می روند، اما خاطرات. خاطرات می مانند. درست مثل تصویری که در آب جا می ماند. آن آدم نیست. نبود او آزارمان می دهد. اما تصویر اوکه در آب می ماند آزارمان را امتداد می دهد.
پنجم: "نزدیکی" ترک کردن را روایت می کند. اما "ماه در آب" ترک شدن را روایت نمی کند. "ماه در آب" قصه آدم های ترک شده را روایت می کند. نه فرایند ترک کردن و ترک شدن را. روایت ترک کردن و ترک شدن، آن چه به ترک می انجامد ، گفتگو ها و مجادله ها، البته سخت است و یعقوبی راه ساده را انتخاب می کند. همه چیز را بعد از اتفاق تعریف می کند. جایی در "ماه در آب"، "آی سودا" تصمیم می گیرد که به دخترش"باران" بگوید که او فرزند "بهرام" یعنی همسرش نیست. بلکه فرزند برادر بهرام یعنی" مازیار" است. منتظر بودم ببینم یعقوبی چه طور از پس این گفت و گو بر می آید و بعد همان جور که فکر می کردم نور رفت و وقتی که نور آمد ، باران در بغل مادرش بود و گفت و گوی سخت هویت ساز تمام شده بود و ما یک کلمه اش را هم نشنیده بودیم. نه هراس مادر را دیدیم نه تعجب دختر را نه واکنش او در برابر این دروغ ده ساله را. به همین راحتی. یعقوبی راحت ترین راه روایت را انتخاب می کند.
ششم : "ماه در آب" پر از مشکل است. پر از مسئله. پر از آدم های مسئله دار. مسئله ها و مشکل هایی که برای پیشبرد روایت یکی پس از دیگری پیش کشیده می شوند و بی آن که حل شوند رها می شوند. همیشه روایت با مشکل پیش می رود. با گره. روایت را با دوی با مانع مقایسه کرده اند. همیشه سر راه شخصیت مانع هایی است که درگیری با این موانع روایت را جذاب می کند. اما در"ماه در آب" یعقوبی همین طور مشکل و مانع می تراشد بعد هم همه این موانع فراموش می شوند. موانع و مشکلاتی مثل آلما که همسرش ترکش کرده است. آلما ناتوان و بی پناه و سرگردان و بی چاره است. اما به قول خودش با بالا انداختن دو شات، همه چیز فراموش می شود. برادر آلما عاشق دختری است که همسر آلما، آلما را به خاطر همان دختر و زندگی با او ترک کرده است. این مشکل و مانع فقط گفته می شود و بعد به راحتی فراموش می شود. زن دوبرادر بودن، به راحتی و با چند دیالوگ مشکلش حل می شود. حال آن که همین تم می تواند روایت یک رمان را حمایت کند. باران نیز مشکلش برای انتخاب با مادر بودن یا با پدر رفتن، اصلا پرداخته نمی شود و فقط ما می دانیم که او مادرش را ترک کرده اما چرا ؟هیچ وقت نمی فهمیم.
هفتم : این همه مشکل را پیش کشیدن و به هر کدام اشاره ای کردن و گذشتن، فاجعه را نشان دادن و درگیرش نشدن، البته تکنیک روایت اپیزودیک است. نکته ای که عطا به خوبی به آن اشاره می کند. کاری که یعقوبی در "قرمز و دیگران" یا " رقص کاغذ پاره ها" در آن موفق بود. به خصوص در "رقص کاغذ پاره ها". اما و هزار اما که روایت اپیزودیک لوازمی هم می خواهد که "ماه در آب" فاقد آن بود. اپیزود ها اگر چه با هم ارتباط پیدا می کنند، اما هیچ وقت حکم گره های فرعی را در روایت ندارند. وقتی خانواده ای روایت می شود، انتظار آن است که گره های فرعی در پی گره اصلی و در اطراف آن روایت شوند. دقیقا چیزی که در "ماه در آب" نبود. "ماه در آب" ملغمه ای از این هر دو بود و البته در هر دو نیز نا موفق.
هشتم : حتی عطا هم با شخصیت نگار مشکل دارد. شخصیتی که اصلا معلوم نیست جایش در قصه چیست. اگر از روایت حذفش کنید هیچ اتفاقی نمی افتد . شاید مادر را هم اگر حذف کنیم هیچ اتفاقی نیفتد، اما حضور همراه با فراموشی و بیماری آلزایمر مادر تم اصلی روایت را نیرو می دهد . حتا فکر می کنم به جای بار کمیکی که فراموشی مادر دارد، یعقوبی می توانست استفاده ای تراژیک از آلزایمر مادر داشته باشد. استفاده ای که ترک و ترک شدن را تلخ تر می کرد. اما نگار کاملا اضافی است. حتا فکر می کنم مضر هم هست. چون قرار است مستخدمه و پرستار مادر باشد. پرستاری که فقط ابتدای نمایش هست. حضور او حتا ما را برای درک طبقه اجتماعی خانواده نمایش هم به اشتباه می اندازد. اگر نگار از روایت حذف می شد، هیچ اتفاقی نمی افتاد جز آن که خواهر زن آقای یعقوبی بازی نمی کرد.
نهم : در باره میزان سن هم چیز زیادی نمی شود گفت. چون اکثر دیالوگ ها در حالت نشسته گفته می شد . کل حرکت های بازیگران شاید از تعداد انگشتان دست ها هم تجاوز نکند. اتفاق بصری خاصی جز اشاره های به تخت خواب و خوابیدن رخ نمی دهد.
دهم : برای من نزدیکی چیز دیگری است. هم متن به شدت قوی تر بود، هم حالاتی که من داشتم وقتی نزدیکی را می خواندم. توی هواپیما. کنار دون ژوان نمادین. دقیقا وقتی که چند صندلی آن طرف تر، واقعه اتفاق می افتاد.

خواب تهرانی

2006-10-08T03:17:00.000+03:30

برای انجام کاری، حوالی ظهر رفته بودم سمت میدان ارک. کارم که تمام شد هوس کردم سری بزنم به کاخ گلستان. بیچاره کاخ گلستان. منگنه شده بین دو ساختمان بلند بتنی دادگستری. ما هم که اصلا حواسمان نیست. جاهایی مثل کاخ گلستان هم گم شده اند در این شهر شلوغ. دنبالش هم که بگردی، پیدایش نمی کنی. خیلی وقت پیش بود که رفتم به کاخ گلستان. با رفیق قدیم.( می دانید که فرق است بین رفیق قدیم و رفیق قدیمی). دوباره امروز هوسش به سرم زد. شاید هم از عوارض فیلم دیروز بود که قسمت های تهران جدید هزاردستان را مونتاژ کرده بودند به هم. رفتم . اما راهم ندادند. گفتند ساعت کار موزه از نه صبح است تا یک ظهر. دقیقا مطابق وقت اداری. دقیقا وقتی که مردم یا سر کارند یا سر کلاس. انتظار هم هست که میراث فرهنگی مان بی رونق نباشد. حالمان که گرفته شد رفتیم سمت بازار و قبر لطف علی خان زند ، درست وسط بازاری که هنوز هم دوستش دارم. بعد هم رفتم سمت مسجد شاه. سمت قفل فروش ها و چاقو تیز کن ها و تسبیح فروش ها. وارد مسجد که می شوی، در سایه صحن نشسته اند به صف. همه جور هم هستند. پیر و جوان و زن. کنار هم. با بساطی که معمولا مختصر است. به اندازه دستمالی یا تاشده ی روزنامه ای. تسبیحی یا بند ساعتی، نگینی، مهره ای، یاقوتی و همیشه انگشتری. بیست، سی متری صفشان طول دارد و مشتری هایی که یا مشغول نگاه کردنند و یا چانه زدن. آفتاب که برود و سایه که بیشتر شود بازارشان داغ تر می شود و یک صفشان می شود دو صف، کنار هم. همیشه فکر می کنم آدم های جالبی باشند. کار یکی انگشتر فروشی باشد آن هم کنار صحن مسجد شاه. چند نفر هم اوستا کارند و نشسته اند به تعمیر تسبیح های پاره شده. حالا خدا می داند دست صاحب تسبیح در ساعد کدام سیمین ساقی بوده که رشته پاره شده ذکرش را به صحن مسجد شاه آورده.
بعد چشمم رفت به ایوان پهن مسجد با پارچه نوشته ای بزرگ که خوابیدن ممنوع. و زیر ایوان که پر بود از مردمی که دو سه تایی ایستاده بودند به نماز و باقی دراز به دراز. خواب بعد از ظهر. چهل نفری می شدند. درست مرکز شهر. وسط بازار. بی خیال همه چیز. خواب.
فواره های حوض که باز باشند، هوای صحن مسجد، آدم را هوسی می کند. کفش ها را توی کیسه های سبز برزنتی چپاندم و کیفم را گذاشتم زیر سر. کنار جماعت خواب. سقف بلند ایوان را نگاه می کردم و کاشی ها و کبوتر هایی که قرار نداشتند. خوابیدم. به گمانم بیست دقیقه ای خواب بودم. قیافه های بی خیال کنارم دراز بودند. پیرمردی که کت و شلوار سبز پوشیده بود و دکمه های کت را هم بسته بود و با عینکی به چشم کنارم خوابیده بود. کناریش به باربر ها می خورد با جوراب سوراخ. بالای سرم حتما پدر و پسر بودند که ساک واحدی، بالش جفتشان بود. حسن ایوان همین است که مثل شبستان بسته نیست. باد می آید و بوی عرق پا دماغت را فلج نمی کند. حالا صف انگشتر فروش ها دو تا شده بود. بلند شدم. آب حوض وسط صحن، بعد خواب ظهر...خنکی آب و صورت پف کرده بعد خواب بین جماعت بازار.
یاد رضا تفنگ چی افتادم، وقتی روی ایوان گراند هتل با تهران جدید درد دل می کرد:
تهران! کی بزکت کرده به این شکل شنیع...

گفت و گو در کاتدرال

2006-09-30T00:03:00.000+03:30

فکر می کند، اولین بار کی نام "یوسا" را شنید؟ از کتاب خانه دون ژوان نمادین بود که "جنگ آخرالزمان" را امانت گرفتی ، زاولیتا. حجیم بود، اما جذاب. فکر می کند " مرشد" جنگ آخرالزمان، چه قدر شبیه علی محمد باب خودمان بود. هم عصر هم بوده اند با هم. بعد فرهادپور بود که از رمان دیگر یوسا نام برده بود. از پاتوق فرهنگی شهلا لاهیجی بیرون آمدند، سیگار به دست. جاویدان زرگری مصر بود که "مردی که حرف می زند" ، ترجمه شده به فارسی و فرشید فرهمند که بی خبر بود و تو فکر می کردی به رمانی که نمی دانستی کجا پیدا می شود، زاولیتا. فکر می کند، از همان زمان بود؟ از وقتی که ناگهان رمان پیدا شد. در ردیفی از قفسه های انتشارات هاشمی. چه قدر بیزار بودی از هاشمی ، زاولیتا. با آن آیینه محدب، با آن پله هایی که یکی بالای آن مراقب بود تا کسی کتابی ندزدد. چه شوقی بود به کتاب دزدی از هاشمی. کتاب را دیدی . " مردی که حرف می زند". فکر می کند، کتاب را که خواندی ، تو هم باور کردی که این کتاب عصاره امریکای جنوبی است. کتاب نایاب بود. جلد دیگری هم خریدی زاولیتا، برای هدیه. بعد کتاب خودت را، دون ژوان نمادین دزدید و صفحه اولش نوشت: تقدیم به دون ژوان نمادین، ارادت مند، زاولیتا. شاید از همان زمان بود. از" مردی که حرف می زند". بعد "مرگ در آند " بود که چنگی به دلت نزد و حالا " گفتگو در کاتدرال".
دون ژوان نمادین،چاپ قدیم کتاب را کپی کرده بود و تو مانده ای چه طور چنین رمانی اجازه چاپ گرفته آن هم در چنین دوره ای، زاولیتا. کایو برمودس ها تنبل شده اند شاید و یا شاید بی سواد!
دون ژوان نمادین می گوید:" چه خوب ترجمه شده"
و تو فکر می کنی به ساختار، به شخصیت ها، به آدم ها، به دیکتاتور ها، گفت و گوها، رمان فوق العاده ایست، زاولیتا.
دون ژوان نمادین می گوید" می گیردت. از همان سطر اول، زاولیتا"
فکر می کند، از همان جا بود. همان سطر اول:

"از درگاه لاکرونیکا، سانتیاگو بی هیچ عشق به خیابان تاکنا می نگرد: اتوموبیل ها، ساختمان های ناموزون و رنگ باخته، چهار چوب پر زرق و برق پوستر ها شناور در مه، نیم روز خاکستری. دقیقا در کدام لحظه پرو خود را به ...ئیدن داده بود؟"

گفت و گو در کاتدرال
ماریو بارگاس یوسا
عبدالله کوثری
نشر لوح فکر

از شاطر عباس

2006-09-25T20:44:00.000+03:30

روزه دارم من و افطارم از آن لعل لب است

آری افطار رطب در رمضان مستحب است

روز ماه رمضان زلف میفشان که فقیه

بشکند روزه خود را به خیالی که شب است

زیر لب، وقت نوشتن همه جا نقطه نهند

وین عجب نقطه خال تو که بالای لب است

نقطه خال تو بالای لبت افتادست

نقطه هر جا غلط افتاد مکیدن ادب است

شهریار

2006-09-19T04:59:00.000+03:30

شهریارا تو بمان بر سر این خیل یتیم
پدرا، یارا، اندوه گسارا تو بمان
(سایه)

اولین کتاب شعری که خودم رفتم به میدان انقلاب و خریدم، دو جلد کلیات دیوان شهریار بود. شهریار را دوست داشتم. دیوانش را هم که خواندم جذابیتش برایم بیشتر شد. شهریار اساسا موجود غریبی بود. و مثل همه موجودات غریب هم تنها.من هم فکر می کردم آن تصاویر درویش وار سر به زیر آشفته بی خیال همه چیز، با آن کلاه پشمی بوقی معروف، لازمه شاعر بودن و علامت مشخصه شهریاری است. تصویر آدم ژولیده در خود فرو رفته ردیف اول بزرگداشت فردوسی ، که بی خیال همه آدم های کله گنده ای که پشت تریبون می روند و می آیند، فقط سیگار دود می کند و گوش می کند. با ابرو های رو به بالا و چشم هایی که معلوم نیست به کجا خیره شده اند و البته دودی که جلوی چین و چروک پیشانی و ته ریش سفید صورت ، به هوا می رود.
امادیوانش را که بخوانی تازه می بینی که شهریار به همین غریبی است. شعر شهریار مثل قیافه اش غریب است. بعد می بینی سلوکش هم مثل شعرش غریب است. آدم غریب هم تنهاست. گیرم که با هزار شاعر و نویسنده و موسیقی دان دوست و رفیق گرمابه و گلستان باشد. واقعا غریب نیست که رفیق شاعری مثل شهریار یعنی میراث دار شعر سنتی فارسی، شاعری مثل نیما باشد؟ شهریار از آن شاعرانی است که زندگی و شعر و دیوان و سلوک و قیافه اش همه مثل همند. آشفته و غریب. شاید شهریار نمونه خوبی باشد برای بحث معروف زندگی شاعرانه. از درس پزشکی که نیمه کاره رها می شود تا سه تاری که می زند تا عشقی که به سنت شاعری شکست می خورد تا سر خوردگی شهریار آذری زبان در خیابان های تهران قدیم تا تریاک تا سرپرستی بچه های یتیم برادر تا ...

دیوان شهریار هم مثل قیافه اش نمایش گر این شور و شیدایی و به هم ریختگی و شلم شولبایی است. معروف است که حافظ اولین کسی بود که دیوانش را تصحیح کرد و اشعار ضعیفش را پاره کرد و ریخت دور. اما شهریار هر چه به زبانش آمده همه را چاپ می کند. بی خیال زیبایی شناسی و ادبیت. در دیوان شهریار همه چیز پیدا می شود. بعضی وقت ها تصاویر شهریار را که می بینی فکر می کنی با همان لباس خانه، آمده و رفته پشت تریبون تا شعر بخواند. دیوانش هم همین طور است. همه جور شعری توش پیدا می شود. هم غزلی زیبا ، هم قصیده ای فخیم و هم قطعه ای پر از الفاظ بی ربط و بی بهره از هر صنعت ادبی . عین یک خانه به هم ریخته.
ترتیب اشعارش هم نامنظم و به هم ریخته است. یک فصلی هم به نام خود ساخته با عنوان مکتب شهریار که واقعا جالب است. می خواهم چند نمونه از اشعارش را بیاورم.

خطاب به خانم منتخب همسر صبا:
ای "منتخب" به داغ "صبا جون" چه می کنی؟
لیلای من به حسرت مجنون چه می کنی؟
ای خانقاه شور و همایون و چارگاه
بی شور و چارگاه و همایون چه میکنی؟

غزل به نام دروغ ای دنیا
آب داری عوض ماست به دوغ ای دنیا
راست یک مو به تنت نیست دروغ ای دنیا
بر سر خان تو آروغ گلو می گیرد
" آ" که گفتی ندهد فرصت "روغ" ای دنیا
بیوه نوحی و در دیده دنیا بینان
تازه بکری و دم بخت و بلوغ ای دنیا

غزل به نام ساز صبا:
بزن که سوز دل من به ساز می گویی
زساز دل چه شنیدی که باز می گویی
کنون که راز دل ما ز پرده بیرون شد
بزن که در دل این پرده راز می گویی
بسر رسید شب و داستان به سر نرسید
مگر فسانه زلف دراز می گویی

قصیده به نام گفتاری به زبان عامیانه:
با دیگران خوری می و با ما تلوتلو
قربان هر چه بچه خوب سرش بشو
اسباب گند و کوفت به قدر کفاف تو
در شهر کهنه هست چه حاجت به شهر نو
مشدی که روی بچه همسایه باز کرد
شاهی بود که مال رعیت کند چپو

غزل به نام داغ لاله:
بیداد رفت لاله برباد رفته را
یارب خزان چه بود بهار شکفته را
هر لاله ای که از دل این خاکدان دمید
نو کرد داغ ماتم یاران رفته را

از مکتب شهریار به نام پیام به انشتن:
انشتن یک سلام ناشناس البته می بخشی
دوان در سایه روشن های یک مهتاب خلیایی
....
انشتن آفرین بر تو
خلا در سرعت نوری که داری درنوردیدی
زمان در جاودان پی شد مکان در لامکان طی شد
حیات جاودان کز درک بیرون نیست پیدا شد
بهشت روح علوی هم که دین می گفت جز این نیست
تو با هم آشتی دادی جهان دین و دانش را
انشتن ناز شست تو
نشان دادی که جرم و جسم چیزس جز انرژی نیست
اتم تا می شکافد جزء جمع عالم بالاست
به چشم موشکاف اهل عرفان و تصوف نیز
جهان ما حباب روی چین آب را ماند
...
انشتن نامی از ایران ویران هم شنیدستی؟
حکیما محترم می دار مهد ابن سینا را
به این وحشی تمدن گوشزد کن حرمت مارا

از مکتب شهریار به نام سرود راه آهن:
منم فرخ قطار راه آهن
خروش من صلای عشق میهن
عقابی آهنین بالم که باشد
فراز کوهسارانم نشیمن
به هم دوزم زمین و آسمان را

چو پا کوبم به آهنگ تلیق تاق
غریو شوکت اندازم در آفاق
به دودی تیره تر از روز دشمن
دهم تاوان دود آه عشاق
که عمری انتظار من کشیدند

از مکتب شهریار به نام مدیر کل ثبت ایران:
امروز مدیر ثبت ایران
تشریف حضور داده مارا
ما کارکنان ثبت مشهد
سودیم سر شرف سها را
با اوست دعای خیر مردم
چندان که اثر بود دعارا
ما را سزد ار که خاک پایش
در دیده کشیم طوطیا را
بنیاد بنای ثبت بنهاد
آبادی شهر و روستا را
آقای رئیس ثبت، " سالک "
خوش داده به سالکان صلا را...

پرسپولیس زلزله

2006-09-12T05:05:00.000+03:30

چند روزی است که حال ما خوش نیست. نه اوضاع عضلات جسمانی و نه احوالات روحانی. همه چیز قمر در عقرب است. این همه وقت می گذرد و این همه پنسیلین وارد احشاء ما شده اند و انگار نه انگار. انواع و اصناف آـب ها از چشم و دماغ و دهن ما روان است و تن تب دار است و مخ تعطیل. خوراک ما شده قرص و شراب ما شربت. تا یک کم حالات مزاجی ما می خواهد خوب بشود، یک حمله ای به تشکیلات روحانی ما می شود. خلاصه از هر طرف که می رویم جز وحشت چیزی عایدمان نمی شود.
حالا همه این ها یک طرف، احوال این کامپیوتر ما یک طرف دیگر. بیمار تر از شخص ما. پر ویروس تر از تن ما.
با همه این احوالات فردا می رویم استادیوم آزادی. با تی شرت قرمز. پرچم سرخ هم. این هارا گفتم تا بگویم تشویق پرسپولیس روز فینال مثل نماز است. در هیچ حالی از گرده آدم برداشته نمی شود. گیرم در حال آدمی مثل من.
پرسپولیس قهرمان می شه. خدا می دونه که حقشه. به لطف سلطان و بچه ها ، پرسپولیس قهرمان می شه.
لالای لای لالای لالای. لالای لالای لای لالای لالای. لالالی لای لالای لای. لالای لای لالای لای.

پرسپولیس زلزله

2006-09-07T02:42:00.000+03:30

در "شانزدهم شهریور" دو "شین" می بینی که اگر این دو "شین" کنار هم بنشینند آتش "شش تایی ها" گل می گیرد تا دودش چشم تاریخ تاج و استقلال را کور کند. شش تیر. شش پتک. شش گل. هیچ عددی مانند شش، تار و پود پوسیده تاج را در هم پاره نمی کند. شش زخم که با شش صد بخیه هم، التیامی برایش متصور نیست. شانزدهم شهریور سال روز حماسه شش تایی ها تا روزی که فوتبال هست و خاطره هست، عزای جماعت تاجی ست.
یک ...دو...سه...چهار...پنج...شش. شش تایی ها

ملا حظاتی در باب جندگی

2006-08-30T18:27:00.000+03:30

حالا که همه دوستان و رفقا در باره جنده ها حرف می زنند ما هم چند جمله ای عرض می کنیم:

یکم: بگذارید بحث را از تفاوت زن و مرد یا نر و ماده آغاز کنیم. اولین و اساسی ترین و مهم ترین تفاوت مردان و زنان، نحوه مشارکت آن هاست در عمل جنسی. قضیه خیلی ساده است. وقتی به زایشگاه بروی، هیچ نوزادی را بر اساس عواطف و خصائلش، دختر و یا پسر نمی نامند. آلت جنسیش را نگاه می کنند. بعد می گویند نورسیده پسر است یا دختر. پس این تفاوت آلت نرینه و مادینه، می شود اولین تفاوت. یعنی اولین تفاوتی که به محض نزول اجلال در عالم، دیده می شود.
دوم: این تفاوت مهم ترین تفاوت هم هست. اساسی ترین هم هست. و به خیال من منشاء تمام تفاوت هاست. مگر این که کسی منکر تفاوت بشود که ما را با او حرفی نیست. اگر چنین آدمی در پی جواب است، جوابش چیزی از جنس همان جوابی است که بوعلی برای منکران اختیار تجویز می کند.
سوم: ما اسیر بیولوژی هستیم. چه خوشمان بیاید و چه بدمان بیاید. چند وقت پیش فتاح محمدی (که هم با هوش است و هم با سواد) جزوه ای ترجمه کرده بود با عنوان" آیا بیولوژی سرنوشت زنان است؟". در آن جزوه کوشیده بود که از یوغ بیولوژی فرار کند. کاری که که به خیال من نشدنی است. بله بیولوژی سرنوشت زنان است. چندان که سرنوشت مردان هم.
چهارم: خوب به خیال من جنگیدن با بیولوژی هم کوبیدن آب است در هاون. چون بیولوژی به خودی خود نه مردسالار است و نه زن سالار. بله ما می توانیم بیولوژی را مرد سالار یا زن سالار تاویل کنیم. اما بیولوژی را نمی توانیم پادر هوا کنیم. پس تمام بحث سر تاویل و تبیین بیولوژی است. نه فرار بی نتیجه از آن.
پنجم: حالا می خواهم از خلال تبیینی مشهور از بیولوژی، سراغی از بحث جنده ها بگیرم. آلت مادینه پنهان است. بر عکس آلت نرینه. زنان در عریان ترین شکل ممکن هم، آلت جنسیشان را پوشانده اند. در مقابل مرد که آلت جنسیش کاملا هویدا و پیداست. تمام سرمایه جنسی مرد، آشکار است. اما در مورد زن چنین نیست. اصلا آلت جنسیش دیده نمی شود. تنها شکل درک آلت جنسی زن، در حین عمل جنسی است.
ششم: ما از آلت نرینه تصویر داریم اما از آلت مادینه تنها تصور. این پنهان بودن آلت مادینه، گونه ای کشش، میل و تمنا برای کشف را در مردان برانگیخته می کند. اساسا حجاب، جلب توجه می کند و پوشیدگی آلت مادینه هم زن را با مفهوم حجاب همبسته می کند. زن در عریان ترین حالت خود هم با حجاب است. رمز کشش و فریبایی زنان در پوشیدگی آن هاست.
هفتم: انگار مرد مصمم است که این راز را کشف کند. انتهای غار افلاطون را ببیند و بزرگ ترین معمای عالم را حل کند. معمایی که همیشه حل ناشده باقی می ماند. همین است که هر کاری که کنیم، باز با چیزی به نام مشکل جنسی مواجهیم. مشکل جنسی مخصوص جوامع بسته ای چون جامعه دینی ما نیست. در جوامع به اصطلاح باز هم که عرف و اخلاق و قانون و دین هم کوتاه آمده اند، باز مشکل جنسی لاینحل مانده. شاهد من این همه فیلم و رمان و مقاله و خبر و ...این معما حل ناشدنی است.
هشتم: هر چیز پوشیده و پنهان و راز آلودی، نسبتی با قداست دارد. بگذریم از این که زهدان زنانه پرورشگاه نوزاد انسانی است. به خیال من، حجم عمده ای از قداست زنان و مادران ( در همه آن چه به یادگار از حیات بشری مانده) مرهون پوشیدگی و رازآلود بودن آن هاست.
نهم: رمز جذابیت زنان در پوشیدگی و پنهانی است. این پوشیدگی گونه ای خصلت دست نیافتنی به زن می دهند. آن چه دست نیافتنی است جذاب است. همین است که در تبلیغات اکثرا از زنان استفاده می شود. تصویر زن، بیشترین تصویر استفاده شده در تاریخ تبلیغات است. عنصر غالب هم زنان نیمه عریانند . نیمه عریانی حضور همراه حجاب و کشف حجاب است. نیروی برآمده از این تقابل کشش و جذابیت را بیشتر می کند.
دهم: جنده ها، آن ها که در ازای مشارکت در عمل جنسی پول می گیرند، تمام جذابیت و کشش و راز و قداست برآمده از آن را یک جا به ثمن بخس می فروشند. همین است که همیشه منفورند و اگر شانس بیاورند جلب ترحم می کنند. حالا کاری نداریم چه عواملی یک زن را جنده می کند. جنده تمام قداست و رازآلودی آلت مادینه را نابود می کند. فقط در ازای پول.
یازدهم: در کنار پنهان بودن، غیر قابل دسترس بودن، قرار بر یکه بودن کشف و درک آلت مادینه هم هست. از این بابت آلت مادینه شبیه اثر هنری است در نگاه بنیامین. اما چون درک آلت مادینه تنها در عمل جنسی ممکن می شود، هر گونه تکثیر مکانیکی از تصاویر جنسی، تاثیر زیادی بر شکستن رمزش ندارد و آلت مادینه هم چنان رازآلودی و غیر قابل دسترس بودنش را حفظ می کند. شهرنو، حکم جغرافیای تکثیر مکانیکی را دارد تا رازآلودی و قداست آلت مادینه را نابود کند. پس خاک شیطان است.
یازدهم: به خیال من رمز نفرت از جنده ها در این جاست.
دوازدهم: آلت نرینه که همیشه پیدا و عیان است، بی ارزش است. این بی ارزشی در ادبیات گفتاری وهن آلود خودمان هم دیده می شود.
سیزدهم: شیخنا شوفر فرموده اند:
" هرزه مرد" نداریم؟ کسی که به قول خودمانی" چهارتا دوست دختر را به هم هندل می کنه" اگر هرزه نیست پس چیست؟
حضرت شیخ! او دون ژوان است.
جنده ها پست و هرزه اند که رازآلودی را پامال می کنند.
اما دون ژوان قهرمان است. قهرمان سرزمین های ما هم نیست. قهرمانی که در پی کشف راز می رود. در پی گشودن قفل تمامی قلعه هاست. مثل قهرمان های باستانی در هر مرحله ای معمایی را حل می کند.(گرچه به خیال من راه به هیچ جا هم نمی برد) تاجر مئابانه با پول هم به میدان نمی آید. بل که سلاحش فریب است. دون ژوان با آلت نرینه و جذابیت های مردانه در پی شکار زنان نیست، بلکه با هوشش دام پهن می کند. با فریب به جناگ فریبایی می رود.

بیت
بلکه جهان پهلوان اوست که از دست خصم
اسلحه برگیرد و به سرش در کوبدا(شهریار)

واعظان کین جلوه در محراب و منبر می کنند

2006-08-25T00:53:00.000+03:30

از خدا جوییم توفیق ادب
بی ادب محروم ماند از لطف رب
بی ادب تنها نه خود را داشت بد
بل که آتش در همه آفاق زد
آقای دکتر عبدالکریم سروش مثنوی را بسیار دوست دارد و در هر موضوعی که بخواهد حرف بزند و بنویسد، حتما چند بیتی از مثنوی را چاشنی می کند. این دوبیت بالا هم ابتدای مقاله ایست که سال شست و هفت در جواب صادق لاریجانی نوشته بود. آن روز ها دکتر سروش گرم آتش قبض و بسط و بود و بعد که صادق لاریجانی او را جوابی نوشته بود، آقای دکتر از بی حرمتی ها و بی ادبی های او بسیار آشفته بود. آقای دکتر در ادامه می نویسد:
"این قلم خودرا ناتوان نمی بیند که در پاسخ نوشتاری طعن آمیز و تمسخر آکند و نیش آلود، مقابله به مثل کند و اصناف تعبیرات خصمانه و موهن را در این پاسخ به کار گیرد. اما در این کار فظیلتی نمی بیند و هنر را در این بی هنری ها نمی جوید و روحانیان و فقه پیشگانی چون حجه الاسلام لاریجانی را مشفقانه تذکار می دهد که دفتر معرفت را به آتش مخاصمت نسوزانند و در محضر دانش، شرط ادب را فرو نگذارند و جرعه صحبت را به حرمت نوشند و رقم مغلطه بر دفتر دانش نکشند و ..."
منبر اخلاقی آقای سروش همینجا به دعا تمام نمی شود و شکایت او از بی ادبی مدعیان در این مقاله و دیگر متن هایش با عباراتی زیبا و مسجع ادامه دارد. انگار که در این مملکت فقط دکتر سروش است که اهانت می بیند و البته مظلومانه فقط طعن می شنود وبه شیوه حافظ بد نمی گوید و میل به ناحق نمی کند. نه جامه خود سیه می کند و نه دلق خود ارزق. ما هم در همه این سال ها دلمان برای آقای سروش می سوخت که این همه به او اهانت می شود و اجازه حرف زدن هم ندارد .
خواندن جمله ای از مقاله اخیر آقای سروش کاملا مشخص کرد که قلمش در مقابله مثل ناتوان نیست. اما نه در طعن فقیهی چون صادق لاریجانی که با او سر جنگ داشت، بل که در جواب کسی مثل سید حسین نصر. معلوم نیست که دکتر نصر چه بی حرمتی نسبت به ساحت آقای سروش کرده بود که این چنین آقای سروش از کوره در رفته است:
"و سرحلقه آنان كه روزگاری از دفتر فرح پهلوی با تلسكوپ اشراق به دنبال امر قدسی در آسمان حكمت خالده می گشت، اینك پرمدعاتر از همیشه به مدد مداحان و شاگردان دیرین خود به میدان آوازه جویی پا نهاده است..."
هر چه گشتم، چیزی از دکتر نصر پیدا نکردم که ذره ای بی ادبانه باشد. بله دکتر نصر کسانی مثل سروش را نقد می کند، اما عجیب از منادی بزرگ مدارا و قربانی مظلوم هتاکی است که این چنین در محضر دانش شرط ادب را نگه می دارد.
عجیب است که آقای دکتر نصر تازه هوس آوازه جویی کرده. دکتر نصری که سال 1340 یعنی همان سالی که آقای سروش پشت میز دبیرستان می نشست، در مرکز تحقیقات ادیان جهانی دانشگاه هاروارد سه سخنرانی ایراد می کند که بعدها با عنوان " سه حکیم مسلمان" منتشر می شود و ترجمه ژاپنی این کتاب باتیراژ یک میلیون نسخه در ژاپن به فروش می رود، حالا بعد از چهل و پنج سال تازه " پا به میدان آوازه جویی نهاده" آن هم " به مدد شاگردان دیرین خود" و تازه " پر مدعا تر از همیشه"!
این لحن و ادبیات کینه توزانه را اگر خوب ببینیم باز هم در آثار دکتر سروش پیدا می کنیم. اما گمان می کنم که به خاطر جایگاه منتقدانه آقای سروش، از کنارش گذشته ایم. مثلا در همان دعوای قبض و بسط اشارات مودبانه اش را به رضا داوری ببینید:
"... کس دیگری هم در حمله به آن کتاب( قبض و بسط) شرکت جست که کارنامه سیاه عمر بلندش حاجت وی را به ابراز دیانت و عجز وی را در اظهار شجاعت بیشتر کرده است...صاحب این قلم را با آن قلم ناشناس دیری است که انقطاع و وداع افتاده است و این داوری ها را به داور افکنده است ..."
آقای دکتر سروش ادیبانه می نویسد. در این شکی نیست. مهم نیست که چه می نویسد، هر چه می نویسد پر است از صنعت های مختلف و متنوع ادبی. چه مقاله ای علمی بنویسد و چه شکوائیه ای ژورنالیستی. فحش هم که می دهد ادیبانه فحش می دهد. می دانم که دکتر سروش بزرگ است. می دانم که باسواد است. می دانم که بسیاری از جریانات نو گرایانه در این مملکت به پشتوانه فکری او شگل گرفته. می دانم که بر ادبیات و فلسفه قدیم و جدید مسلط است. می دانم که حرمتش به پاس تلاش فکری اش واجب است. همه این ها را می دانم. اما درس مدارا و معرفت را هم از سروش آموخته ام. پاسداشت حرمت اندیشه را هم. همین است که این جمله کینه توزانه برایم سنگین است. فکر می کنم وقتی پای فحش دادن و عقده گشایی برسد، زیاد فرقی نمی کند که عبدالکریم سروش باشی یا حسن رحیم پور ازغدی. فقط گاهی ایبانه فحش می دهی و گاهی منبری.
آقای دکتر سروش خوب می داند که کند و کاو در گذشته افراد زیاد مشکل نیست. برای همین " از دفتر فرح پهلوی با تلسكوپ اشراق به دنبال امر قدسی در آسمان حكمت خالده گشتن" آسان تر است تا جستجوی گوهر آزادی خواهی در شورای عالی انقلاب فرهنگی.

پی نوشت: حالا که صحبت از دکتر نصر شد، بد نیست از کتابی بگویم که هنوز تمامش را هم نخوانده ام. " در جستجوی امر قدسی" را می گویم که گفتگوی رامین جهانبگلوست باسید حسین نصر. خانه دوستی مهمان بودم و همان جا کتاب را دیدم و مشغولش شدم. گفتگوی شیرینی است. در همان ابتدای گفتگو می فهمی که جهانبگلو و نصر پسر خاله هستند و نواده شیخ فضل الله نوری. شرح دوران نو جوانی و جوانی و وضعیت خانوادگی نصر و سفرش به امریکا و... هم جالب است و هم خواندنی.

مشروطه با تاخیر

2006-08-18T01:19:00.000+03:30

دو سه شب پیش بود و تلویزیون برنامه ای داشت آخر شب در باره ادبیات مشروطه. مهمان برنامه قطعه شعری خواند از سید اشرف الدین گیلانی با مضمون نابودی و به باد رفتن ایران و گفت که شعر از زبان شاه است. ماهم که ساده، گفتیم لابد همین طور است. تا این که دیشب شعر را اتفاقی دیدم و فهمیدم که شعر درست همان روزی که اولین دسته مجاهدین به فرماندهی سپهدار وارد تهران می شوند و هنوز تهران کاملا به دست نیروهای انقلاب نیفتاده، در شماره 45 نسیم شمال منتشر می شود. شعر را این جا می آورم و شما خودتان ببینید که از زبان که و در حمله و هجو کیست.

حاجی، بازار رواج است رواج
کو خریدار؟ حراج است حراج

می فروشم همه ایران را
عرض و ناموس مسلمانان را
رشت و قزوین و قم و کاشان را
بخرید این وطن ارزان را
یزد و خوانسار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

دشمن فرقه احرار منم

قاتل زمره ابرار منم
شیخ فضل الله سمسار منم
دین فروشنده به بازار منم
مال مردار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

با همه خلق عداوت دارم
دشمنی با همه ملت دارم
از خود شاه وکالت دارم
به حراج از همه دعوت دارم
وقت افطار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

شهر نو اردوی ملی زده رج
متفرق شده قزاق کرج
گر که دیوانه شوم نیست حرج
جز حراجم نبود راه فرج
رخت زرتار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

طبل و شیپور و علم را کی می خواد؟
شیر و خورشید رقم را کی می خواد؟
تخت جمشید عجم را کی می خواد؟
تاج کی مسند جم را کی می خواد؟
اسب و افسار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

می دهم تخت کیان را به گرو
می زنم مسند جم را به الو
می کشم قاب خورش را به جلو
می خورم قرمه پلو قیمه چلو
رشته خشکار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

آن شنیدم که حجج در عتبات
زده چادر به لب شط فرات
شده عازم به عجم با صلوات
جز حراجم نبود راه نجات
دین به ناچار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

گر زاسلام بشد قطع اثر
ور به پا گشت به گیلان محشر
ور به تبریز ارس کرد مقر
هرچه شد، شد به جهنم به سقر
فوج افشار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

جدمرحوم شه از مهر و وداد
هفده شهر به قفقازیه داد
آن چه از مال پدر مانده زیاد
می فروشد همه را باداباد
همه یکبار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

می کشد صیحه سروش از طرفی
بختیاری به خروش از طرفی
ملت رشت به جوش از طرفی
شیخ را عزم فروش از طرفی
فرش دربار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

در همه مکر و فن استادم من
مفتی بصره و بغدادم من
قاضی سلطنت آبادم من
آی عجب در تله افتادم من
گرگ و کفتار حراج است حراج
کو خریدار؟ حراج است حراج

خدمت همه مخدرات محترمات محجبات پس پرده و علمای اعلام و آیات اعظام و حجج اسلام و مومنین ذوی العز و الاحترام، عرض شود که این بنده حقیر فقیر کمترین هم، نام آن میهمان را نمی داند. چرا که جعبه جادو را که باز کردیم، آخر شعبده حضرت سامری بود و بعد گوساله خاموش ماند و مجری عارف پیشه هم فقط با ذکر "استاد" از او تشکر و خداحافظی کرد.

درباره سید اشرف الدین گیلانی به قلم سعید نفیسی

یغمای جندقی

2006-08-05T20:25:00.000+03:30

یکم: امروز صبح شیخنا شوفر، درست وسط خط المرکز تقاطع میرداماد و شریعتی رویت شد. منتها از قضای روزگار من بی مایه سواره بودم و حضرت شوفر ایستاده، دست ها در جیب و نگاهش به انتهای چراغ دوخته. مع الاسف، کار واجبی در پیش بود و وقت تنگ . لاجرم به متلکی و شنیدن فریادی هم آوای " جانم" از حلقوم شیخ، دلمان خوش کردیم وامتداد قدوم شیخ را در آینه دنبال کردیم که از عرض خیابان گذشت. دلمان تنگ بود و لحضاتی دیدار شیخ، گیرم که در زاجرات بوق و ترافیک، جگر تشنگان را چکه ای بود از دریایی که اگر نتوان کشید، هم به قدر تشنگی باید چشید.
دیدار یار غایب دانی چه سود دارد
ابری که در بیابان بر تشنه ای ببارد
ایزد تعالی را شکر گفتیم که اگر راحت مجالست و مصاحبت، میسور نشد، لا اقل لذت رویت فراهم گردید.
دوم: یغمای جندقی از هم عصران محمد شاه و ناصرالدین شاه قاجار و معاصر با شاعری چون قاآنی است. اما در شعر و شاعری یک

سره در حال و هوایی دیگر است. او هم مثل قاآنی هزلیات و هجویات زیاد دارد. اما مثل قاآنی فقط در هزل الفیه و شلفیه وار باقس نمی ماند و هجوش سبقه ای انتقادی و اجتماعی پیدا می کند. یغما نثر زیبایی هم دارد. چیزی که برایم کمی عجیب بود، اهتمام یغماست به سره نویسی فارسی و عدم استفاده از کلمات عربی. نمونه ای از نثر او نامه ای است که یغما برای پسرش اسماعیل می نویسد. بخشی از متن این نامه را که شکایت زیبای یغماست از حال و روز آدمیان، از کتاب از صبا تا نیمای یحیی آرین پور می آورم.

...

این پسران یادگار آن پدرانند که یکصد و بیست و چهار هزار پیغمبر را کشته اند و جای نشین آنان را، که دریای آمرزگاریند و کشتی رستگاری، به خاک و خون آغشته.
تخم خربزه لطیفی را اگر همه ساله دکش نیاری و در زمینی تازه و نوگیر نکاری، از هستی خود نرم نرمک بازماند و در پستی گوهر کرمک گیرد.
این هیچ مایه پنج پروز را که، که گاده هفت پدر است و زاده چار مادر، هزاران هزار سال افزون شد تا همی تخم دگرگون نیست و آب جز از پشت خواجه و پیش خاتون نه.
چشم سود و امید بهبود از این تخمه داشتن لاله در شوره بوم کاشتن است و اگر مغز کار و نهاد گوهر این گاوان بی شاخ و دم و خران با گوش وسم، که نامش از در وارونبازی " مردم " نهاده، بازشکافی، جز دشت دشت دیو آدم فریب و گله گله سگ مردم خواره نیابی.
آدمی در عالم خاکی نمی آید به دست
عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی
...

نامه به یک کافه چی

2006-07-23T04:56:00.000+03:30

رضای عزیز
سلام
نه این که چیزی شده باشد یا از دستت دل خور شده باشم. سرم هم شلوغ نیست. اگر این نامه را کس دیگری برایت می آورد، به هیچ کدام از این دلایل نیست. حالا که این نامه به دستت می رسد، لابد هنوز کافه شلوغ است و تو فرصت خواندنش را نداری. حتما می گذاری تا وقت خلوتی یا شاید هم شب که به خانه می روی، تازه یاد نامه بیفتی و شروع کنی به خواندن این خطوط. به هرحال فرقی هم نمی کند.
رضا جان!
این چند روز که مثل هر شب نیامدم و مزاحمت نبودم، لابد فکر کرده ای که با تو قهر کرده ام. مثل همان دختر هایی که عادت کرده ای به چای و قهوه خوردن و سیگار دود کردن و هر شب آمدن و بعد هم یک دفعه قهر کردن و دیگر نیامدنشان. اما نه رفیق. ما از آن قماش نیستیم. تو که می دانی. نه اهل قهریم، نه این که از کافه تو خسته شدیم. هر شب به یاد تو هستم و کافه ات. تو، مهدی شاگردت، آرزو و باقی رفقا. اما دیگر پایم به کافه باز نمی شود. می دانی؟ می ترسم.
از آن شبی ترسم شروع شد که این شهین پایش باز شد به کافه. نمی خواهم از شهین بدگویی کنم. می دانی که اهل این حرف ها نیستم. عاشقش هم نشده ام که حالا نخواهم نگاهم با نگاهش گره بخورد. اصلا قضیه به شهین ربطی ندارد. یعنی دارد. اما نه به خود شهین. اصل قضیه سیامک است. شاگرد تازه ات. دفعه اول که دیدمش تو نبودی. اصلا انگار تهران نبودی. من نشسته بودم با فرزین. پشت همان میز کنار شیشه های قدی. همان میزی که همیشه می نشینیم. من و فرزین حرف می زدیم. درست یادم نیست چه می گفتیم. اما گرم حرف بودیم و حواسمان هیچ به کافه نبود. سیامک برایمان قهوه و چای آورد. فنجان قهوه را که روی میز گذاشت باز هم حواسمان نبود. چای را که گذاشت یک باره فرزین را دیدم که زل زده به دست های سیامک. چشم از دست سیامک بر نمی داشت. فرزین دست سیامک را دنبال کرد تا رفت توی سینی و قندان را برداشت و گذاشت روی میز. بعد سیگاری روشن کرد و زل زد به فنجان چای و هیچ حرفی نزد. پرسیدم فرزین چیزی شده؟ با سر اشاره کرد که چیزی نیست و دوباره زل زد به فنجان چای. فرزین را که دیده ای. همین طوری که نگاه می کند، انگار چشم هایش همین حالاست که از حدقه پرت شوند بیرون. حالا همین چشم ها زل زده بودند به فنجان چای. هیچ چیزی نگفت. من قهوه ام را خوردم و سیگارم را کشیدم و فرزین همین طور زل زده بود. چای سردش را سر کشید و بی هوا بلند شد و گفت خداحافظ و رفت. دم پیشخوان از سیامک پرسید سیدی؟ که سیامک گفت بله. بعد سرش را پایین انداخت و رفت. نه با من دست داد نه از آرزو خداحافظی کرد و نه دست در هوامانده مهدی را تحویل گرفت. خوب من با خودم گفتم فرزین است دیگر. گاهی هم این طوری می شود. آدم است دیگر،به قول خودت پریود می شود.
عصر فردا که آمدم فرزین نشسته بود پشت میز. گفتم شاید هنوز پریود باشد. اما من را که دید دست تکان داد و سلام کرد و مثل همیشه بلند شد. رفتم و نشستم پیشش. چند جمله ای حرف زدیم از حال و احوال و اوضاع روزگار. حالش خوب بود. می خندید. مثل همیشه که وقتی می خندد دورشته دندان سفیدش بیرون می زنند از دهنش. می خواستم بپرسم که خودش گفت. همان طوری که هیجانی می شود و دست هایش را تکان می دهد و عضلات صورتش در هم می شوند. می گفت جن در بدن سیامک حلول کرده. اول خندیدم. او هم خندید و دو رشته دندان سفید از صورتش بیرون زدند. بعد سیامک را صدا زدیم. او هم خندید. گفت من سیدم. جن که به بدن سید ها نمی آید. گفتم از کجا فهمیدی. دست سیامک را نشانم داد. پشت دستش را نشانم داد که رگ های پشت دستش سه جا به هم پیچ خورده اند. سیامک خندید و رفت. بعد فرزین برایم تعریف کرد. از اجنه رجبیه گفت. گفت جن های رجبیه در ماه رجب که انگار خیلی مقرب است در بدن سادات حلول می کنند. چیزی به عربی خواند که اجنه رجبیه و سادات علویه توی جمله اش بود و باقیش را نفهمیدم. سیامک می رفت به مشتری ها می رسید و برمی گشت سر میز ما و می خندید و دوباره می رفت. فرزین می گفت هر چیزی ظاهری دارد و باطنی. می گفت مثل گل سرخ است که ظاهرش سرخ است و باطنش بوی خوشی است که می دهد. مثل آدم که ظاهرش جسم است و باطنش روحش. کل این دنیا هم باطنی دارد. من خوب نمی فهمیدم. اما فرزین جدی می گفت. فرزین را که می شناسی. خل بازیها و دیوانه گری هاش قبول، اما خودت هم می دانی که چرند نمی گوید. می گفت در باطن بین النهرین شهری هست به اسم" جاسمار". می گفت که این شهر چهارده قریه دارد به تعداد چهارده معصوم. و در هر قریه اش جنی از اجنه رجبیه کدخایی می کند. فرزین چیز دیگری می گفت. کلمه دیگری که ملک نبود، اما شبیه ملک بود. معنیش همین کدخدا بود که گفتم. بعد می گفت برای هر کدام از این کدخدا ها، پنج جن دیگر خدمت می کنند. کار این پنج جن این است که نماز بخوانند و عبادت کنند. سیامک آمد و دوباره خندید که مگر اجنه هم نماز می خوانند؟ و بعد فرزین برایش توضیح داد که جن ها هم مثل آدم ها خوب وبد دارند. حتی شیعه و سنی دارند. می گفت اجنه رجبیه از شیعیان اجنه اند و اهل آزار و اذیت آدمیزاد نیستند. می گفت در بدن هر سیدی که حلول کنند، جسمش پر از برکت می شود. سیامک خندید که پولدار می شوم و دوباره رفت. فرزین می گفت نمی فهمد. می گفت این جن رجبیه مهمان سیامک است. باید جسمش مثل میزبان، موجبات راحتی و آسایش جن رجبیه را فراهم کند. اما سیامک از پشت پیشخوان نگاهمان می کرد و می خندید. فرزین می گفت این اجنه بعد از نماز با جوهری که از پای کوه "غراب" می آید، بر برگ های درخت " صابنار" یا " سابنار" ذکر می نویسند. من املای این اسم ها را نمی دانم. از فرزین نپرسیدم. حالا فرقی هم نمی کند. می گفت این صابنار از درخت های همان شهر جاسمار است که در کوچه های شهر سبز شده اند. می گفت از دل کوه "غراب" چشمه ای است که به جای آب جوهری سرخ از آن می جوشد. این اجنه رجبیه با این جوهر ذکری می نویسند که لعنت به شیطان است. ذکرش سه کلمه بود. چیزی شبیه" رجمت رجمه مرجمه" که فرزین می گفت از نام رجیم شیطان است.
سیامک دوباره آمد و چایی یا قهوه ای چیزی آورد. فرزین دست سیامک را نشانم داد و گفت که این سه گره را که می بینی همان سه کلمه ذکرند. سیامک دوباره خندید و گفت حالا چه کار کنیم که این آقا جنه گورش را گم کند؟ فرزین را که می شناسی. اخم کرد. شاکی شد. اصلا نگاهش هم نکرد. سیامک هم دمغ شد و رفت. فرزین می گفت اجنه رجبیه مایه رحمتند. چرا بروند؟ بعد گفت که خودشان می روند. می گفت این ها فقط سه ماه در بدن سادات حلول می کنند و بعد از رمضان دوباره به "جاسمار" بر می گردند. می گفت این ها اصلا جن نیستند. ملایکه رحمتند. می گفت این کافه را پر از رحمت می کنند. پر از برکت.
اما و هزار اما.
اما و هزار اما که مشکل کار هم همین جاست رضا جان!
من که از برکت بدم نمی آید. اما فرزین می گفت اگر جسم سادات علوی، میزبان خوبی برای اجنه رجبیه نباشد، نابودش می کنند. فقط خودش را هم که نه. تمام اطرافیانش را نابود می کنند. می گفت تمامشان حمله می کنند به این کافه و این پاساژ. نابودمان می کنند. می گفت کوه "غراب" کوهی است در غیب کوه های همین عالم خودمان. و بعد در غیب این کوه غاری است که هر که واردش می شود در آن گم می شود. می گفت اگر کسی با این اجنه رجبیه بد رفتاری کند تبعیدش می کنند به غار غیب غراب تا گم شود.
من نمی دانم. این را که می خواهم بگویم فرزین نگفت. خودم فکر کردم که شاید آن چشمه ای که از دلش جوهر سرخ می جوشد، از خون همین آدم هایی باشد که به غار غراب تبعیدشان کرده اند. گفتم که شاید این اشتباه باشد.
از فرزین پرسیدم چه طور شاکی می شوند؟ گفت با آلوده شدن تن به زنا. فرزین می گفت مادامی که جنی از اجنه رجبیه در جسم سیدی حلول کرده باشد، آن سید محتلم نمی شود. حتی در خواب. اما اگر سیدی که جن در جسمش هست، تن به هم خوابگی با زنان بدهد و منی از او خارج شود، اجنه رجبیه به خشم می آیند و مجازاتش می کنند. می گفت اگر در رمضان زنا کند که دیگر واویلا ست. می گفت رمضان ماه خداحافظی اجنه رجبیه است و برکت را در این ماه تمام می کنند. سیامک اخم کرده بود و رفته بود نشسته بود پشت پیش خوان. آن هم طوری که پشتش به ما باشد.
رضای عزیز!
این حرف ها مال یک ماه یا یک ماه ونیم قبل است.دو- سه هفته بعد فرزین رفت به ماهشهر برای کار. از وقتی که فرزین رفت، سیامک را که دیده ای، هی مسخرگی می کند و تکه می اندازد و به من که می رسد احوال اجنه را می پرسد. خودت هم که دیده ای، من نه چیزی می گویم نه ناراحت می شوم. به سیامک هشدار داده ام. چند بار. که با زن ها نخوابد. سیامک هم مسخرگی می کند که ای بابا کی میاد با با بخوابد؟ من هم می خندیدم. اما حالا چند وقتی است که پای شهین باز شده به کافه ات. خوب همه هم تحویلش گرفته اند. حق هم دارند. من هم مثل شهین می پوشیدم و آرایش می کردم و به قول خودت به همه حال پخش می کردم، همه تحویلم می گرفتند. دیده ای که؟ هر روز هم یک جور می آید. هر روز همه چیزش را عوض می کند. اما نگاهش که عوض نمی شود. نگاه که می کند، به قول فرزین:" اشعه های شهوانی از چشمش ساطع می شود". حالا خانم چند وقت است که گیر داده به سیامک. خودت که دیده ای به هر بهانه ای می کشدش پای میز. یا مثلا می فرستد برایش سیگار بخرد. یا چه می دانم برود از ماشینش کیفش را بیاورد. سیامک هم که ساده است. خودت می دانی. تا حالا ندیده از این چیزها.می ترسم گولش را بخورد. یعنی دیگر نمی ترسم. مطمئن ام که خانم تورش کرده. از بچه ها شنیده ام که تنها زندگی می کند. با خواهرش که یکی دوبار با هم آمدند به کافه.
رضا جان!
می ترسم این زن قاپ سیامک را بدزدد و شبی بعد از این که کافه را بست، با هم به خانه بروند . زلیخا اگر نگاه شهین را داشت، یوسف واداده بود. سیامک که جای خود دارد. من هم می ترسم. می ترسم که این چند روزی که رمضان شروع شده به کافه ات نمی آیم. می دانم این حرف هارا به سیامک که بزنی می خندد و قیافه فرزین را مسخره می کند که چه می دانم مثل خرگوش می خندد. اما خودت که می دانی. فرزین الکی چیزی نمی گوید. من می ترسم. برای تو هم می ترسم. کاش تا آخر رمضان به خیر بگذرد.
من آن چه شرط بلاغ است با شما گفتم
تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملال
شنبه. 9/مهر/1385
7/ رمضان/ 1427
ارادت مند
میثم

مسئله

2006-07-15T06:29:00.000+03:30

در این چند روز بعضی از رفقا و دوستان ونزدیکان و آشنایان و عزیزان، مطالبی در باره اوضاع بغرنج کنونی فلسطین و لبنان نوشتند. مطالبشان بهانه ای شد برای این چند خط:

یکم:
فکر می کنم مسئله اسرائیل و فلسطین، هیچ وقت، در هیچ شرایطی، راهی به صلح و آرامش نخواهد برد. نه پیشنهاد های ایدئال گراو خنده داری مثل برگزاری همه پرسی اساسا ممکن است و نه مبارزه با سنگ و چوب راه به جایی می برد. بر سر صلح هم دیدیم و می بینیم که چه پیش آمد. فلسطین و اسرائیل یک مسئله است. مسئله ای که انگار همیشه مسئله خواهد ماند. مسئله ای آمیخته با خون و جنایت. مسئله ای که هر روز با شلیک گلوله ای یا بنای دیواری یا بمباران اردوگاهی و یا انفجار اتوبوسی، وخامت ذاتی خود را بیشتر به رخ می کشد. این ترکیب نفرت و جنایت، چنان عمیق شده و چنان دیرپای و قدیمی است، که انگار هیچ مرهمی برآن متصور نیست. مسئله فلسطین شاید تنها مسئله ای است که باید هم چنان مسئله بماند.
دوم:
یکی دیگر از مسئله های خونین و جنایت آمیز دوران ما مسئله فاشیسم هیلتری بود. بین مسئله فلسطین و مسئله فاشیسم روابطی تنگاتنگ بر قرارند. مشهور ترین این روابط، توجه ویژه غرب است به یهودیان پس از جنایات و یهود ستیزی های فاشیسم هیتلری. اما گذشته از این نسبت هایی دیگر نیز در این میان می توان یافت. گفته اند که فاشیسم ظهور تضاد های نا معاصر است در دوران معاصر. و از این نگاه پدیده ای است نا بهنگام. بر مبنای همین مدل می شود به صهیونیزم نگاه کرد. سودای زنده کردن شکوه و قدر و جلال اسطوره ای بنی اسرائیل در دنیای جدید. صهیونیست ها نیز، دقیقا مانند دشمنان فاشیست خود، در پی پدیده ای نابهنگامند. اما در این جا تفاوتی هست که من همیشه از درکش عاجزم. پدیده فاشیسم با گونه ای ساده انگاری، یا حرکتی ساده انگارانه برای رسیدن به اهداف خود زمینه نابودی خود را فراهم ساخت. البته این ساده انگاری در روی دیگر خود، سرشار از برنامه ریزی و مدیریت جنگی و روانی و تبلیغاتی دقیق و پیچیده ایست. وقتی به دوران جنگ نگاه می کنیم، دو راه پیش پای ماست. یا پیروزی هیتلر و یا شکست آن. که بنا به دلایلی بسیار شکست ، فرجام فاشیسم هیتلری بود. اما در برابر صهیونیسم و اسرائیل، هیچ دوراهی، سه راهی و یا چند راهی منطقی در مقابلمان نیست. همین است که می گویم این مسئله ، مسئله ای ازلی و ابدی است.
سوم:
شباهت دیگر بین این دو مسئله، ذات نژادپرستانه هر دو است. نژاد پرستی، اساسا یعنی نفی دیگری. ما همیشه شکل های متفواتی از برخورد خود و دیگری را دیده ایم. حاد ترین شکل این برخورد در رفتار های نژاد پرستارانه خود نمایی می کند. جایی که اساسا حضور خود تنها با از بین بردن دیگری امکان پذیر است. تنها راه تایید وجود خود نابودی دیگری است.
فیلسوفی که بر دیگری تمرکز کرد، امانوئل لویناس بود. این آقا یهودی است. برخورد فیلسوفان یهودی( فرانکفورتی) با هایدگر، که با نازی ها فالوده خورده بود و رئیس دانشگاهشان شده بود، جالب و تماشایی است. طرد و لعن و نفرین فلسفی فرانکفورتی ها نسبت به هایدگر، از مشهور ترین نزاع های فلسفی است که ریشه اش را باید در همین نسبت هایدگر با نازی ها جست. غرض این که شیوا مقانلو کتابی ترجمه کرده با عنوان مکالمات فرانسوی. گفتگوی اول این کتاب با امانوئل لویناس است. موضع همراه با احترام و چشم پوشی و اخلاقی لویناس یهودی در جواب سوالی در خصوص رابطه هایدگر با نازی ها برایم جالب بود. آیا این مواجهه نیز برخواسته از همان مفهوم دیگری است؟
چهارم:
مسئله نازیسم، زمانی غامض ترین پرسش فلسفی بود. چگونه از دل دنیای مدرن، از مرکزیت تفکر مدرن یعنی آلمان، جنگی چنین خانمان سوز و جنایت بار سر بر می آورد؟ این پرسش پاسخ های بسیاری را نیز در پی داشت. حالا بعد از فراموشی مسئله نازیسم، پرسش ما مسئله صهیونیزم است. نه این که راه حل این مسئله چیست.این که اساسا چگونه این مسئله لاینحل، منطقا ممکن می شود؟ در دل چه روابط پیچیده و در هم آمیخته ای معجونی چنین از خون و جنایت و فاجعه بوجود می آید؟ اگر کسی در این موارد اطلاعاتی یا مطلبی سراغ دارد ، لطفا به من هم بگوید.
وقتی صورت سوال پیچیده و مبهم است هیچ جواب روشنی هم نخواهد داشت. هیچ وقت نمی دانم که اگر به فرض من رئیس جمهور بودم با اسرائیل چه کار می کردم.

پنجم:

آیا تکرار و استمرار فاجعه، وجوه هولناک و فجیع فاجعه را کم رنگ می کند؟ آیا عادت به دیدن خشونت، هر روز و هر شب، واکنش های عصبی ما به خشونت را کم تر نمی کند؟ فکر می کنم عادت کرده ایم به خشونت. عادت کرده ایم به دیدن کشتار. عادت کرده ایم به دیدن تشییع جنازه ها، با پرچم های چهار رنگ. فکر کنم تمام دنیا عادت کرده اند

وقتی به جنایت و فاجعه عادت می کنیم، به جلاد و قربانب هم عادت می کنیم و بعد تمام واکنش های ما رنگ و بویی سانتیمانتال به خود می گیرند. یک هم دردی سانتیمانتال با قربانیان و بعد دوباره عادت می کنیم.این گونه واکنش ها

لازمه عادتند. درست مثل پیر زنان خیر انگلیسی که به یتیم خانه ها عادت کرده اند.

اگر چه جز این نیز چیزی از دست بر نمی آید.

مراتب الحکه در حواشی جام جهانی یا ضربه زیدان یوم فینال افضل من عبادت ...

2006-07-12T21:40:00.000+03:30

در مرتبه اول عرض شودکه
برای شخص ما این جام زیاد جام نبود. یعنی چیزی نبود که از لذت سرشارمان کند. رفقا اگر یادشان هست رجوع کنند به بازی فرانسه و برزیل جام 86 . یا بازی انگلیس و آرژانتین همان جام یا...
در مرتبه دوم عرض شود که
فینال هم چیز دندان گیری نداشت. از جهت لذت. فرقی برایمان نداشت جام در دست کدام یک باشد. حالا هر که می خواهد هورا بکشد برای ایتالیا بلا مانع است.
در مرتبه سوم عرض شود که
بزرگ ترین ناکامی فوتبال ایران در جریان جام و آن بازی های بی آب و رنگ نبود. بل که بعد از جام بود. بزرگ ترین ناکامی هر فوتبالی همین است که از جام جهانی برگردد و ببیند مربی تیم ملی شده جناب مایلی کهن. پرونده حاجی( به قول بازیکنان تیمش) کاملا روشن و معلوم است. حافظه تاریخی مان را هم خروارها خاک پوشانده باشد، تیم امید و امیر حسین صادقی و صدای تاس و رگ های آقای کلنگ که یادمان هست هنوز. این وسط یک چیز هی خودش را محکم تر روی مخمان حک می کند. این که در این مرز پر گهر هر که آمد و رفت زیاد توفیری با قبلی نداشت. محمد دادکان لجوج بود. مایلی کهن لجوج تر. دادکان افتخارش تیم داری و دینداری بود. این آقا دین داری و تیم داری. از همین الان غرش توپ و تانک و فشفشه را می شنوم.
در مرتبه چهارم عرض شود که
بازهم جناب داریوش خان ارجمند افاضه فرموده اند. معذرت می خواهم. حکیم داریوش ارجمند. استاد البشر. شیخ الرئیس. حکیم الحکما. افضل العلما. فیلسوف الحکما و حکیم الفلاسفه. صاحب علم الاولین و الاخرین. و ...
این یارو جدا امر برش مشتبه شده که در هر زمینه ای از نخود فرنگی تا انرژی هسته ای و حکمت متعالیه تا فوتبال و کشتی یک حکیم کامل و عارف واصل است. قبل از جام آمده بود توی برنامه ورزش و مردم و چنان دلسوزی می کرد برای محمد دادکان که نگو. حالا هم بعد از جام امر فرمودند که یکی از خیابان های شهر را به نام زیدان نام گذاری کنند. چرا که ضربه آخری که زیدان زد از تمام سر هایی که زده بود بهتر بود. هی عمو چه خبرت شده؟ خیلی اهل غیرتی یک سر کوچکی بزن به همین استادیوم آزادی خودمان. انگار حضرت حکیم نمی دانند توی زمین و بیرون زمین از نقل و نبات فراوان تر فحش خواهر و مادر است که همه نثار همه می کنند. اگر قرار باشد هر کس به هر فحشی کله ای نثار کند که دیگر کل خیابان های مملکت را هم جمع کنید، باز باید متوسل کوچه های بن بست بشوید. آدم ها تا یک جایی مسخره می شوند. از یک جایی به بعد حال آدم را به هم می زنند. از این مرحله که رد شوند، می شوند حکیم داریوش ارجمند.

مراتب الحکمه

2006-07-06T04:12:00.000+03:30

اما بعده:

آن قدر خویشتن داری کرده ام که توی این وانفسای جام جهانی درباره فوتبال چیزی ننویسم. حالا که جام به آخر رسید و من خویشتن را در مبارزه با هوای نفس آزمودم و به خیال خود از این میدان سربلند و سینه ستبر بیرون آمده ام و پشت حریف نفس را به خاک گرم بی توجهی نشانده ام، می خواهم چند خطی در این باب قلمی کنم.

عرض شود که در مرتبه اول هیچ کاری به حضور تیم جمهوری اسلامی ایران در این جام نداریم. اگر چه از دو_ سه روز قبل از بازی مکزیک، لحظه شماری می کردیم و تمام بازی ها را با لب گزیدن و دست بر سر کوبیدن و مشت بر دیوار زدن، نگاه کرده ایم، اگر چه خون خورده ایم و فحش عالم هم داده ایم، اگرچه با هر بازی مقداری از وزن خود را با حرصی که می خوردیم و رنجی که می بردیم، از دست داده ایم، با تمام این حرف ها کاری به ابن حضور کم رنگ بی رمق نداریم. نه این که ککمان هم نگزید. نه. گفتیم که این طور نبود. مردیم و زنده شدیم. اما واقعیت آن است که ایران در تاریخ جام جهانی فقط در نه صفحه رنگ و رو رفته ثبت است و بس. فقط شش گل. همین.از بین این همه فوتبال دوست عالم، از هر صد نفر که تاریخ جام ها را بخواند، شاید یک نفر هم توجهش به ایران جلب نشود که آن یک نفر هم ایرانی است.

در مرتبه دوم عرض شود که این جام، جام جهانی فوتبال نبود. که جام جهانی تله فوتبال بود. این تله فوتبال نامی است برای یک بازی جدید. بازی جدیدی که بیشتر از آن که در زمین سبز چمن بازی شود، روی صفحه های تلویزیون دیده می شود. این بازی جدید، که ما این یک ماه درگیرش بودیم، پر است از تکنیک های بدیع سینمایی یا به عبارت بهتر، تلویزیونی. نمی خواهم از وانموده ها حرف بزنم. اما آن چه ما می دیدیم، گزارش فوتبال نبود. تصویر مستقیم فوتبال نبود. تصویر فوتبال در تلویزیون نبود، یک بازی جدید بود. در این بازی جدید، تکنیک های سینمایی چنان به همه چیز مسلط شده اند که بدون این تکنیک ها اساسا، با تصویری خسته کننده و ملال آور روبرو بودیم. کات های سینمایی، پخش مجدد و آهسته، نماهای درشت چهره ها، حرکات دوربین های پشت دروازه و ... نمونه ای از جذابیت های این بازی جدید است. حضور بزرگ و غول آسای اسکوربورد ها در استادیوم های ورزشی حکایت از سلطه همین بازی جدید دارد. مردمی هم که به استادیوم می روند، فقط بازی روی چمن را نگاه نمی کنند. اصلا دیگر ورزشگاهی بدون این تلویزیون های غول پیکر انگار وجود ندارد. تماشا چیان هم وقتی می بینند سیاهی لشگر کوچکی در این بازی جدید شده اند، کیف می کنند و خوش به حالشان می شود و برای تصویر غول آسای خودشان دست تکان می دهند. همین است که بازی کنان فوتبال هم بیشتر خود را برای بازی در تله فوتبال آماده می کنند. آن چنان که مردم از تله فوتبال لذت می برند، ژست می گیرند، داد می کشند، لبخند می زنند، ناراحت می شوند، شادی می کنند، افسوس می خورند. برای هر بازی هم خود را یک جوری درست می کنند که بیشتر به چشم بییایند. برای همین ستاره های این بازی جدید، ستاره های فوتبال نیستند. کسانی هستند که راه و رسم ستاره شدن در تله فوتبال را آموخته اند. سرآمد و استاد ستاره های تله فوتبال، جناب دیوید بکهام انگلیسی است. استد بکهام خوب بلدند چه طور سوپراستار تله فوتبال باشند. حضرت ایشان چنان در این مسیر طی طریق کرده اند که حتی جناب دلپیرو هم به گرد پایشان نرسیدند. چه ذکاوتی داند این انگلیسی ها! خوب فهمیدند برای ستاره شدن لازم است با ستاره ای از بازی دیگری همخانواده با تله فوتبال ازدواج کنند. یک همسر فلفلی. فرزندان ایشان حلال زاده ترین ستاره زاده های جهان اند.

در مرتبه سوم عرض شود عرض شود که وقتی ستاره های تله فوتبال دور بردارند، دیگر نباید انتظار ستاره های فوتبالی داشت. در دنیای تله فوتبال انتظار ستاره ای مثل مارادونا، کوبیدن آب است در هاون. ستاره های تله فوتبال تاریخ مصرفشان دست خودشان نیست. بر عکس ستاره های فوتبال که تا وقتی توان داشتند ستاره بودند. اصلن آن هایی ستاره بودند که دوران افت و خیز نداشتند. همیشه ستاره بودند. مثالش مارادونا ست. مارادونا به خودش ستاره بود. ستاره شدن تله فوتبال به هزار و یک عامل بستگی دارد. پای یکی که بلنگد، ستاره ما هم افول می کند.

در مرتبه چهارم عرض شود که فکر می کردیم، بازیکن محبوبمان رونالدینهو، می تواند پا جای پای مارادونا بگذارد و از دایره تله فوتبال بگذرد. زهی خیالات باطل. دیدید که چه شد؟ خیر آقا. اگر می خواهید مارادونا را ببینید، فقط باید روی سکوها را نگاه کنیم که تیمش را با شور و شوق تشویق می کند. روی زمین سبز کسی مثل او پیدا نمی شود.

عمر بسیار بباید پدر پیر فلک را

تا دگر مادر گیتی چو تو فرزند بزاید

در مرتبه پنجم عرض شود که تنها تیمی که بازیش به دلمان می نشست آرژانتین بود که آن هم...یکی هم هلند بود آن هم برای یکی دیگر از ستاره های فوتبال. فون باستن. در این جام آن ها که دل نشین بازی می کردند حالا پای تلویزیون هاشان نشسته اند و سعی می کنند فینال را از دست ندهند.

در مرتبه ششم عرض شود که خیلی از دوستان از نتایجی که ما اصلا و ابدا دوست نداشتیم حسابی به وجد آمده اند. شادی ها کرده اند. فریاد ها کشیده اند. این جا و آن جا هم به ریش ما خندیده اند. ایرادی ندارد. شاد باشید رفقا. شاد شاد. اما رسم روزگار همین است.

چنان بخواندم من در یکی کهن دفتر

که چرخ دشمن دانایی است و خصم هنر

سیاه بخت تر آن کش هنر بود افزون

سپید بخت تر آن کش خرد بود کم تر

حالا منتظر فینال جام می شویم، نه برای این که لذتی از بازی ببریم. فقط برای این که فینال را از دست نداده باشیم. فقط برای آن که برای نوه هامان خاطره ای هم از فینال جام هجدهم تعریف کنیم.

یک + چهار گانه

2006-06-27T00:21:00.000+03:30

یکم: حیف است پیاده شدن این خانم از اتوبوس. خیلی دوست دارم درباره دو- سه تا از متن هاش که خیلی هم دوستشان دارم، حرف بزنم. فعلا حوصله اش نیست. باشد برای بعد...اما همیشه منتظر به روز شدنش بودم. حیف...
دوم:سر پست زنان پیچ در پیچ بحث های زیادی به هم پیچید. باز هم خیلی دوست دارم که این بحث را ادامه دهم. اساسا از محیط شلوغ و مخالف خوانی وبحث و جدل خوشم می آید. غریزه ای قدیمی است. شاید هم شکلی از اشکال ناشناخته مرض که مدت هاست مزمن شده. بعدا در باره اش مفصل خواهم نوشت به همان شرط حوصله و قبض ذیل. اما گمان می کنم که جنبش زنان ما مثل خیلی چیزهای دیگر ما سر درگم است. برخورد با این جنبش هم سردرگمی کمتری ندارد. همین است که الان تمام زنان معترض آزادند و موسوی خوئینی با سبیلی که در سلول های انفرادی بلند ترهم شده، در بند. از نظر کتاب و کارگاه و مقاله وحرف، زنان ما می دانند چه می خواهند. بگذریم کسانی مثل این خانم اساسا هنوز مشکل را در بعد تئوریک قضیه می دانند.اما در عمل سردر گمند بین همه چیز. مثل همه ما. هم می خواهند مثل زنان مترقی آزاد باشند هم وقتی کم می آورند مثل مادربزرگ هاشان پناه غیرت مردشان را می خواهند. این ها صرفا نمونه اند. جلوه هایی از همان عدم توازن. سرگشتگی میان تمرکز و گشودگی. فعالیت و انفعال. فعالیت اگر هزار حسن داشته باشد ، مسوولیت هم دارد و انفعال هزار عیب هم که داشته باشد، آسودگی دارد. این سرگشتگی تنها وادی زنانه نیست. آن چه پیش آمد نمونه زنانه اش بود. به هر حال بحث خوبی بود. کاش ادامه داشته باشد. جدی تر.
سوم: جناب راننده ترن مطلب خوبی نوشته اند در باره جاده مالهولند. فیلم لینچ. خواندنش توصیه می شود به همه رفقا . اما با یک تعریض. داستان جاده مالهولند مثل بزرگ راه گمشده، جدای از ساختاردوری آن نیست. گمان می کنم به دست دادن یک قصه سرراست از این فیلم، ما را ازآن خصلت دوری ، دور کند. همین.
چهارم: بعد از پنج سال، سیامک ما هم آمد. اگر چه دوباره می رود. در این مدتی که ایران است بیشتر از دوبار فرصت دیدار دست نداد. آن هم جمعی. تجربه عجیبی است غربت. خیلی از خاطراتی که با سیامک داشتم، از یادم رفته بود. فراموششان کرده بودم. اما سیامک یادش بود. نکته به نکته. ریز به ریز. انگارتنها دلخوشی آدم توی تنهایی مرور مدام خاطرات است. سیامک که تعریف می کرد همه می خندیدند و من یادم می آمد. تمام شیطنت ها و کار هایی که حالا از انجام یک دهم اش هم ناتوانم. همه می خندیدند و من فکر می کردم زمانی چه شر و شوری داشتم. همه می خندیدند و من می دیدم که یواش یواش پیری به من می خندد. همه شور و شری که یا سربه سر گذاشتن استاد بود یا به هم ریختن امتحان و کلاس و یا سر کار گذاشتن هم کلاسی، حالا از یاد خودم هم رفته و فقط در خاطرات کسی مثل سیامک مانده.

یاد ایام جوانی جگرم خون می کرد

خوب شد پیر شدم حالت نسیان آمد

(اگر کسی وانت نیسان دارد، این بیت برای پشت ماشین توصیه می شود)

سیامک را دوست دارم. تحسینش می کنم. شاد باشد و سلامت. هر جا که هست.

چهار + یکم:

ششم تیر ماه ، میلاد با سعادت حضرت محمد بر همه خلق های عالم مبارک

زن در برابر زن، پیچ در پیچ

2006-06-14T05:54:00.000+03:30

دوشنبه زنانی که قرار بود برای اعتراض به قوانین تبعیض آمیز در میدان هفت تیر جمع شوند، با دخالت نیروی انتظامی کتک خوردند ومتفرق شدند و چند تایی هم بازداشت. اما چیزی که میان این دعوا جالب بود، حضور پررنگ زنان پلیس بود. نیروهایی از جنس زنان معترض که اعتراض آرام زنان را نا ممکن کردند. خیلی از زنانی که این اعتراض را طراحی کردند و در آن حضوری فعال داشتند، شرح ما وقع را در وبلاگ های خودشان گزارش داده اند. انزجار از خشونت زنان پلیس در تمام این متن ها پیداست. زنانی کریه، ترسناک، خشن، بی عاطفه و هیالا وار. پتیاره های چادر به سر( پتیاره اصلا یعنی غول). در خلال این متون اینترنتی، که با ادبیاتی خودمانی و غیر رسمی هم نوشته می شوند، تنفر از این زنان پیداست. کماندو های باتوم به دست. آن هم با هیبت رسمی زن در جمهوری اسلامی. یعنی حجاب.

این تجمع بنا بود به قوانین اعتراض کند. قوانین ناعادلانه ای مثل ارث و دیه و .... اولین جنبش های فمنیستی هم با رویکردی حقوقی شروع کردند. من فکر می کنم جنبش های زنان، همه یک چیز می خواهند. حضور عادلانه زنان در عرصه عمومی. در روزگار پدربزرگ های ما، زنان فقط در حوزه خصوصی حاضر بودند. حوزه عمومی کاملا در اختیار مردان بود و عرصه معامله مردانه. در روزگار ما توازن پیشین حوزه های عمومی و خصوصی به هم خورده. عناصری که پیش از این حافظ و پشتیبان قدرت حوزه عمومی بودند حالا کاملا خصوصی شده اند(مثل دین) و عناصر دیگری که در حفاظ حوزه خصوصی پنهان بودند، حالا بی پرده در برابر چشم عمومند( مثل روایت عادت های جنسی یا حتی نمایش عمل جنسی). فکر می کنم خیلی از رمان های بزرگ بویژه آثار قرن نوزده و آثار قبل از جنگ، همین عدم توازن را، حالا هر کدام به شکلی روایت می کنند. زمان می گذرد و در پایان این وضعیت نامتوازن، نظمی جدید و پیچیده حاکم می شود.

خوب، حالا من گمان می کنم، ما در این شرایطی که هستیم، درگیر همان وضعیت نامتوازنیم و البته نه به آن شکلی که اروپا درگیرش بود. شکلی کاملا متفاوت و پیچیده. اصلا وضعیت نامتوازن پیچیده است. وضعیت ما به مراتب پیچیده تر. این وضعیت در مورد زنان به دلیل پیچیده بودن ذاتی خودشان، بازهم پیچیده تر می شود. نویسنده محبوب من، رضا قاسمی، جایی در همنوایی شبانه، این وضعیت نامتوازن را شبیه سازی کرده بود. (نمی دانم کدام پدر آمرزیده ای همنوایی را برده تا من نتوانم صفحه دقیقش را بنویسم). آن جایی که می گوید: تارخچه زن مدرن ایرانی بی شباهت به تاریخچه اتوموبیل نیست اما با یک تفاوت...

نمونه ای از همین وضعیت نامتوازن را این جا می بینیم. تنفر جنبش زنان از زنان پلیس که مراسم زنان را با خشونت به هم می زنند. زنان پلیس نمونه ورود جهشی زنان به عرصه عمومیند. آن هم به مردانه ترین و خشن ترین صحنه های آن. زنان معترض هم در پی حضور عادلانه زنان در عرصه عمومیند. میدان هفت تیر میدان جنگ هردو این نمونه هاست. خیلی از قوانینی که قرار بود به آن اعتراض کنند، حافظ قدرت مرد بر زن در عرصه خصوصی است. (مثل قوانین طلاق و...) نیم دیگر این قوانین هم زن را در حوزه عمومی به یک نیمه مرد تبدیل می کند(مثل دیه و قصاص و...) و حضور زنان در عرصه عمومی را ناممکن می سازد. حالا زنانی که به حوزه عمومی پرتاب شده اند باتوم بر سر زنانی می کوبند که حقوق برابر در حوزه عمومی و خصوصی را فریاد می کنند و زنانی که خواهان حضور در عرصه عمومیند ، نماد و سنبل حضور زنان در جامعه را فحش می دهند. جامعه آرمانی زنان معترض، فقط وزیر و رئیس جمهور زن ندارد. فقط تماشاچی فوتبال زن ندارد. مرده سوز زن هم دارد. شوفر زن هم دارد. پلیس زن هم دارد. زنانی که باتوم دستشان بود، زنان خشن و کماندو و بی احساس نبودند. اتفاقا دقیقا تجسم آرمان زنان معترض بودند. زنانی که بر مردانه ترین منصب ها نشسته اند و مردانه ترین لباس را پوشیده اند. لباس پلیس. و حالا باتوم بر سر زنانی می زنند که سودای آن ها در سر می پزند. دوستان ما که کتک خوردند، جرمشان همین بود که می خواستند به این دیگ شعله قلم کار، کمی نمک اضافه کنند.

میمیک

2006-05-31T02:04:00.000+03:30

سر و صدای کافه زیاد است. آدم به زحمت حرف روبرویی را می شنود. راه حل ساده است. کاری به حرف او نداشته باشی، فقط گاهی سری تکان دهی و بعد از پشت شیشه های قدی رفت و آمد آدم ها را سیر کنی و هر وقت خسته شدی، برگردی توی نخ دختر و پسر هایی که دور و برت نشسته اند و این طور همهمه می کنند. رضا با یک جعبه شیرینی می آید سر میز .
رضا: بفرمایید.
من: مناسبتش چیه؟
رضا: شیرنی نامزدیشونه.
با سر به دختر و پسری اشاره می کند که پشت میزی آن طرف تر نشسته اند. زیاد می آمدند این جا. اسمشان را نمی دانم. آن قدر نگاهشان می کنم که متوجه نگاهم می شوند. می گویم مبارک است. حتم دارم از این فاصله و توی این همهمه حرفم را نمی شنوند. روی شعورشان حساب می کنم. با سر جواب می دهد و چیزی می گوید که من نمی شنوم. لابد او هم روی شعور من حساب کرده و تشکر می کند. از شیرینی های تر آن هم این قدر بزرگ خوشم نمی آید. یکی بر می دارم .
او: می شناسیشون؟
من به زحمت می شنوم.حواسم نیست. به جوانی پسر و لوس بودن دختر فکر می کنم که از قیافه اش پیداست.
او: الو با توام!
من: نه. نمی شناسم.
او: پس چرا باهاشون حرف زدی؟
من: تشکر کردم. تشکرم جرم شده این روزا؟
باز عضلات صورتش را تکان می دهد. چین های عجیب و آشنا دور لبش می نشینند. می فهمم. فهمیده حواسم جای دیگری است. رضا وسط کافه داد می زند:
یه لحظه! یه لحظه! ببخشید. فقط تبریک به امیر و پریسا و برای سلامتیشون
من هم دست می زنم. انگار چیزی می گوید که بین صدای دست ها نمی شنوم. چشم ها را جمع می کنم و لب ها را جوری می کشم که یعنی نفهمیدم چه می گویی. او چیزی نمی گوید. دیگر کسی دست نمی زند. بعد از دست زدن همهمه می خوابد. حالا جوری همه ساکتند که صدای فندک میز اول را من که پشت آخرین میز نشسته ام می شنوم. می خواهم سیگار دود کنم. پاکتم خالی است.
من: یه نخ به من می دی؟
پاکت سیگار را هل می دهد طرفم. بغ کرده. عصبانی است از دستم.
من: چیزی شده؟
عضلات صورتش بهم پیچ می خورند. لبش کج می شود و شکایت می ماسد روی صورتش. بر می گردد و نامزد های خوشحال را نگاه می کند. صورت که بر می گرداند هنوز عصبانی است. محل نمی گذارم. سیگارش را به لب می برم. فندک می زنم. نمی شود. دوباره می زنم. بی فایده است. جرقه هایی که شعله نمی شوند اعصابم را خرد می کنند. فندکش را روی میز سر می دهد طرفم. ترجیح می دهم با فندک او روشن نکنم. اما فندکش را بر می دارم. سیگار را آتش می زنم. فندکش صورتی است. پر از قلب های تو در توی بزرگ و کوچک.
من: چه فدک رومانتیکی!
دوباره عضلات صورتش به هم می پیچند. این بار کمتر و نا محسوس. سیگاری در می آورد و روشن می کند. پک اول را که میزند روژ صورتی می نشیند روی فیلتر سیگار.
من: فیلترت هم رومانتیک شده!
نگاهش را می چرخاند روی فیلتر سیگار. خنده ای نا متقارن می نشید روی لب ها . نامزد های جوان بلند می شوند. پسر پشت پیش خوان رضا می رود برای حساب. دختر سر میز می ایستد رو به ما. نگاهش می کنم و لبخند می زنم. جواب لبخندم را که می دهد نامزدش بازویش را می گیرد . سر میز ما که می رسند دوباره تبریک می گویم. همهمه کافه دوباره زیاد شده. نامزد های خوش حال در جوابم فقط لبخند می زنند. از پشت شیشه های قدی می بینمشان که با کمترین فاصله باهم می روند. جوری راه می روند انگار می ترسند که زودتر برسند. سیگار بی بخار است و هر چه محکم تر پک می زنم بی فایده تر. خاموشش می کنم. میز نامزدهای خوشحال را نگاه می کنم که حالا خالی است. دو فنجان برگشته روی نعلبکی و زیر سیگاری نه چندان پر و فندکی که جا گذاشته اند. از پشت شیشه های قدی دنبالشان می گردم. می روم سر میز خالی. میز زیر پیش خوان رضا ست. از روی پیش خوان دستمال بر می دارم. رضا برای تمیز کردن آمده سر میز . فندک را بر می دارم. رضا چشمک می زند. بر می گردم و می نشینم. فندک نامزدهای خوشحال را نگاه می کنم. کابوی خسته بالای آرم ماربرو روی اسب سیگار می کشد. روی فندک، در دوردست کوه تنهایی است کنار خورشید. از پاکتش سیگاری در می آورم . سیگارش را خاموش می کند. نقش صورتی رو فیلتر له می شود توی زیرسیگار. با فندک جدید آتش می زنم.
او: به این ها هم رحم نکردی؟
سیگار را از گوشه لبم بر نمی دارم.
من: هدیه نامزدیشونه.
لب هایش جوری می شوند که انگار نشنیده. خوشم می آید. سیگار را بر نمی دارم و پک می زنم. با سیگار روی لب دوباره می گویم و می خندم. او هم می خندد. چیزی می گوید که نمی شنوم. سر وصدای کافه زیاد است. سیگار را از گوشه لبم بر می دارد.
او: حالا بگو. مثل آدم.
به سیگار من پک می زند. فیلتر سیگار دوباره صورتی می شود. پسم می دهد.
من: می گم هدیه نامزدیشونه!
می خندد. فیلتر سیگار را نگاه می کنم. میلی به دود کردن ندارم. ازآتش سیگار، رد دود را دنبال می کنم تا فیلتر صورتی. چیزی می گوید که من نمی شنوم.سر وصدای کافه زیاد است. دستش را دراز می کند. لابد فندک را می خواهد. یادگار نامزد ها را کف دستش می گذارم. فندک را جلوی چشم می برد. کابوی خسته هم چنان سیگار می کشد.

از شروان تا بغداد

2006-05-19T02:55:00.000+03:30

زمانی آقایی جایی نوشته بود از تاریخ مذکر. آن روز ها آقای دکتر رضا حتما تاریخ را آیینه همه چیز می دادنست و همه چیز را در تاریخ می دید، والا شاید امروز اگر دست به قلم می برد نام کتابش زبان مذکر بود... بگذریم. همه ما در باره ادبیات مردسالار ایران زیاد شنیده ایم. جناب دکتر شمیسا هم در کتاب ممنوعش ، شاهد بازی در ادب فارسی، به تفصیل وجه مردانه و مذکر ادبیات غنایی ما را آفتابی کرده . جناب شمیسا بی هیچ تردیدی هفتاد درصد ادبیات عاشقانه فارسی را، ادبیات هم جنس گرایانه می داند. من از وقتی شاهد بازی را دیدم، اصلا نگاهم به ادبیات عوض شد. بسیاری از ابیاتی که پیش از این برایم نا مفهوم بود ،معنا می شد. حالا می توانستم به راحتی معنای بسیاری از اشارات متداول را بدانم. حالا معلوم می شد که چرا ترک یعنی زیبا روی. حالا می فهمیدم اصلا عجیب نیست که شاعری مثل محتشم کاشانی ، یک مجموعه غزل عاشقانه یعنی رساله جلالیه را در عشق شاطر جلال نامی سروده باشد. یا وحشی بافقی آن ترکیب بند معروف پر سوز و گدازش را در غم زیبا پسری گفته باشد: دوستان شرح پریشانی من گوش کنید... کتاب شمیسا با تمام ارزش واعتبارش، فقط مقدمه ایست بر این بحث.
زمانی هومن عزیز، رفیق گرمابه و گلستان ما، از این می پرسید که در جامعه ای که عشق بازی مردان، رایج است و مردان بی هیچ ترس و واهمه ای براحتی با هم می خوابند و شرح این هم خوابگی را در ابیاتی این چنین زیبا می پیچند و هیچ کس هم هیچ طعن و لعنی نثارشان نمی کند، لابد زنان هم با هم برنامه ها داشته اند. هومن می گفت باید در ادبیات ما عشق ورزی زنانه هم باشد. ومن می گفتم گیرم که چنین باشد، زنان آن چنان در پس پرده های بی نفوذ، حبس بوده اند که تفسیر قرآن و حدیث هم از زنان به جا نمانده، چه رسد به شرح آداب عشق ورزی زنانه. از تاریخی حرف می زنیم که تنها راهی که زنان برای نشان دادن خود داشتند، لنگی بوده که بر ایوان می آویختند، نشانه حمامی که سحر رفته بودند و غسل واجبی که به جا آورده بودند. و این لنگ چه کارا بود برای فخر فروشی، که تنها تفریحشان زمانی همین بود و تنها مایه فخرشان به هم، همین که شوهرشان از پس بچه بقال و شاطر و ... شب که خانه آمده هنوزآن قدر قوت داشته، که صبح لنگ خیسشان را آفتابی کنند. به هر حال هومن آن قدر گشت و گشت که عاقبت پیدا کرد آن چه دنبالش بود. قصیده از خاقانی شروانی است. شاعر همان قصیده حکیمانه ای که دهخدای بزرگ، وقتی به مدخل عبر می رسد ، آن چنان مفتون حکمتش می شود که تمام قصیده را ذیل عبر می آورد.
هان ای دل عبرت بین از دیده عبر کن هان
ایوان مدائن را آیینه عبرت دان
مست است زمین زیرا خوردست بجای می
در کاس سر شیرین خون دل نوشروان
...
خاقانی از این درگه دریوزه عبرت کن
تا از در تو آن گه دریوزه کند خاقان
در توصیف و توضیح و تشریح همجنس بازی مردان زیاد شنیده و خوانده بودم.
اما درصفت هم جنس بازی زنان، اگر چه شاعر همچنان مرد است، این قصیده یکی از نوادر ادبیات فارسی است. در این قصیده زبان خاقانی به عبارت خود او زبان هزل است، اما به هر حال یک عادت جنسی، که انگار رایج هم بوده آن روزگار، تبیین می شود، گیرم که به هزل. حتی به هزل هم که شده، جناب خاقانی، به عنوان تنها نمونه در ادبیات ایران، برای زنان این حق را قائل می شوند که به گونه ای دیگر دربازار جنسیت معامله کنند. حتی اگر خاقانی بزرگ این گونه عمل جنسی را از بی رونقی و کمبود آلت نرینه بدانند. وباز نمی دانم در آن روزگار در بغداد چه می گذشته که خاقانی این هزل را به پای زنان پایتخت بلاد عرب می ریزد. آیا عداوت و دشمنی با بغدادیان اورا به چنین هزلی وا می دارد؟خاقانی در پایان باز هم به عهد قدیم حکمت مردانه وفادار می ماند و به در نیامدن به نقش زنان تاکید می کند و هشدار می دهد.
به هر حال اهالی ادبیات کلاسیک ما زیاد عادت به سیر در آداب و عادات و روح تاریخی نداشته اند که از آن، سعدی و حافظ و رودکی درآمده اند. ادیبان ما عادت دارند به این که سوادشان را با ذکر تفاوت ها و تشابه های نسخ خطی هند و ترکیه و فلورانس به رخ بکشند. آن هم با ذکر شماره صفحه!
از همه این حرف ها که بگذریم، قصیده خاقانی، آن چنان که از خاقانی انتظار می رود، زیباست، محکم و فخیم. از این قصیده دوبیت را حذف کرده ام. آن هم برای الفاظی که این صفحه فعلا بنا ندارد به نوشتنشان. از سه نقطه هم که دل خوشی ندارم. پس گفتم سانسور چی باشم و خاقانی را هم سانسور کنم بهتر است تا سه نقطه که پشت هم ردیف کنم. تا بعد چه پیش آید
اهل بغداد را زنان بینی
طبقات طبق زنان بینی
هاون سیم زعفران سایان
فارغ از دسته گران بینی
زعفران سای گشته هاون ها
تنگ چون تنگ زعفران بینی
حقه های بلور سیم افشان
هردوهفته عقیق دان بینی
چاربالش ز نقره از پس و پیش
دو رفاده ز پرنیان بینی
ماده بر ماده اوفتان دو بدو
هم چو جوزا و فرقدان بینی
چون طبق بر طبق زنند افغان
در طبق های آسمان بینی
غار سیمین و سبزه پیرامن
دربرش چشمه روان بینی
ای برادر مپای و جلدی کن
جلد می زن چو آن چنان بینی
بس کن این هزل چیست خاقانی
که زهزل آفت روان بینی
گر به نقش زنان فرو آیی
هم چو نقش زنان زیان بینی

در نا نوشتن

2006-05-09T22:41:00.000+03:30

یکم: چندان که نوشتنی بی دلیل محال نیست، پس می شود ننوشتن بی دلیل هم داشت که همین عبارت دلیل می شود بر ننوشتن بی دلیل.
دوم: به همان دلیل نامعلومی که این روز ها خیلی از کارهایی را انجام نمی دهم که قبلا انجام می دادم، ننوشتن بی دلیل توجیه می شود.
سوم: آیا هنوز کسانی بین دلیل و علت فاصله و فرق قائلند؟
چهارم: پرسپولیس قهرمان می شه. خدا می دونه که حقشه. به لطف سلطان و بچه ها پرسپولیس قهرمان می شه. لا لای لای لالای لالای، لالای لالای لای لالای لالای....
پنجم: بازی پرسپولیس با ملوان را بعد از سالها رفتم ورزشگاه. ملغمه شور و حماقت.خیلی باحاله
ششم: تئاترتلخ بازی قمر در عقرب به کارگردانی بابک مهری، فارغ التحصیل مکانیک پلی تکنیک و دانشجوی فوق لیسانس ادبیات نمایشی، از کانون تئاتر پلی تکنیک باز هم در جشنواره تئاتر دانشگاهی رتبه اول کارگردانی، بازیگری زن، طراحی صحنه و همچنین کار برگزیده هیات داوران را نصیب خود کرد. حتما اعضای گروه توی اختتامیه بعد از اعلام جوایز خوانده اند که : ما تکنیکی هستیم. پلی تکنیکی هستیم. ما تکنیکیا سرور و سالار جهانیم. اینیم آنیم. چنینیم چنانیم. از شیر نترسیم که خود شیر ژیانیم...
هفتم: چقدر زیباست ترجیع بند سعدی:
ای سرو بلند قامت دوست
وه وه که شمایلت چه نیکوست
در پای لطافت تو میراد
هر سرو سهی که بر لب جوست
مه پاره به بام اگر برآید
که فرق کند که ماه یا اوست
نازک بدنی که می نگنجد
در زیر قبا چو غنچه در پوست...
ای بر تو قبای حسن چالاک
صد پیرهن از محبتت چاک
پیشت به تواضع است گویی
افتادن آفتاب بر خاک
ما خاک شویم و می نگردد
خاک درت از جبین ما پاک
مهر از توان برید؟ هیهات
کس بر تو توان گزید؟حاشاک
درد از قبل تو عین داروست
زهر از جهت تو محض تریاک...
تا می رسد به این بند که ما تازه می فهمیم مخاطب این ابیات زیبای عاشقانه که شاید ترجیع بندی به این زیبایی در تمام ادبیات ما نا یاب باشه، کیست؟
ای چون لی لعل تو شکر نی
بادام چو چشمت ای پسر نی
...
هفتم: باز هم پرسپولیس قهرمان میشه.

network busy

2006-03-29T23:50:00.000+03:30

شبکه اشغال است. هر شماره را باید هزار بار گرفت تا شاید بتوانی با قطع و وصل های پشت سر هم حرف بزنی.
می گویم لعنت به این موبایل. با حرص هم می گویم. راننده همین طور که به ترافیک نگاه می کند، می خندد.
- خوش به حال ما که نداریم.
دوباره می گیرم. باز هم نمی شود. دوباره بوق می زند با پیغامی که باطری در حال تمام شدن است. زیر لب به تنبلی خودم فحش می دهم. رادیوی تاکسی از بازی جمعه می گوید که حتما جوانمردانه است. به حرف رادیو می خندم .
من: کم مونده تو زمین چاقو کشی هم بکنن.
راننده باز می خندد. هنوز ترافیک را نگاه می کند.
- ای آقا اینا که بازیکن نیستن. یه مشت مفت خورن به خدا. اینا فوتبال نمی فهمن. یه مشت بچه مزلف.الکی پول می گیرن. اونم چه پولایی.
تلاش دوباره برای تماس بی فایده است.
- همش فکر قر و پزشونن. اصن نمی دوون تو زمین .همش راه می رن. خدا شاهده ما می رفتیم امجدیه دو ساعت صف وامی سادیم، بازی نیگا می کردیم حال می کردیم به خدا. بازی می کردن. مث اینا که نبودن. فوتبالیست بودن.
داشت حرف می زد که تلفن قطع شد. حالا هم که تماس ممکن نیست.می گفت از صبح حالش خوب نبوده. خواب بدی دیده بود انگار. گفتم خیره که قطع شد.
- یه بار این حمید شیرزادگان یه کاری کرد تو امجدیه، خدا شاهده خود تاجیا کف کرده بودن. اون موقع اینا تو شاهین بازی می کردن. خدا بیامرزه محراب شاهرخی رو. آقا اصن یه جوری بازی می کرد، آدم تا یه هفته شارژ بود. مث این بچه مزلفا که نبودن، همش فکر زلف و قیافشون باشن. لا مصبا بولدوزر بودن تو زمین. این بچه قرتیا مث چراغ قوه می مونن. اونا موتور برق بودن انگار. از وقتی این جوجه ها بازی می کنن من دیگه آقا اصن نیگاشونم نمی کنن.
راننده همین طور ترافیک را نگاه می کند و حرف می زند. حوصله گوش دادن ندارم. دوباره گوشی بوق می زند. به حرف های راننده گوش نمی کنم. فقط کلماتی مثل شیرزادگان و محراب و نیکبخت واحدی توجهم را جلب می کند. دوبار شماره می گیرم. این بار وصل می شود. تلفن را روی گوش می برم. راننده هنوز حرف می زند. سلام را که می گویم، راننده نگاهم می کند.
تلفن: سلام. نرسیدی؟
من: نه هنوز تو خیابونم.
تلفن: خوب وقتی رسیدی زنگ بزن.
من: چه فرقی می کنه. حالت چطوره.
تلفن: بد نیستم. ببین وقتی رسیدی زنگ بزن.
من: می گم فرقی نمی کنه. می گی چی شده؟
دوباره صدا قطع می شود. راننده دوباره ترافیک را تماشا می کند. تقریبا داد می زنم الو!
تلفن: چیه، چرا داد می زنی؟
من: آخه صدات نیومد. چیه؟ چته؟
تلفن: حالم خوب نیست. خواب بدی دیدم.
من: چی دیدی؟
تلفن: ببین بذار رسیدی برات می گم.
من: ای بابا. خوب بگو دیگه.
تلفن: ببین رعنا کیوانی یادته؟
من: کی؟
تلفن: رعنا کیوانی. دوست دختر علی بود. اون شب باهم رفتیم کنسرت.
من: آهان. خوب.
تلفن: خواب دیدم ما ها باهممیم.من و تو و رعنا.
من: خوب.
تلفن: بعد تو رفتی با رعنا.
من: کجا؟
تلفن: رفتین با هم خوابیدین دیگه. جلوی من.
من: عجب.
ماشین های جلویی راه می افتند. راننده هم حرکت می کند.
تلفن: خیلی بد بود. باهاش همه کار کردی
من: مثلا چی کار؟
تلفن: اه. خیلی مزخرف بود.خیلی.
من: تقصیر خودته شام زیاد می خوری از این خوابا می بینی.
تلفن: ببین خیلی مزخرف بود. از صبح تا حالا داغونم. باید باهات حرف بزنم.
من: من گفتم چی شده. کلی نگران شدم الکی. آخه آدم یه خواب چرت می بینه حالش بد می شه؟
تلفن: ببین ااون برام می گفت تو باهاش چی کار کردی. خودمم می دیدیم. انقدر واضح تا حالا ندیده بودم. ببین! حالم به هم می خورد.
تلفن دوباره بوق می زند. راننده چهار راه را می پیچد. ترافیک را رد می کنیم.
من: شام زیاد می خوری فیلم هم می بینی. از این خوابا می بینی دیگه.
تلفن: چی می گی تو؟
من: می گم از این فیلمای بد بد که می بینی، شبم از این خوابا می بینی دیگه.
راننده یک لحظه نگاهم می کند. صدای رادیو را کم تر می کند. تلفن دوباره بوق می زند.
تلفن: خیلی مسخره ای. مزخرف.
من: الو!
تلفن: چیه؟
من: هیچی. یه خواب دیدی خوب. چیزی نیست که. من گفتم چی شده.
تلفن: فقط یادم نیس قبلش ما ها باهم اومدیم یا اول شما ها بودین بعد من اومدم.
من: اووه. حالا چه فرقی می کنه؟ بابا خواب دیدی.
تلفن: خیلی مزخرف بود. ببین رعنا در باره همه چی با من حرف می زد. در باره تمام بدن من .همه چیش. می فهمی؟
من: مثلا کجا هاش؟
تلفن: خیلی مزخرفی.
من: حالا نمی شد منو با یه دختر خوشگل تر تو خواب ببینی؟
من: الو!
صدا قطع شده.
من: الو! الو!
دوباره داد می زنم. راننده نگاهم می کند. گوشی را نگاه می کنم.
من: باطریش تموم شد.
راننده گوشی را نگاه می کند.می خندد.
- اینا همشون زودی باطریشون تموم می شه. اما خدا بیامرز محراب شاهرخی. موتور برق بود انگار.

مرغ دریایی

2006-03-07T02:06:00.000+03:30

مرغ دریای اثر زیبای چخوف را پنج شنبه و شنبه به کارگردانی عطا نمایشنامه خوانی می کنیم.
مرغ دریایی از زیبا ترین متونی است که خوانده ام. از هیچ کدام از تکنیک های متن مدرن در این متن خبری نیست، اما متن سرشاری است. و البته لذتی که از خواندن این متن به دست می آید هم در کمتر متنی از متون رایج این روز ها رخ می دهد. این جا بحث جانبداری از ادبیات قرن نوزده در برابر ادبیات نمایشی جدید نیست. اگر چه آن قدر که من خوانده ام قرن نوزده روسیه آن قدر نمونه دارد که بتواند آبروی تمام عمر ادبیات را از سوفوکل یونان تا براتیگان امریکا بخرد(از آن ادعا های فرزانه مسلکانه بود!)
به هر حال خواندن مرغ دریای را به تمام آن ها که نخوانده اند، توصیه می کنم(ایها الناس ایها الناس اوصیکم بهذا الکتاب)
این نمایشنامه بالغ بر یازده نقش دارد. مثل تمام متون قدیمی پر پرسناژ. تم کلی متن هم مشکلات ساده و در عین حال غمناک و خنده دار آدم هاست، در روابطشان. در این متن هفت عشق بی پایان ، هفت عشق مساله دار، هفت عشق مصیبت بار روایت می شود. جز روابط عاشقانه ، رابطه های خواهر و برادر و مادر وپسر و ... هم به گل نشسته اند. معلوم است که روایت این همه رابطه، در یک متن نمایشی، آن هم با حجمی معمول(یکصد صفحه)، مشکل و شاید غیر ممکن باشد. اما این متن آن چنان سرشار از ظرافت است که انگار فقط رابطه بین دونفر را شکافته. در همین حال هیچ نشانی از اهمال نیست. با این که در این حجم امکان روایت همه چیز نیست، اما چنان گزیده و زیبا، هر شخصیتی با دیگری حرف می زند که خواننده، خود تمام شخصیت و زیر و بم رابطه آدم ها را می سازد. هیچ چیز کم نیست و هیچ چیز زیاد نیست( کاملا بزرگوارانه از دو- سه زیاده گویی و شرح نفس در می گذریم!)
مقایسه کنید همین روایت مرغ دریایی را با متن خرده جنایت های زنا شویی، یا لاموزیکا. مخصوصا لاموزیکا. خودش را می کشد تا شکست رابطه دوتا آدم را روایت کند. یا در همین خرده جنایت ها، این همه بار تکنیکی، برای رایطه ای. اما مرغ دریایی، با این همه شخصیت، بی آن که پر گویانه باشد، یا بازی تکنیکی خاصی به رخ بکشد، به زیبایی شکست و نابودی و زوال روابط را روایت می کند.( این که چرا متن های مدرن در قیاس با متون متقدم ، کم پرسوناژ هستند، خود جای حرف ، زیاد دارد.کاش فرصتش باشد)
یکی از آن نکات زیبا که ، من را به شدت به خود کشید، وضعیت اسف بار، تراژیک و در عین حال احمقانه ترپلف، نویسنده جوان نمایش نامه است. ترپلف شوریده است. از اقتدار و امکانات سبک های قدیمی در هنر و نویسندگی در خشم است. بی محابا به صاحبان این سبک ها حمله می کند. بی رحمانه نقدشان می کند. هیچ فرصتی را برای اعتراض از دست نمی دهد - گیرم که این فرصت، گفت و گو با دایی سالخورده و بیمارش باشد-آدم هایی جوان، پرشور و معترض مثل ترپلف، این سال ها در ادبیات ایران کم نبودند. دوستان ما هم مثل ترپلف در پی نمایش بودند. ترپلف همه کارش نمایشی است. و نمایش او هم درگیر با تند خویی و اعتراض. مثلا وقتی قرار است تمام حس پر شور و آتشین عشقش را ابراز کند، مرغ دریایی کشته ای را در پای معشوقه می اندازد. می بینید چه قدر نمایشی است! همه را برای دیدن اعتراض خود جمع می کند. مثل تمام نسل های معترض، هوار می کشد، فریاد میکند، فحش می دهد و در نهایت خود کشی می کند. معترضانه ترین کنش اعتراضی ممکن.( یکی از همین نسل جایی سروده بود: آدم هایی مثل من یا باید مثل رمبو آدم بکشند یا مثل مایاکوفسکی خود را بکشند). مثل تمام نسل های معترض هم بی جا و هم بی چیز. اساسا، اعتراض با گوشه نشینی و سکوت و جریده روی نمی خواند. این که ما خانه نشین و گوشه گیریم ، بزرگترین دروغ اهالی اعتراض است. بی دیده شدن و شنیده شدن اعتراض معنی ندارم. گیرم که این اعتراض همین دیده شدن و شنیده شدن ها را هدف قرار دهد.ترپلف در نهایت نیز خودکشی می کند. آن هم با اسلحه. با بیشترین سر و صدا و نمایش. خودکشی به اندازه کافی پر سر و صداست. اتاق گاز آرام و خاموش هدایت هنوز از پس این همه سال ادبیات ما را منفجر می کند. اما ترپلف برای خودکشی، شکل پرسر و صدایی هم انتخاب می کند، شلیک. ترپلف همه جا اعتراض خود را فریاد می کند. اما مساله این جاست که فریاد او، هیچ وقت شنیده نمی شود. جایی در همان شرح نفس ها به تکراری بودن خودش هم اشاره می کند. دیده نشدن و بی توجهی به ترپلف، نویسنده معترضی که همه جا برای دیده شدن، برای شنیده شدن، برای متفاوت بودن و این تفاوت را نمایش دادن دست و پا می زند، اوج تراژدی است. و روایتی زیبا تر از این برای چنین شکستی متصور نیست.
در کنار ترپلف و در مقابل او، نویسنده ایست جا افتاده و خوکرده به هنجار های جاری ادبیات. نویسنده ای که عادت دارد، اعتراض بشنود اما خونسردیش را هم از دست ندهد.(درست بر عکس مادر ترپلف) تریگورین نویسنده، تمام اعتراض ها را بی آن که عصبانی شود، مثل دعوا ها و قهر های کودکانه تماشا می کند و در کمال خونسردی ، معشوقه نویسنده جوان را ، برای تفریح و از سر بی کاری بلند می کند. بگذریم که او جز این که معشوقه نویسنده جوان را بلند می کند، با مادر نویسنده هم رابطه دارد و مقابل چشم همگان مادر نویسنده را مورد الطاف ویژه قرار می دهد.( این مساله چنان در دل اثر حل شده که اساسا خصلت نمادینش، گم می شود ) چنین است که تریگورین نویسنده تمام هستی ترپلف جوان را نابود می کند. شبیه آن چه تریگورین - نویسنده جا افتاده، صاحب شخصیت ادبی و چند جلد کتاب - با ترپلف می کند ، برای ما دور از تصور نیست. شاعران جوان، معشوقه هایی دارند که عاشقانه دوستشان دارند. این دخترکان معمولا اولین عشق شاعر جوانند و منبع الهامشان. شاعران جوان معمولا، پولدار و خوش تیپ نیستند. فقط پر شورند. دخترکان هم بی ربط با ادبیات نیستند. اما همیشه در شب شعری، کافه ای ، یک مهمانی یا جای دیگری، دخترک جوان به لطف همراهی با شاعر جوان و به معرفی همان شاعر بخت برگشته، با نویسنده ای بزرگ ترو جا افتاده روبرو می شود. همین جاست که پرونده اولین عشق شاعر جوان، به خاک و خون می افتد. امثال این دون ژوان های کار آزموده نیز، در ادبیات همین سال های ما کم نیستند. چخوف هم آدم ها را روایت می کند ، هم تاریخ روابطشان را می نویسد و هم تاریخ ادبیاتشان را.
مرغ دریایی را دوست دارم برای تمام امکاناتش. از جمله شامرایف، پیشکار بد اخلاق خالطور پسند، که من بازیش می کنم.

پی نوشت: راستی آتش بازی پرسپولیس، درست بین دو اجرای ماست. من همیشه گفته ام در بازی پرسپولیس و استقلال، دیفالت شش تا ست. حالا شما باور نکنید. جمعه می بینیم. به سلامتی پرسپولیس .

در ستایش فرزانگی

2006-02-27T03:18:00.000+03:30

من آخرین جمله ام را در باره زیبایی دود تمام می کنم.
او- ولی سیگار تو مستی خیلی حال می ده.
من- من گوشت و الکل نمی خورم.
او- جدی می گین؟
من سر تکان می دهم. سعی می کنم مثل یک فرزانه خام گیاه خوار، لبخندی از سر رضایت گوشه لبم باشد.
او- همه جور گوشت؟
من با همان قیافه فرزانه وار سر تکان می دهم.
او- گوشت ماهی و مرغ هم نمی خوری؟
من هم چنان فرزانه وار می خندم.
او- خوب چی می خورین؟
من- این همه چیز تو دنیا هست واسه خوردن. فقط که گوشت نیست. کلی غذاهای بدون گوشت هست.
او سیگارش را گوشه لب می برد، فندک می زنم. پک اولش، عمیق نیست.
او- تا حالا شنیده بودم آدم هایی که گوشت نمی خورن، اما ندیده بودم حقیقتش.
من- می بینی که زیاد عجیب غریب نیستن.
او- حالا چرا گوشت نمی خورین؟
من- اصلا چراش مهمه؟مهم اینه که می شه نخورد. دلیلش چندان مهم نیست.
جوابم عصاره فرزانگی بود. رضا از پشت پیشخوان نگاهم می کند، لبخند می زند. فنجان های شسته را خشک می کند.
او- از کی گوشت نمی خورین؟
من- اصلا مزه گوشت یادم نیست.
او- یعنی خوانوادتون مخالف گوشت بودن؟
رضا جلوی خنده اش را گرفته. بازی گرم تر شده.
من- نه. هم بابام اهل گوشت بود هم مامانم. اما من از بچگی گوشت نخوردم. یعنی انگار اصلا نمی تونستم بخورم. می فهمی؟
او پک محکمی به سیگار می زند، حجم زیادی از دود بین او و من فوت می شود.
او- جالبه ها! من فکر می کردم مثلا دلیلی ، فلسفه ای چیزی داره.
من- نه لزوما. به هر حال همه قرار نیست مثل هم باشن که.
من به شکلی از فرزانگی رسیده ام. شکلی که بی دلیل، به تقدیری عجیب رضایت می دهد. تنها بر اساس چیزی مانند تفاوت. سکوت، خنده ای محو گوشه لب و نگاه به چیزی پشت چشم های او، فرزانگیم را عمیق می کند.
او- دکتر هم رفتین؟
من- دکتر واسه چی؟
کار رضا از لب خنده گذشته . رسما می خندد.
او- واسه معدتون دیگه.
من- مگه معدم چشه؟
او- همین که گوشت نمی تونی بخورین دیگه. بالا میارین؟
رضا هنوز می خندد. من لبخندم را پر رنگ تر می کنم. او منتظر جواب، سیگارش را پک می زند. به حکم فرزانگی، لبخند و سکوت را ادامه می دهم، سیگار دیگری آتش می زنم. هنوز لبخند می زنم. نگاه به دودی که از دهان آدم به هوا می رود، از اسباب فرزانگی است.
من- معده من اصلا مشکلی نداره. می دونی، شما به گوشت عادت کردین، فقط همین. مثل خیلی چیزای دیگه. اما من نه.
او نگاهم می کند. من لبخند می زنم. سیگارش را خاموش می کند.
او- خیلی جالبه.
من- ولی اصلا به نظر من جالب نیست. فقط یه جور بودنه. می دونی؟
من ابرو هایم را در هم می کشم. انگار که در انتقال مطلبی مشکل دارم. دست ها را توی هوا نگه می دارم. بعد دوباره لبخند محوی می زنم و پکی به سیگار . انگار زیاد هم مهم نیست. برای فرزانگان هیچ چیز مهم نیست.
او- ولی باز خوبه سیگار می کشین.
من- گفتم که دوست دارم.
من همه چیز را قاطی کرده ام. هم پرهیز می کنم هم لذت می برم. حل تضاد اولین اصل فرزانگی است.رضا میا ید سر میز. فنجان ها را بر می دار. لبخند می زند.
او- آقا رضا چه رفیق باحالی دارین. می دونستی گوشت و مشروب نمی خورن؟
رضا نگاهم می کند. می گوید بله. رفیق ماست دیگه.
من معنای حرف رضا را می فهمم.یعنی اون جای آدم دروغ گو. به همین سادگی. سادگی آخرین اصل فرزانگی است.

تمام شد، به خیر و خوشی

2006-02-18T01:32:00.000+03:30

زنی که روی صندلی روبرو نشسته بود، چیزی شبیه دعا از کیفش بیرون آورد و گرفت جلوی چشم ها و لب ها شروع کردند به حرکاتی آرام و منظم.
خسته بودم. از صبح سر پا بودم. خسته شده بودم از بس یک روزنامه را خوانده بودم. خسته شده بودم از بس به قیافه ها نگاه کرده بودم. قیافه همراهان. قیافه پرستار ها. قیافه نظافت چی ها و قیافه مریض های روی تخت که یا از اتاق عمل بیرون میامدند و یا تختشان را می بردند سمت درهای اتاق عمل. سه ساعت پیش تخت مامان را بردند داخل. تخت مامان را که داخل می بردند ، زنی که روبروی من نشسته بود، نگاهی به تخت مامان کرد و دوباره به آینه کوچکش خیره شد و رژی که به لب ها می کشید.
دکتر گفته بود ، غده را می فرستیم نمونه برداری، اگر سرطانی بود مجبورم سینه ها را خالی کنم. قبول کرده بودیم و به هم دلداری داده بودیم. پرستاری از اتاق عمل بیرون مباید با سبدی در دست. داخل سبد ظرف هایی است که روی یکی از آن ها با ماژیک قرمز نام مامان را نوشته اند. پرستار از مقابل زنی که دعا می خواند رد می شود و من سبد را دنبال می کنم و نام مامان را که همراه پرستار منتظر آسانسور مانده اند. تجسم غده ها توی ظرف سفید با نوشته قرمز. تا آسانسور بیاید از این کار هم خسته می شوم.
طبقه همکف بیمارستان می روم، تلویزیون جواد کاظمیان را نشان می دهد که گل دوم را هم می زند. صندلی خالی نیست. مجبورم ایستاده نگاه کنم. پا ها زودتر خسته می شوند. بر می گردم سالن اتاق عمل. روزنامه ای باز شده جلوی مردی که جای من نشسته .حرص می خورم. فکر می کنم گل کاظمیان ارزشش را داشت. خیالم راحت می شود. کنار پله ها می ایستم. روبروی اتاق. زنی که کنارم ایستاده، به ترکی چیزی می گوید. نمی فهمم. اما زن همراهش به فارسی پاسخ می دهد، با لهجه ترکی. لهجه غلیظ. دیالوگ دو زبانه ادامه دارد. یک بازی ذهنی آغاز می شود، ترجمه سوال با دقت در پاسخ. زود تر از بازی خسته می شوم. ترجیح می دهم زن روبرو را نگاه کنم.
تخت مامان را از اتاق بیرون می آورند. می روم سمت تخت. قیافه نیمه بیهوش مامان اصلا مهم نیست. فقط سینه اش را نگاه می کنم. حجم پتو مزاحم است. مامان می خواهد به زحمت بخندد. لعنت به این پتو. مامان به زحمت می خواهد حرف بزند. دست می برم سمت پتو. مامان به زحمت تعجب می کند. پتو را که کنار می زنم، حجم سینه مامان خیالم را راحت می کند. حالا چشمان مامان را می بینم که به راحتی می خندد. زنی که روبرویم نشسته بود هنوز دعا می خواند.
.........................................

بعد التحریر یا پی نوشت:

رفتم توی مستراح بیمارستان سیر گریه کردم. مرد که گریه نمی کنه، مگه تو مستراح. حسابی خوشحالم.

مامان خیلی دوست دارم. تو بیمارستان فهمیدم اگه چهل سال پیش زندگی می کردم، بازوم رو نشونت می دادم که روش خال کوبی کرده بودم:

رفیق بی کلک مادر.

حسابی هوس خالطور کردم. دم نوید برادران گرم به خاطر دو تا کاست قاسم جبلی.

امان از دست این مامان ها

2006-02-07T04:21:00.000+03:30

او- آن فیس فول رو دیدی؟
من- بله. دیدم.
او- خوشت اومد؟
من - آره فیلم خوبیه.
او- من از شوهر زنه خوشم اومد.
من فکر می کنم همه زن ها از مرد های این طوری لابد خوششان میاد. اما میگم:
من- اما من از پسره خوشم اومد. فاسق زنه
نمی دونم او به چه فکری می کنه اما می گه:
او- خیلی پدر سوخته بود. ولی مرده خیلی گل بود.
من- چرا؟
او- ببین همه زن ها توی یه سنی حدود چهل فکر می کنن که دیگه جذابیت ندارن. واسه همین حتما به یه خیانت اگه نکنن هم تو فکرشون خیانت می کنن. می فهمی؟ مردا هم همین طورن. می دونی این طبیعیه.
من نمی فهمم چرا صحبت پسر و دختری که اتفاقی توی یه کافه کنار هم نشستن، بعد دو سه جمله حتما باید به خیانت بکشه. به هر حال باید ادامه داد.
من - چراغ ها را من خاموش میکنم رو خوندی؟
او - نه
من- اونم قصه ی یه زنیه که تو همین حال و هوا یه فکرایی میاد تو سرش و میره.
او - چه باحال.
من - آره. خیلی فضای با حالی داره. قصه تو آبادانه. زمان شاه.
او- جدا؟
من فکر می کنم اگه باهاش یه قرار دیگه بذارم، حتما کتاب رو براش می خرم.
او - این خیانته خیلی طبعیه. شوهر زنه هم این رو فهمید. می فهمی؟ زنش رو درک کرد.
من- خوب زنه هم دلش می خواست.
او- آره خوب.می دونی اصلا این که می گن پسرا مقصرن، اصلا این طور نیست. دخترا مقصر ترن.
من فکر می کنم همه مرد ها از این حسن ظن خوششان بیاد. منم خوشم میاد. سر تکان می دم.
او- الان که میومدم منتظر تاکسی بودم. تاکسی هم نمی دونم چرا نبود. ببین باور نمی کنی نه تا ماشین...
من حوصله گوش کردن به این قصه ها رو ندارم. تقریبا همه مثل همن. با دو سه تفاوت جزئی. ماشین ها صف می کشن اما دختره ترجیح می ده پیاده بره . یه ماشین ول کن ماجرا نمی شه دنبال دختره راه میافته و... حوصله گوش کردن ندارم. ته مانده قهوم رو سر می کشم. سیگارم رو روشن می کنم. می گذارم حرفش رو بزنه. فقط سر تکون می دم.
او - ...بعد یه حرفی زد گفت خانوم من تا حالا به اندازه موهای سرم این کار رو کردم اما اون خانومی که...
من صدای یه آهنگی رو می شنوم که هی بلند تر می شه. موبایلش رو از کیفش در میاره.
او- ببخشید.
او از کافه بیرون میره. از شیشه کافه می بینمش که گوشی بدست قدم میزنه. من به جمله ای فکر می کنم که باید اول کتاب بنویسم. برای دختری که چشمش همیشه روشن باد؟ نه. خوب نیست. او پشت شیشه اخم کرده و حرف می زنه. به نیمه روشن ذهنم که درفنجان قهوه ام پیدا شد؟ خیلی مزخرفه. او دست میبره توی روسریش و با گل سرش بازی می کنه. دست هاش خوش تراشه. به دست هایی که مقابل چشمانم راه می روند؟ اینم چرنده.
من فکر می کنم وقتی برگشت ازش بپرسم تا حالا خیانت کردی؟ و بعذ براش تعریف کنم که وقتی فهمیدم بهم خیانت شده چی کار کردم. اون وقت او هم حتما حوصله گوش کردن نداره و سیگارش رو روشن می کنه و سر تکون می ده.
بر می گرده.
او - امان از دست این مامان ها.
من - اوهوم.
او هنوز ننشسته وسایلش رو جمع می کنه.می ره سراغ کافه چی. فقط می شنوم که رضا رو صدا می کنه. باقی حرف هاش تو شلوغی کافه به گوشم نمی رسه. من به زیر سیگاری نگاه می کنم . بر می گرده سر میز.
او-َ خدا حافظ.
او بدون این که منتظر جوابم باشه ، می ره. زیر لب می گم خدا حافظ. هنوز لبخند خداحافظی روی لبام مونده. من به رومانی فکر می کنم که باید بخرم و توی کیفم بگذارم و فردا دوباره بر گردم کافه ی رضا و قهوه بخورم و ... موبایلم زنگ می زنه.